Ο ελληνισμός της διασποράς
🌐 Έλληνες σε όλο τον πλανήτη
Σήμερα, Έλληνες ζουν έξω από τα σύνορα της χώρας μας σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη. Πρόκειται για τον «ελληνισμό της διασποράς», ο οποίος για διάφορους και διαφορετικούς λόγους σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και υπό διαφορετικές συνθήκες αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα.
Ο Ελληνισμός της διασποράς είναι το σύνολο των ατόμων που:
- α) βρίσκεται σήμερα εκτός των ορίων της ελληνικής επικράτειας για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους
- β) διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το εθνικό κέντρο (Ελλάδα, Κύπρο)
- γ) διατηρεί την ελληνική εθνική, πολιτισμική του ταυτότητα
🔗 Στοιχεία που ενώνουν τους Έλληνες της διασποράς
Όπου ζουν Έλληνες και έχουν οργανωθεί σε κοινότητες υπάρχουν κάποια κοινά στοιχεία που τους ενώνουν και τους βοηθούν να διατηρήσουν την εθνική τους ταυτότητα, την αντίληψη της κοινής καταγωγής τους και την αγάπη τους προς την πατρίδα.
α) 🇬🇷 Η τήρηση των δεσμών με την Ελλάδα
Οι δεσμοί αυτοί δεν εξαντλούνται σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και τουριστικές επισκέψεις. Υπάρχουν δυναμικά κομμάτια του ελληνισμού της διασποράς που προσπαθούν να:
- 💼 επενδύσουν στην Ελλάδα
- 🏭 δημιουργήσουν επιχειρήσεις
- 💪 να ανοίξουν θέσεις εργασίας και προοπτικές για την ελληνική οικονομία
Ταυτόχρονα, στις χώρες που ζουν προσπαθούν να επηρεάσουν την πολιτική ζωή και τους πολιτικούς προς όφελος της Ελλάδας. Από μια άποψη είναι ανεπίσημοι «πρεσβευτές» της χώρας μας στο εξωτερικό με, πολλές φορές, μεγαλύτερη επιρροή από τους διπλωμάτες.
β) ⛪ Η ορθόδοξη Εκκλησία
Συνιστά οργανωμένο κοινωνικό θεσμό, ο οποίος παίζει καθοριστικό ρόλο στη συνοχή του ελληνισμού της διασποράς. Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός, η ορθόδοξη εκκλησία διαθέτει την οργάνωση και τα μέσα για να:
- 🏫 φτιάξει σχολεία
- 🏥 ιδρύσει νοσοκομεία
- 📍 αποτελέσει σημείο συνάντησης και αναφοράς των Ελλήνων της διασποράς
Γι' αυτό και η επιρροή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία είναι μεγάλη. Το ίδιο μεγάλη είναι και η συνεισφορά του στην οργάνωση των Ελλήνων εκεί και στη διατήρηση της εθνικής τους ταυτότητας.
🏘️ Οι παροικίες
Οι κοινότητες των Ελλήνων στο εξωτερικό ονομάζονται παροικίες. Η λέξη παροικία σημαίνει το σύνολο και την οργάνωση ομοεθνών που κατοικούν σε ξένη χώρα.
Οι Έλληνες δημιούργησαν παροικίες σε πολλά μέρη:
- 🇮🇹 Ιταλία
- 🇫🇷 Γαλλία
- 🇩🇪 Γερμανία
- 🇬🇧 Αγγλία
- 🇵🇱 Πολωνία
- Κορσική
- 🇪🇹 Αιθιοπία
- 🇺🇸 Η.Π.Α. κτλ.
Οι παροικίες / κοινότητες των Ελλήνων στην Αυστραλία, τη Βόρεια Αμερική και τη Γερμανία είναι προϊόν της μετανάστευσης του 20ού αιώνα. Κοινότητες υπάρχουν και στην Νότια Αμερική (Αργεντινή, Βραζιλία), όχι όμως τόσο μεγάλες σε μέγεθος όπως στη Βόρεια Αμερική.
🌍 Οι μεγάλες κοινότητες του Ελληνισμού
🇺🇸 Στην Αμερική (Η.Π.Α.)
