Έλληνες ευεργέτες και μεγάλες προσωπικότητες του Ελληνισμού
🏛️ Η έννοια της ευεργεσίας στην Αρχαία Ελλάδα
Η έννοια της ευεργεσίας συνδέεται με τον θεσμό της χορηγίας στην Αρχαία Ελλάδα.
Τον 5ο αιώνα π.Χ., η ευεργεσία σήμαινε ότι:
«Η ευημερία του πολίτη εξαρτάται από την ευημερία της πόλης και το αντίστροφο».
Γι' αυτό και πλούσιοι πολίτες χρηματοδοτούσαν διάφορες λειτουργίες της πόλης:
- 🎭 χορηγία
- 🏋️ γυμνασιαρχία
- 🚢 τριηραρχία
- 🍽️ εστίαση
Στην πορεία του χρόνου η έννοια της χορηγίας διευρύνθηκε και συμπεριέλαβε κάθε οικονομική ενίσχυση για κοινωνικούς σκοπούς. Από την ελληνιστική περίοδο αν κάποιος προσέφερε πολλά στην πόλη, ανακηρυσσόταν ευεργέτης.
🌟 Οι ευεργέτες της διασποράς
Έγινε λόγος στην προηγούμενη ενότητα για το παροικιακό φαινόμενο. Εδώ επισημαίνεται ο ρόλος των Ελλήνων ευεργετών, που πολλοί προέρχονταν από τις παροικίες, στη διαμόρφωση του ελληνικού κράτους.
Όχι μόνο προετοίμασαν την επανάσταση του 1821, αλλά ήταν αυτοί που συνέδραμαν, σε μεγάλο βαθμό, ώστε να σταθεί στα πόδια του και να αναπτυχθεί το νεοσύστατο ελληνικό κράτος.
📍 Πού κατευθύνθηκε η προσφορά τους
Η προσφορά πλουσίων Ελλήνων κατευθύνθηκε, κυρίως, προς τρεις τόπους:
- 🏘️ Τον τόπο κατοικίας, δηλαδή την παροικία που ζούσαν οι ευεργέτες
- 🏡 Τον τόπο καταγωγής τους, των ιδίων ή των προγόνων τους
- 🏛️ Την Αθήνα, που από τις 13 Δεκεμβρίου 1833, έγινε πρωτεύουσα του κράτους
Την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μεγάλο τμήμα του ελληνισμού ζούσε στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, την Αυστροουγγαρία, την Ιταλία, τη Ρωσία, την Αίγυπτο κτλ. Οι λόγοι που ώθησαν τους Έλληνες εκεί διαφοροποιούνται στον χρόνο:
- Από την άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) μέχρι και τον 16ο αιώνα, πολλοί Έλληνες αναγκάζονται να μεταβούν εκεί για λόγους ασφαλείας, μετά από αποτυχημένες εξεγέρσεις κατά των Οθωμανών.
- Από τον 17ο αιώνα και μετά, οι λόγοι είναι κυρίως οικονομικοί, καθώς οι περιοχές αυτές δίνουν δυνατότητες ανάπτυξης επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Οι κυριότερες παροικίες δημιουργήθηκαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες (Μολδαβία και Βλαχία — στη σημερινή Ρουμανία), στη Ρωσία (Οδησσός, Μαριούπολη), στην Αυστροουγγαρία (Βιέννη, Βουδαπέστη), στην Αίγυπτο (Αλεξάνδρεια, Κάιρο). Οι Έλληνες των παροικιών έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επανάσταση του 1821.
(Νίκος Ψυρούκης, Το Νεοελληνικό Παροικιακό Φαινόμενο, εκδ. Επικαιρότητα, Αθήνα 1993)
💝 Μορφές προσφοράς
Οι ευεργέτες της πατρίδας είναι πολλοί. Κάποιοι διέθεσαν μέρος ή ολόκληρη την περιουσία τους στην πατρίδα. Ορισμένοι, όπως ο Καπλάνης και οι Ζωσιμάδες, προτίμησαν να μείνουν άγαμοι για να μην ελαττωθεί ο πλούτος που θα κληροδοτούσαν στον τόπο.
Προσέφεραν χρήματα για:
- 🏫 σχολεία
- ⛪ εκκλησίες
- 🏛️ δημόσια κτίρια
- 📚 βιβλιοθήκες
- 🏥 νοσοκομεία
- 🏟️ στάδια
- ⚓ εξοπλισμό
- 💰 χρήματα στο κράτος κτλ.
👤 Σημαντικοί Έλληνες Ευεργέτες
Χωρίς πρόθεση να αδικήσουμε την προσφορά τους αναφέρουμε ενδεικτικά:
🏟️ Αβέρωφ Γεώργιος (1818-1899)
Ανάμεσα στα κληροδοτήματα και στις δωρεές του είναι:
- Παναθηναϊκό στάδιο (στρώσιμο με μάρμαρο)
- Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (αποπεράτωση κτηρίων)
- Σχολή Ευελπίδων (νυν Δικαστήρια, ανέγερση κτηρίων)
- Αγορά θωρηκτού Αβέρωφ κ.ά.
