Κοινωνικές και μεικτές επιχειρήσεις
🏛️ Διάκριση οικονομίας με βάση την ιδιοκτησία
Η οικονομία μιας χώρας, με βάση την ιδιοκτησία, διακρίνεται σε τρεις βασικές κατηγορίες:
- α) Ιδιωτική οικονομία ή οικονομία της αγοράς. Ιδιοκτήτες είναι οι ιδιώτες.
- β) Δημόσια ή κρατική οικονομία. Ιδιοκτήτης είναι το κράτος.
- γ) Κοινωνική οικονομία. Ιδιοκτήτης είναι ενώσεις πολιτών.
🏢 Διάκριση επιχειρήσεων με βάση την ιδιοκτησία
Οι επιχειρήσεις, με βάση την ιδιοκτησία τους διακρίνονται σε:
| Τύπος | Ιδιοκτήτης |
|---|---|
| α) Ιδιωτικές | Ιδιώτης επιχειρηματίας |
| β) Δημόσιες ή κρατικές | Το κοινωνικό σύνολο, είτε το κράτος είτε οι δήμοι είτε άλλοι δημόσιοι φορείς |
| γ) Κοινωνικές | Ενώσεις πολιτών |
| δ) Μεικτές | Κοινή ιδιοκτησία, ιδιωτική και κοινωνικού συνόλου, συνήθως του κράτους |
Οι μεικτές αποτελούν σύμπραξη ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Μπορεί να ιδρυθούν εξ αρχής σε αυτή τη μορφή, είτε το κράτος να εξαγοράσει μέρος μιας ιδιωτικής επιχείρησης ή να πουλήσει μέρος μιας κρατικής επιχείρησης σε ιδιώτες.
⚖️ Καπιταλισμός – Σοσιαλισμός
Από το κοινωνικό-οικονομικό σύστημα εξαρτάται αν την πρωτοκαθεδρία στην οικονομία την έχουν οι ιδιωτικές ή οι δημόσιες επιχειρήσεις:
- 💼 Στον καπιταλισμό κυριαρχεί η ιδιωτική οικονομία και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις.
- 🏛️ Στον σοσιαλισμό κυριαρχεί η δημόσια/κρατική οικονομία και οι δημόσιες/κρατικές επιχειρήσεις.
Δεν υπάρχουν δραστηριότητες που από τη φύση τους να ασκούνται από τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Όμως, για λόγους κοινωνικού συμφέροντος και προστασίας των πιο αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων:
- 🏥 Η υγεία και 📚 η παιδεία πρέπει να είναι δημόσιες.
- 🚆 Στρατηγικοί τομείς της οικονομίας (μεταφορές, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες) συνήθως πρέπει να ελέγχονται από το κράτος και για λόγους εθνικής άμυνας.
Ο τρόπος οργάνωσης της οικονομίας και πιο συγκεκριμένα το ποιος κατέχει τα μέσα παραγωγής (εργοστάσια, πλοία, γη κτλ.) σε μια κοινωνία καθορίζει και τον χαρακτήρα αυτής της οικονομίας.
- Καπιταλισμός: τα μέσα παραγωγής ανήκουν σε ιδιώτες που κινούνται με γνώμονα το κέρδος. Το κράτος εισπράττει φόρους και θέτει περιοριστικούς κανόνες (νόμους προστασίας του περιβάλλοντος, της εργασίας κτλ.). Αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα, όπως η ανεργία.
- Σοσιαλιστική οικονομία: βασικός ιδιοκτήτης των μέσων παραγωγής είναι το κράτος. Η παραγωγή διανέμεται με κοινωνικά κριτήρια. Όμως οι σοσιαλιστικές οικονομίες – που υπήρχαν σε πολλές χώρες μέχρι το 1989 – αντιμετώπιζαν προβλήματα όπως η χαμηλή παραγωγικότητα και η έλλειψη ανταγωνιστικότητας των προϊόντων τους, που οδήγησαν στην κατάρρευσή τους.
🤝 Α) Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (Κοιν.Σ.Επ.)
🇬🇷 Ιστορική διαδρομή στην Ελλάδα
Όσον αφορά την κοινωνική οικονομία, άνθησε στον ελλαδικό χώρο, επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στις κοινότητες, αλλά μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους υποχώρησε. Παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες για στήριξη, κυρίως, των αγροτικών συνεταιρισμών, δεν ευδοκίμησε. Όμως, τα τελευταία χρόνια εισέρχεται δυναμικά σε αρκετούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας. Πάντως, στην Ευρώπη υπάρχει αρκετές δεκαετίες με σημαντικά αποτελέσματα.
