Βιώσιμη και αειφόρος ανάπτυξη – εξοικονόμηση φυσικών πόρων ♻️
«Ο κόσμος δεν έχει παρά μόνον περιορισμένους πόρους. Ως συλλογική ανθρωπότητα είμαστε υποχρεωμένοι να πάρουμε μέτρα, ώστε να ξεπεράσουμε τις οικονομικές διαιρέσεις μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών, το ίδιο και τις αντίστοιχες διαιρέσεις μέσα στις κοινωνίες. Πρέπει να το κάνουμε ενώ θα προστατεύουμε και τους πόρους από τους οποίους όλοι μας εξαρτώμαστε.»
🌱 Ορισμός της αειφόρου ανάπτυξης
Βιώσιμη ή αειφόρος ανάπτυξη είναι η οικονομική ανάπτυξη που λαμβάνει υπόψη της την προστασία του περιβάλλοντος και τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν οι φυσικοί πόροι και στο μέλλον.
Η λογική της αειφορίας είναι η μέγιστη απολαβή αγαθών από το περιβάλλον, χωρίς να διακόπτεται η παραγωγή αυτών των αγαθών στο μέλλον.
Με βάση την αρχή της αειφόρου ανάπτυξης, η εκμετάλλευση ενός δάσους γίνεται με τέτοιον τρόπο που να μην καταστρέφεται το δάσος αλλά να μένει ζωντανό και για τις επόμενες γενιές.
📜 Η ιστορική διαδρομή της ιδέας
Η ιδέα της αειφόρου ανάπτυξης είναι αποτέλεσμα του προβληματισμού σχετικά με το οικολογικό πρόβλημα, ο οποίος έχει αρχίσει να αναπτύσσεται από τις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Η πετρελαϊκή κρίση του 1973 ⛽
Η πετρελαϊκή κρίση του 1973, η απότομη δηλαδή αύξηση της τιμής του πετρελαίου λόγω της τεχνητής μείωσης της παραγωγής του από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, ήταν η αιτία να αναπτυχθεί έντονος προβληματισμός σχετικά με το μέλλον που επιφυλάσσει στην ανθρωπότητα η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων.
Οικολογικά κινήματα & περιοδικά
Τη δεκαετία του 1970 εμφανίστηκαν σημαντικά οικολογικά κινήματα (Écologistes στη Γαλλία) και περιοδικά προβληματισμού σχετικά με το οικολογικό ζήτημα (το περιοδικό Ecologist στο Ηνωμένο Βασίλειο).
Το περιοδικό Ecologist, το οποίο κυκλοφόρησε στο Ηνωμένο Βασίλειο στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ασχολούταν με θέματα που αφορούσαν το περιβάλλον. Σε άρθρα του περιοδικού εμφανίστηκαν η ιδέα της αειφόρου ανάπτυξης και η αντίληψη ότι το περιβάλλον έχει όρια ως προς την εκμετάλλευσή του.
🌍 Διεθνείς οργανισμοί και συνθήκες
Αποτέλεσμα όλης αυτής της κίνησης ήταν ο όρος αειφόρος ανάπτυξη να αρχίσει να χρησιμοποιείται και σε κείμενα διεθνών οργανισμών:
| Έτος | Γεγονός |
|---|---|
| 1987 | Εμφανίσθηκε για πρώτη φορά σε κείμενο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών με τίτλο: «Το κοινό μας μέλλον». |
| 1992 | Στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας, συμμετείχαν περισσότερες από 170 χώρες. Οι εκπρόσωποι δεσμεύτηκαν ότι η αειφόρος ανάπτυξη θα αποτελέσει τη βασική ιδέα της ανάπτυξής τους. Αποτέλεσμα ήταν η Διακήρυξη του Ρίο για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη. |
| 1997 | Στο Άμστερνταμ υπογράφηκε η Συνθήκη του Άμστερνταμ, που ρύθμιζε θέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναφέρει την «αρμονική ισόρροπος και αειφόρος ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων». |
| 1997 | Στην πόλη Κιότο της Ιαπωνίας πραγματοποιήθηκε διεθνής διάσκεψη με αποτέλεσμα το Πρωτόκολλο του Κιότο για τις κλιματικές αλλαγές. |
Με την αναφορά στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, η αειφόρος ανάπτυξη έπαψε να θεωρείται αποκλειστικά έννοια της οικολογίας και αναγνωρίστηκε και ως έννοια της οικονομίας και της πολιτικής.