Οι Έλληνες άρχισαν να μεταναστεύουν από τα τέλη του 19ου αιώνα. Περίπου 600.000 χιλιάδες Έλληνες έφτασαν στις Η.Π.Α. αναζητώντας μια καλύτερη ζωή.
Η κρίση του 1929 ανάγκασε πολλούς από αυτούς να επιστρέψουν στην πατρίδα και ανέκοψε το μεταναστευτικό κύμα προς τις Η.Π.Α.
Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η ανεργία και η φτώχεια αναζωπύρωσαν τη μετανάστευση, αυτή τη φορά κυρίως προς τον Καναδά.
Σήμερα, μετά από έναν αιώνα μεταναστευτικών ρευμάτων προς την Αμερική, μεικτών γάμων κτλ., είναι δύσκολο να υπολογισθεί ο αριθμός των Ελλήνων ομογενών. Υπολογίζεται γύρω στο 1.500.000 Έλληνες.
🇦🇺 Στην Αυστραλία
Υπάρχουν σημαντικές κοινότητες Ελλήνων με οικονομική και πολιτική δύναμη. Ένα μεγάλο μεταναστευτικό κύμα Ελλήνων (270.000) μετανάστευσε στην Αυστραλία τη δεκαετία του 1950, από το οποίο προέρχεται ο σημερινός ελληνισμός της Αυστραλίας.
🇩🇪 Στη Γερμανία
Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, μετανάστευσαν περίπου 650.000 Έλληνες, οι οποίοι πήγαν να εργαστούν, κυρίως, ως βιομηχανικοί εργάτες. Σήμερα υπάρχουν σημαντικές κοινότητες Ελλήνων στις μεγάλες πόλεις της Γερμανίας.
🇪🇬 Στην Αίγυπτο
Υπάρχουν ακόμη στοιχεία των μεγάλων ελληνικών παροικιών του 19ου αιώνα. Σημείο αναφοράς των Ελλήνων σε ολόκληρη την Αφρική είναι το ελληνορθόδοξο πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο ζουν περίπου 1.000 Έλληνες ενώ σε όλη την υπόλοιπη Αφρική περίπου 40.000.
🌊 Ο Παρευξείνιος Ελληνισμός
Είναι ο ελληνισμός που ζει σε περιοχές γύρω από τον Εύξεινο Πόντο ή κοντά σε αυτόν.
Ο ελληνισμός στον Πόντο συρρικνώθηκε λόγω της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου την περίοδο 1916-1923 από το παντουρκικό κίνημα, το οποίο είχε σκοπό τη δημιουργία μιας Τουρκίας στην οποία δεν θα υπήρχε κανένα άλλο έθνος εκτός από το τουρκικό.
Ελληνισμός υπάρχει ακόμη σε περιοχές της Ουκρανίας (Μαριούπολη κτλ.).
🇦🇱 Ο ελληνισμός της Αλβανίας
Είναι και αυτός ενεργός και οργανωμένος σε κοινότητες αν και έχει συρρικνωθεί λόγω της μετανάστευσης πολλών ομογενών στην Ελλάδα για σπουδές και εργασία.
Την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πολλοί Έλληνες που κατοικούσαν στις περιοχές, που περιλαμβάνονται σήμερα στην επικράτεια της Αλβανίας, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν. Ορισμένοι από αυτούς προσέφεραν πολλά στο ελληνικό κράτος (Σίνας, Αρσάκης, Ζάππας κ.ά.).
Πολλές διώξεις υπέστη ο ελληνισμός της Αλβανίας όταν η χώρα ήταν Λαϊκή Δημοκρατία.
🚀 Προοπτικές
Ο ελληνισμός της διασποράς μπορεί, με πολιτική βούληση και σχεδιασμό, αφενός να προσφέρει ακόμη περισσότερα στην οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας και αφετέρου να διαδώσει τον ελληνικό πολιτισμό στα πέρατα της οικουμένης.
«Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού, τη θάλασσα και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ της να μιλιέται [...] Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά, κανόνας της είναι η δικαιοσύνη.»
— Γεώργιος Σεφέρης, απόσπασμα από τον λόγο του κατά την απονομή του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, Στοκχόλμη 1963