1. Βασική Θεωρία
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Ευκλείδη». Σου το εξηγεί αμέσως.

Αποταμίευση – Καταθέσεις – Δανεισμός

💰 Έσοδα και αποταμίευση

Τα φυσικά πρόσωπα (οι άνθρωποι) και τα νομικά πρόσωπα (επιχειρήσεις, σωματεία, οργανισμοί κτλ.) έχουν έσοδα από διάφορες πηγές, όπως:

  • 💼 από εργασία
  • 🏠 ενοίκια
  • 🏦 καταθέσεις
  • 🛒 πωλήσεις προϊόντων κ.τ.λ.

Τόσο οι ιδιώτες όσο και οι επιχειρήσεις, συνήθως, δεν ξοδεύουν όλα τα έσοδά τους. Ένα μέρος των εσόδων το αποταμιεύουν για να καλύψουν μελλοντικές τους ανάγκες. Αυτή τη λογική ακολουθεί κάθε σώφρων άνθρωπος.

Οι δύο βασικές επιλογές των ανθρώπων

Ειδικότερα, οι άνθρωποι έχουν τουλάχιστον δύο βασικές επιλογές για να καλύψουν τις ανάγκες τους:

  1. Είτε να καταναλώνουν ολόκληρο το μηνιαίο ή ετήσιο εισόδημά τους, για να καλύψουν τωρινές ανάγκες.
  2. Είτε να καταναλώνουν μέρος του εισοδήματός τους και το υπόλοιπο να το αποταμιεύουν για να το χρησιμοποιήσουν για μελλοντικές ανάγκες (αγορά κατοικίας, σπουδές παιδιών, δαπάνες υγείας κτλ.).

⚠️ Ο δανεισμός

🏦 Αποταμίευση και καταθέσεις

Τόσο τα νοικοκυριά όσο και οι επιχειρήσεις ένα μέρος των εσόδων τους το αποταμιεύουν για να καλύψουν μελλοντικές τους ανάγκες.

Η αποταμίευση σε παλιότερες εποχές γινόταν στο σεντούκι. Σήμερα, συνήθως, γίνεται στις τράπεζες, αφενός για να παίρνουμε τόκο και αφετέρου για λόγους ασφάλειας (απώλεια, φθορά, κλοπή κτλ.).

📂 Είδη καταθέσεων

Από τη μεριά τους οι εμπορικές τράπεζες δέχονται καταθέσεις που διακρίνονται ως εξής:

α) Καταθέσεις ταμιευτηρίου 🐷

Ο καταθέτης μπορεί να κάνει καταθέσεις ή αναλήψεις χρημάτων, όποτε θέλει αυτός. Γι' αυτό και είναι η συνηθέστερη μορφή κατάθεσης.

β) Καταθέσεις προθεσμίας ⏳

Ο καταθέτης καταθέτει τα χρήματά του για ορισμένη προθεσμία (6 μήνες, 1 χρόνο κτλ.). Μόνο μετά την παρέλευση αυτού του χρονικού διαστήματος μπορεί να κάνει ανάληψη. Αν κάνει νωρίτερα ανάληψη, χάνει ένα μέρος του τόκου που θα έπαιρνε.

Οι καταθέσεις προθεσμίας έχουν, συνήθως, μεγαλύτερο επιτόκιο από τις καταθέσεις ταμιευτηρίου.

γ) Καταθέσεις όψεως 🧾

Ο καταθέτης, συνήθως, κάνει καταθέσεις και αναλήψεις με επιταγές. Όπως αναφέρθηκε, οι επιταγές διευκολύνουν τις συναλλαγές, όταν οι συναλλασσόμενοι χρειάζονται μεγάλα χρηματικά ποσά.

📈 Τόκος και επιτόκιο

Για τις καταθέσεις που δέχονται οι εμπορικές τράπεζες πληρώνουν στους καταθέτες τόκο. Ο τόκος είναι ανάλογος με:

  • Το επιτόκιο που επικρατεί στην αγορά.
  • Τη συμφωνία που έχει γίνει μεταξύ καταθέτη και τράπεζας.

Οι τράπεζες, συνήθως, όσο μεγαλύτερη είναι η κατάθεση, τόσο μεγαλύτερο επιτόκιο προσφέρουν. Και βέβαια υπάρχουν διαφορές στα επιτόκια που δίνουν οι διάφορες τράπεζες.

🧮 Παράδειγμα υπολογισμού

Ο κ. Οικονόμος καταθέτει στην τράπεζα κεφάλαιο 1000 ευρώ με επιτόκιο 5% τον χρόνο.