📖 Ορισμός κοινωνικής οικονομίας
Ως κοινωνική οικονομία ορίζεται:
«Το σύνολο των οικονομικών, επιχειρηματικών, παραγωγικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων, οι οποίες αναλαμβάνονται από νομικά πρόσωπα ή ενώσεις προσώπων, των οποίων ο καταστατικός σκοπός είναι η επιδίωξη του συλλογικού οφέλους και η εξυπηρέτηση γενικότερων κοινωνικών συμφερόντων».
🏢 Η Κοιν.Σ.Επ.
Φορέας της κοινωνικής οικονομίας είναι η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (Κοιν.Σ.Επ.). Είναι αστικός συνεταιρισμός με κοινωνικό σκοπό και διαθέτει εκ του νόμου την εμπορική ιδιότητα.
📚 Είδη Κοιν.Σ.Επ.
Ανάλογα με τον ειδικότερο σκοπό τους, μπορούν να δημιουργηθούν τρία είδη Κοιν.Σ.Επ.:
α) Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Ένταξης 🤲
Σκοπός: η ένταξη στην οικονομική / κοινωνική ζωή ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού. Ποσοστό 40% τουλάχιστον των εργαζομένων σε αυτές τις επιχειρήσεις ανήκουν υποχρεωτικά στις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.
β) Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Κοινωνικής Φροντίδας 👴👶
Σκοπός: η παραγωγή και παροχή προϊόντων και υπηρεσιών κοινωνικού–προνοιακού χαρακτήρα σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, όπως:
- ηλικιωμένοι
- βρέφη
- παιδιά
- άτομα με αναπηρία
- άτομα με χρόνιες παθήσεις
γ) Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση συλλογικού και παραγωγικού σκοπού 🌍
Αφορούν την παραγωγή προϊόντων και παροχή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών του κοινωνικού συνόλου (πολιτισμός, περιβάλλον, εκπαίδευση, παροχές κοινής ωφέλειας, αξιοποίηση τοπικών προϊόντων, διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων κ.ά.) που προάγουν:
- το τοπικό και συλλογικό συμφέρον
- την προώθηση της απασχόλησης
- την ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής
- την ενδυνάμωση της τοπικής ή περιφερειακής ανάπτυξης
✨ Χαρακτηριστικά της κοινωνικής οικονομίας
- α) Λειτουργεί παράλληλα με την ιδιωτική και την δημόσια οικονομία.
- β) Συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη.
- γ) Μπορεί να πωλεί προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές.
- δ) Βασίζεται στη συνεργασία και αλληλοβοήθεια των ανθρώπων.
🏗️ Β) Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα – Σ.Δ.Ι.Τ.
Το νέο οικονομικό μοντέλο που προωθείται διεθνώς είναι η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την κατασκευή των μεγάλων έργων, όπως:
- 🚢 λιμάνια
- 🛣️ αυτοκινητόδρομοι
- 🏛️ δημόσια κτήρια (σχολεία, νοσοκομεία)
Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκαν οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (Σ.Δ.Ι.Τ.).
📋 Ορισμός και λειτουργία
Οι Σ.Δ.Ι.Τ. είναι συμβάσεις, συνήθως μακροχρόνιες, οι οποίες συνάπτονται μεταξύ ενός δημόσιου φορέα και ενός ιδιωτικού φορέα με σκοπό την εκτέλεση έργων ή/και την παροχή υπηρεσιών.
Το Δημόσιο:
- Καθορίζει τις απαιτήσεις και τις προδιαγραφές του έργου.
- Παρακολουθεί και ελέγχει την τήρηση των προδιαγραφών από τον ιδιώτη.
🎯 Βασικές αρχές των Σ.Δ.Ι.Τ.
Με τις Σ.Δ.Ι.Τ. επιτυγχάνονται δύο βασικές αρχές:
- ✅ Η εξασφάλιση της αποδοτικότητας των οικονομικών του δημόσιου.
- ⚠️ Η μεταβίβαση των επιχειρηματικών κινδύνων από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα.
Οικονομολόγος. Θεωρητικός εκφραστής της οικονομίας της αγοράς (καπιταλισμός).
Σήμερα το μοντέλο οικονομικής οργάνωσης και πολιτικής που κυριαρχεί στον κόσμο είναι ο καπιταλισμός και η επιχειρηματικότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το μοντέλο αυτό είναι αιώνιο, δεν έχει προβλήματα ή δεν πρόκειται στο μέλλον να εγκαταλειφθεί.
Το πρόβλημα της πολιτικής είναι πώς θα επιτευχθεί ανάπτυξη, κοινωνική ευημερία και κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί:
- Ούτε μέσω της ασυδοσίας ορισμένων επιχειρήσεων (επιβολή της οικονομίας στην πολιτική).
- Ούτε μέσω του στραγγαλισμού κάθε πρωτοβουλίας και καινοτομίας που προκαλεί έλλειψη παραγωγικότητας και κλίμα αναξιοκρατίας (πλήρης επικυριαρχία της πολιτικής στην οικονομία).