Το Πρωτόκολλο του Κιότο
Σύμφωνα με το κείμενο του Πρωτοκόλλου:
- Οι βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες υποχρεούνται να μειώσουν μέχρι τα έτη 2008 – 2012 τις εκπομπές των αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου κατά 5,2% κατά μέσο όρο σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.
- Για τις αναπτυσσόμενες χώρες δεν καθορίζονται στόχοι ως προς τις εκπομπές.
- Το Πρωτόκολλο του Κιότο θέτει ως κεντρική έννοια την αειφόρο ανάπτυξη και αντιλαμβάνεται τους φυσικούς πόρους ως κεφάλαια που πρέπει να αναπαράγονται.
Τον Απρίλιο του 1986, η ανθρωπότητα ήρθε αντιμέτωπη με τις συνέπειες μιας έκρηξης σε πυρηνικό εργοστάσιο. Το 2007, εκδόθηκε στη Ρωσία το βιβλίο Chernobyl, στο οποίο υπολογίζεται ότι οι θάνατοι από το 1986 μέχρι το 2004 που οφείλονται στη ραδιενέργεια είναι περίπου 985.000. Το ατύχημα του Τσερνομπίλ έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της αναζήτησης νέων ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.
🟢 Πράσινη ανάπτυξη και πράσινη οικονομία
Οι αναζητήσεις για μια φιλική προς το περιβάλλον τεχνολογία σε συνδυασμό με την έννοια της αειφόρου ανάπτυξης οδήγησαν στις έννοιες της πράσινης ανάπτυξης και της πράσινης οικονομίας. Οι όροι αυτοί παραπέμπουν στην αειφόρο ανάπτυξη.
Η πράσινη οικονομία, ειδικότερα, δίνει βαρύτητα στην προστασία του περιβάλλοντος έναντι της αύξησης της παραγωγής.
Ανάμεσα στη μαζική παραγωγή αυτοκινήτων ή τη στροφή του πληθυσμού στα μέσα μαζικής μεταφοράς, η πράσινη οικονομία τίθεται σαφώς υπέρ του δευτέρου. Όχι ιδιωτικά αυτοκίνητα αλλά καλό δίκτυο συγκοινωνιών. Αυτό προϋποθέτει και ανάλογη παιδεία του πληθυσμού ώστε να αφήσει το αυτοκίνητο και να χρησιμοποιήσει το τρένο, το λεωφορείο, το τραμ κτλ.
❗ Κριτικές στην αειφόρο ανάπτυξη
Η αειφόρος ανάπτυξη έχει δεχθεί κριτικές. Επιγραμματικά:
α) Άλλοθι των ανεπτυγμένων χωρών
Η αειφόρος ανάπτυξη κατηγορείται ότι διευκολύνει την κυριαρχία των ανεπτυγμένων χωρών εις βάρος των χωρών του Τρίτου Κόσμου, καθώς με άλλοθι το οικολογικό πρόβλημα προσπαθούν να ρυθμίσουν την οικονομία τους. Οι ανεπτυγμένες χώρες μπορούν να παρέμβουν στο είδος της βιομηχανικής ανάπτυξης των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών, αλλά και να τις αναγκάσουν να αγοράσουν νέα, περιβαλλοντικά «καθαρή» τεχνολογία.
β) Ουτοπία
Η αειφόρος ανάπτυξη είναι ουτοπία, καθώς σε μια οικονομία που στηρίζεται στο κέρδος των επιχειρήσεων το περιβάλλον είναι αδύνατο να προστατευτεί.
Γερμανός κοινωνιολόγος. Λίγο πριν το ατύχημα στο Τσερνομπίλ, είχε εκδοθεί στη Δυτική Γερμανία το βιβλίο του, Η κοινωνία του κινδύνου (The Risk Society). Το οικολογικό πρόβλημα είναι κεντρικό στην ανάλυση του Μπεκ. Οι σύγχρονες κοινωνίες, με τον τρόπο που χειρίζονται το περιβάλλον, θέτουν την ύπαρξή τους σε κίνδυνο.
Η αειφόρος ανάπτυξη προϋποθέτει αλλαγές τόσο στο οικονομικό μοντέλο όσο και στη συνείδηση των ανθρώπων. Η οικονομική ανάπτυξη πρέπει να σέβεται το περιβάλλον και να υπηρετεί τον άνθρωπο. Ταυτόχρονα, ο άνθρωπος πρέπει να σέβεται το περιβάλλον.