Σύγχρονες μορφές χρήματος
Στις σημερινές κοινωνίες κυκλοφορούν τα εξής είδη χρήματος:
🪙 α) Μεταλλικό χρήμα
Στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούσαν διάφορα είδη μετάλλων, όπως σίδηρο, χαλκό, άργυρο, χρυσό. Σήμερα, τα μεταλλικά νομίσματα σπάνια περιέχουν πολύτιμα μέταλλα. Συνήθως, η αξία του μετάλλου που εμπεριέχουν τα νομίσματα είναι μικρότερη από τα προϊόντα που μπορούν να αγοραστούν.
Αν η αξία του μετάλλου που εμπεριέχει το νόμισμα είναι μεγαλύτερη από την αξία του ίδιου του νομίσματος, τότε το μεταλλικό νόμισμα δεν χρησιμοποιείται ως μέσον ανταλλαγής αλλά πωλείται ως μέταλλο.
💶 β) Χαρτονόμισμα
Τα χαρτονομίσματα ή τραπεζογραμμάτια εκδίδονται από την εκδοτική (κρατική) τράπεζα. Κατασκευάζονται από ειδικό χαρτί και διαθέτουν ταινίες ασφαλείας, ώστε να αποφεύγεται η κατασκευή πλαστών χαρτονομισμάτων.
Το χαρτονόμισμα των εκατό δισεκατομμυρίων δραχμών που είχε κυκλοφορήσει στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941–1944) είναι το μεγαλύτερο σε ονομαστική αξία ελληνικό χαρτονόμισμα. Το χρήμα είχε χάσει εντελώς την αξία του και ήταν «πληθωριστικό».
📜 γ) Συναλλαγματική
Είναι ένα έγγραφο, το οποίο για να είναι έγκυρο πρέπει υποχρεωτικά από τον νόμο να έχει τα εξής στοιχεία:
- Τη λέξη «Συναλλαγματική» μέσα στο κείμενο του τίτλου.
- Εντολή πληρωμής ορισμένου χρηματικού ποσού.
- Το όνομα του πληρωτή, το όνομα του λήπτη.
- Τον χρόνο λήξης, τον τόπο πληρωμής.
- Τον τόπο και τον χρόνο έκδοσης.
- Την υπογραφή του εκδότη.
🧾 δ) Επιταγή
Είναι έγγραφο, με το οποίο, αυτός που έχει χρήματα στην τράπεζα, δίνει εντολή στην τράπεζα να πληρώσει το ποσό που αναγράφεται στον κομιστή της επιταγής.
Η επιταγή είναι πληρωτέα εν όψει, δηλαδή με την εμφάνισή της στο γκισέ της τράπεζας. Έτσι, οποιοσδήποτε κατέχει μια επιταγή, μπορεί να εμφανιστεί στην τράπεζα και να την εξαργυρώσει, αρκεί βέβαια αυτός που εξέδωσε την επιταγή να έχει χρήματα στην τράπεζα.
Η επιταγή χρησιμοποιείται ως μέσο πληρωμής, χωρίς να δίνονται άμεσα χρήματα. Και αυτό διευκολύνει τις συναλλαγές, κυρίως μεταξύ εμπόρων. Έτσι, αντί να «κουβαλάει» κάποιος μαζί του πολλά χρήματα, με τον κίνδυνο κλοπής, δίνει μια επιταγή.
Υποχρεωτικά στοιχεία της επιταγής
Η επιταγή πρέπει να έχει τα εξής υποχρεωτικά στοιχεία, που αν λείπει κάποιο μπορεί να επέλθει ακυρότητα της επιταγής:
- Τη λέξη «Επιταγή» μέσα στο κείμενο του τίτλου.
- Την εντολή πληρωμής ορισμένου χρηματικού ποσού.
- Το όνομα του πληρωτή. Πληρωτής είναι η τράπεζα.
- Τον τόπο πληρωμής (το κατάστημα της συγκεκριμένης τράπεζας).
- Τον τόπο και τον χρόνο έκδοσης.
- Την υπογραφή του εκδότη.
💳 ε) Πιστωτικές κάρτες
Είναι το λεγόμενο πλαστικό χρήμα, που εκδίδουν οι εμπορικές τράπεζες. Επιτρέπει στον αγοραστή να μην πληρώσει στο κατάστημα, κατά την αγορά των προϊόντων, αλλά αργότερα στην τράπεζα.
Επίσης, ο αγοραστής μπορεί να πληρώσει με δόσεις, οπότε επιβαρύνεται με τόκους. Βέβαια, αν δεν καταβάλλει τις δόσεις στον καθορισμένο χρόνο, πληρώνει υψηλότερους τόκους.
Κάποιοι καταναλωτές παρασύρονται, μερικές φορές, από τις διαφημίσεις και χρησιμοποιούν αλόγιστα τις πιστωτικές κάρτες. Αυτό στο μέλλον τους δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα, καθώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.
📋 Συγκριτικός πίνακας
| Μορφή χρήματος | Εκδότης | Κύρια χρήση |
|---|---|---|
| 🪙 Μεταλλικό | Κρατική τράπεζα | Μικρές καθημερινές συναλλαγές |
| 💶 Χαρτονόμισμα | Εκδοτική (κρατική) τράπεζα | Συναλλαγές κάθε μεγέθους |
| 📜 Συναλλαγματική | Εκδότης (ιδιώτης/επιχείρηση) | Πληρωμή σε καθορισμένο χρόνο λήξης |
| 🧾 Επιταγή | Καταθέτης τράπεζας | Πληρωμή εν όψει, μεγάλα ποσά |
| 💳 Πιστωτική κάρτα | Εμπορική τράπεζα | Αγορές χωρίς άμεσα μετρητά, δόσεις |