Εμπορικές Τράπεζες, Κεντρική Τράπεζα
🏦 Η προέλευση της λέξης «τράπεζα»
Η λέξη «τράπεζα» αρχικά δήλωνε κάθε έπιπλο με οριζόντια επιφάνεια με τέσσερα πόδια (τραπέζι). Αργότερα σήμαινε το τραπέζι που έκαναν τις συναλλαγές τους οι αργυραμοιβοί (κυρίως ανταλλαγές νομισμάτων). Από αυτό προήλθε το «τράπεζα», ως πιστωτικό ίδρυμα.
💼 Οι εμπορικές τράπεζες
Οι εμπορικές τράπεζες είναι επιχειρήσεις που:
- Δέχονται καταθέσεις από φυσικά και νομικά πρόσωπα (επιχειρήσεις, σωματεία κτλ.) με επιτόκιο «Α».
- Χορηγούν δάνεια σε φυσικά πρόσωπα και νομικά πρόσωπα και στο κράτος με επιτόκια «Α+».
Δηλαδή, κερδίζουν από τη διαφορά επιτοκίου.
Μετά τη βιομηχανική επανάσταση και την επικράτηση του καπιταλιστικού συστήματος, άρχισε και η ανάπτυξη των τραπεζών. Από τις αρχές του 20ού αιώνα υπάρχει διασύνδεση τραπεζικού και χρηματιστηριακού κεφαλαίου, το οποίο αποκτά μεγάλη οικονομική και πολιτική δύναμη.
🏛️ Η Κεντρική Τράπεζα
Αρχικά, οι εμπορικές τράπεζες εξέδιδαν τα χαρτονομίσματα, τα ονομαζόμενα τραπεζογραμμάτια. Από τις αρχές του 20ού αιώνα το δικαίωμα έκδοσης τραπεζογραμματίων το έχει μόνο η κεντρική τράπεζα, η οποία είναι κρατική ή τελεί υπό τον έλεγχο του κράτους.
Η κεντρική τράπεζα αποτελεί την τράπεζα του κράτους (καταθέσεις και δάνεια του κράτους). Ασκεί σημαντικό ρόλο στη νομισματική και πιστωτική πολιτική του κράτους.
Μετά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (Ε.Κ.Τ.) έχει μειωθεί ο ρόλος της Κεντρικής Τράπεζας των κρατών-μελών. Όμως, ο ρόλος της κεντρικής τράπεζας συνεχίζει να είναι σημαντικός.
Ο ρόλος της Κεντρικής Τράπεζας
- 🏛️ Ελέγχεται από το κράτος.
- 👁️ Εποπτεύει τα πιστωτικά ιδρύματα καθώς και ορισμένες κατηγορίες επιχειρήσεων του χρηματοπιστωτικού τομέα της οικονομίας.
- 📊 Συλλέγει στατιστικά στοιχεία από νομισματικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (δηλαδή, τις τράπεζες και τα αμοιβαία κεφάλαια διαχείρισης διαθεσίμων).
- ⚖️ Είναι αρμόδια για την παρακολούθηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
- 💰 Διαχειρίζεται για λογαριασμό της Ε.Κ.Τ. μέρος των σε συνάλλαγμα και χρυσό διαθεσίμων της τελευταίας, σύμφωνα με τις οδηγίες της Ε.Κ.Τ.
🔗 Το τραπεζικό σύστημα
Το τραπεζικό σύστημα αποτελείται από την κεντρική τράπεζα και το σύνολο των εμπορικών τραπεζών.
📋 Συγκριτικός πίνακας
| Χαρακτηριστικό | Εμπορικές Τράπεζες | Κεντρική Τράπεζα |
|---|---|---|
| Φύση | Επιχειρήσεις | Κρατική / υπό κρατικό έλεγχο |
| Καταθέσεις | Από φυσικά & νομικά πρόσωπα | Από το κράτος |
| Δάνεια | Σε ιδιώτες, επιχειρήσεις, κράτος | Στο κράτος |
| Έκδοση χαρτονομισμάτων | Όχι (σήμερα) | Ναι (αποκλειστικά) |
| Έσοδα | Διαφορά επιτοκίου | Δεν αποσκοπεί σε κέρδος |
| Ρόλος εποπτείας | Εποπτεύεται | Εποπτεύει το σύστημα |