Άρα, ο κ. Οικονόμος μετά από έναν χρόνο δικαιούται:

Κεφάλαιο 1000 ευρώ + 50 ευρώ τόκο

💸 Πώς κερδίζουν οι τράπεζες

Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη ενότητα, οι εμπορικές τράπεζες είναι επιχειρήσεις, που ως κύριο έργο έχουν να δέχονται καταθέσεις και να χορηγούν δάνεια. Με άλλα λόγια, αγοράζουν και πωλούν χρήμα.

Όπως κάθε επιχείρηση, έτσι και οι τράπεζες έχουν έξοδα (ενοίκια, μισθοί προσωπικού κτλ.). Επιπλέον, πληρώνουν τόκους στους καταθέτες. Για να είναι κερδοφόρες επιχειρήσεις και να συνεχίζουν να υπάρχουν, δίνουν στους καταθέτες επιτόκιο μικρότερο από το επιτόκιο που δίνουν στους δανειζόμενους.

Δηλαδή, κερδίζουν από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου καταθέσεων και του επιτοκίου δανεισμού.

🏠 Είδη δανείων

Οι εμπορικές τράπεζες χορηγούν δάνεια προς τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και στο κράτος.

Δάνεια προς τα νοικοκυριά

Είδος δανείουΣκοπός
🏡 ΣτεγαστικάΓια αγορά οικοπέδου, σπιτιού κτλ.
🛒 ΚαταναλωτικάΓια αγορά καταναλωτικών αγαθών (αυτοκίνητο, οικοσκευή κτλ.)

Δάνεια προς τις επιχειρήσεις

Τα δάνεια προς τις επιχειρήσεις, ανάλογα με τις ανάγκες τους, διακρίνονται σε δάνεια για επενδύσεις, για εμπορική κίνηση κτλ. Κάποιες τράπεζες εξειδικεύονται στην παροχή δανείων σε ορισμένους κλάδους παραγωγής (π.χ. μια τράπεζα επενδύσεων χορηγεί δάνεια για επενδύσεις).

Δάνεια προς το κράτος

Τα δάνεια προς το κράτος, κυρίως, δίνονται με την αγορά ομολόγων. Δηλαδή, το κράτος, για να καλύψει τις ανάγκες του, εκδίδει κρατικά ομόλογα, τα οποία αγοράζουν οι τράπεζες.

🚧 Περιορισμοί στη χορήγηση δανείων

Γιατί δεν δανείζουν οι τράπεζες απεριόριστα;

Οι εμπορικές τράπεζες είναι επιχειρήσεις. Για να επιτύχουν τον στόχο τους, που είναι η μεγιστοποίηση των κερδών τους, θα πρέπει να χορηγούν, εφόσον έχουν καταθέσεις, όσο το δυνατόν περισσότερα δάνεια. Όμως, αυτό δεν συμβαίνει διότι υφίστανται δύο, κυρίως, περιορισμοί:

α) Οι περιορισμοί και ο έλεγχος από την κεντρική τράπεζα. Οι εμπορικές τράπεζες λειτουργούν υπό τον έλεγχο της κεντρικής τράπεζας, η οποία, μεταξύ άλλων, καθορίζει και το ποσοστό των διαθεσίμων χρημάτων που οφείλουν να κατέχουν οι εμπορικές τράπεζες, για να μπορούν να εξυπηρετούν χωρίς πρόβλημα τις αναλήψεις από τους καταθέτες.

β) Ο επιχειρηματικός κίνδυνος. Οι εμπορικές τράπεζες όταν δίνουν δάνεια σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, οφείλουν να ερευνούν την οικονομική κατάσταση των δανειζόμενων, καθώς και τις δυνατότητές τους να επιστρέψουν τα δάνεια. Γι' αυτό άλλωστε ζητούν και εγγυήσεις από τους δανειζόμενους ή τρίτα πρόσωπα που μπορούν να εγγυηθούν γι' αυτούς.

Γνωρίζεις ότι;

Καμία εμπορική τράπεζα δεν κρατάει στα συρτάρια της όλες τις καταθέσεις, ούτε βέβαια διαθέτει όλες τις καταθέσεις σε δάνεια. Η εμπειρία των τραπεζών δείχνει ότι αν έχει καταθέσεις εκατό (100) ευρώ μπορεί να διαθέτει, χωρίς κίνδυνο, σε δάνεια περίπου τα εβδομήντα πέντε (75), και να κρατήσει τα είκοσι πέντε (25) ευρώ ως απόθεμα, ως διαθέσιμα στο ταμείο της.