🏫 Αρσάκης Απόστολος (1792-1874)
Ανάμεσα στις δωρεές του είναι:
- Το Αρσάκειο Μέγαρο, στο οποίο σήμερα στεγάζεται το Συμβούλιο της Επικρατείας (Στοά Βιβλίου)
- Ίδρυση Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Αρσάκεια σχολεία)
🎓 Βαρβάκης Ιωάννης (1750-1825)
- Χρηματοδότησε την επανάσταση του 1821
- Διέθεσε μεγάλα ποσά για εξαγορά χριστιανών αιχμαλώτων
- Έδωσε την περιουσία του στην Ελλάδα για να ανεγερθεί Λύκειο, στο οποίο θα φοιτούν Ελληνόπαιδες (Βαρβάκειο)
🏛️ Ζάππας Ευάγγελος (1800-1865)
- Συμμετείχε στον ξεσηκωμό του γένους ως αξιωματικός στα στρατιωτικά σώματα του Μάρκου Μπότσαρη
- Το Ζάππειο Μέγαρο είναι δική του δωρεά
📚 Ζωσιμάδες Αδελφοί
Πρόκειται για έξι αδέρφια από τα Γιάννενα.
- Υποστήριξαν σημαντικά την επανάσταση του 1821
- Ίδρυσαν τη Ζωσιμαία Σχολή στα Ιωάννινα
📖 Μαρασλής Γρηγόριος (1841-1907)
- Διετέλεσε για πολλά χρόνια δήμαρχος της Οδησσού
- Σε αυτόν οφείλεται η ανέγερση Μαράσλειου διδασκαλείου, η ίδρυση Μαράσλειου βιβλιοθήκης κτλ.
🏛️ Μπενάκης Εμμανουήλ (1843-1929)
- Εξελέγη βουλευτής, έγινε υπουργός και αργότερα δήμαρχος Αθηναίων
- Ήταν πατέρας της Πηνελόπης Δέλτα
- Ανάμεσα στις προσφορές του: μεγάλα ποσά για την οργάνωση της αεροπορικής άμυνας, την αποκατάσταση προσφύγων της Μικράς Ασίας κ.ά.
🔭 Σίνας Γεώργιος (1783-1856)
Ανέλαβε τη δαπάνη της ανέγερσης:
- της Μητρόπολης Αθηνών
- του Αστεροσκοπείου Αθηνών
- της Ακαδημίας Αθηνών κ.ά.
🏥 Συγγρός Ανδρέας (1830-1899)
- Ίδρυσε τα μουσεία Ολυμπίας και Δελφών
- Ίδρυσε το νοσοκομείο Συγγρού
- Ανέλαβε την δαπάνη της ανέγερσης του δημοτικού θεάτρου Αθηνών κ.ά.
🎓 Τοσίτσας Μιχαήλ (1787-1856)
Γεννήθηκε στο Μέτσοβο και πέθανε στην Αθήνα. Μαζί με τα αδέρφια του, η οικογένεια Τοσίτσα, ανέπτυξε πλούσια εμπορική δραστηριότητα στην Αίγυπτο και απέκτησε μεγάλες γαιοκτησίες. Ο Μιχαήλ αναδείχθηκε και σε έναν από τους πιο σημαντικούς κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες της Αιγύπτου.
Ανάμεσα σ' αυτά που προσέφερε στην πατρίδα είναι:
- Μεγάλα ποσά για την εξαγορά αιχμαλώτων και για πρόοδο της ιδιαίτερης πατρίδας του, το Μέτσοβο
- Δωρεά στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Τα χρήματα τριών Ηπειρωτών από το Μέτσοβο (Αβέρωφ, Τοσίτσας, Στουρνάρης) ήταν αρκετά για την ανέγερση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η Ακαδημία Αθηνών χτίστηκε με δαπάνη που ανέλαβε ο Γεώργιος Σίνας.
💼 Σύγχρονοι ευεργέτες
Οι Έλληνες ευεργέτες ήταν επιχειρηματίες που δαπάνησαν χρήματα για να βοηθήσουν την πατρίδα τους. Ακόμη και σήμερα, υπάρχουν επιχειρηματίες που συνεχίζουν αυτή την πρακτική. Παραδειγματικά αναφέρονται:
- Μποδοσάκης
- Ευγενίδης
- Πατέρας
- Ωνάσης
- Λάτσης
- Αγγελόπουλος
- Νιάρχος κ.ά.
Η ευεργεσία αποτελεί διαχρονική παράδοση του Ελληνισμού, από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι σήμερα, και συνδέει την ευημερία του πολίτη με την ευημερία της πόλης και της πατρίδας.