Η νομοθετική διαδικασία – Η λήψη απόφασης από τη Βουλή
Η νομοθετική λειτουργία, που ασκείται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, συνιστά διαδικασία λήψης απόφασης.
- Η Βουλή νομοθετεί σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζει το Σύνταγμα.
- Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκδίδει νόμους που ψήφισε η Βουλή.
Το Πολιτικό σύστημα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, με τον Πρωθυπουργό ως αρχηγό της κυβέρνησης και πολυκομματικό σύστημα. Η νομοθετική εξουσία ανήκει στη Βουλή των Ελλήνων.
Η Βουλή των Ελλήνων είναι το νομοθετικό σώμα της Ελλάδας. Σύμφωνα με το τρέχον Σύνταγμα αποτελεί νομοθετικό σώμα, ο αριθμός των μελών του οποίου ορίζεται με νόμο και πρέπει να κυμαίνεται από 200 μέχρι 300. Σήμερα συγκροτείται από 300 μέλη τα οποία εκλέγονται από το εκλογικό σώμα για περίοδο τεσσάρων ετών.
🏛️ Στάδια ψήφισης ενός νόμου
Η ψήφιση ενός νόμου από τη Βουλή διέρχεται από τα εξής στάδια:
1. Κατάρτιση σχεδίου νόμου ✍️
Ο αρμόδιος Υπουργός αναθέτει σε ειδική νομοπαρασκευαστική επιτροπή την κατάρτιση σχεδίου νόμου.
2. Παρατηρήσεις από την Κεντρική Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή 📝
Το σχέδιο του νόμου (νομοσχέδιο) αποστέλλεται στην Κεντρική Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή που υπάγεται στη Γενική Γραμματεία του Υπουργικού Συμβουλίου, η οποία έχει τη δυνατότητα να διατυπώσει παρατηρήσεις στο κείμενό του.
3. Κατάθεση στη Βουλή 📥
Ακολουθεί η κατάθεση του σχεδίου νόμου στη Βουλή, συνοδευόμενου:
α) Από σχετική αιτιολογική έκθεση που περιέχει τους λόγους και τους σκοπούς των προτεινόμενων ρυθμίσεων.
β) Από Ειδική Έκθεση για τον τρόπο κάλυψης των δαπανών αν προκαλείται από την ψήφισή του δαπάνη για το κράτος.
γ) Από την Έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους που καθορίζει τη δαπάνη, η οποία τυχόν προκαλείται από την ψήφισή του.
4. Παραπομπή για συζήτηση 🗣️
Στη συνέχεια, από τον Πρόεδρο της Βουλής παραπέμπεται για συζήτηση είτε στην Ολομέλεια είτε στις διαρκείς κοινοβουλευτικές επιτροπές.
5. Συζήτηση και ψηφοφορία 🗳️
Το σχέδιο νόμου συζητείται και ψηφίζεται σε τριπλή ψηφοφορία:
α) Επί της αρχής
β) Κατ' άρθρο
γ) Στο σύνολο
Τελικά, η Βουλή το εγκρίνει (ή το απορρίπτει), έτσι όπως διαμορφώθηκε μετά τη συζήτηση και την ψήφισή του.
6. Καταχώρηση στα πρακτικά 📜
Το κείμενο του νομοσχεδίου, όπως ψηφίστηκε, καταχωρείται στα πρακτικά της Βουλής.
7. Έκδοση και δημοσίευση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ✉️
Στη συνέχεια, μέσα σε διάστημα ενός μηνός, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, εκδίδει και δημοσιεύει τον νόμο. Δηλαδή:
| Ενέργεια | Τι σημαίνει |
|---|---|
| α) Εκδίδει | Πιστοποιεί τη γνησιότητα του νόμου, ελέγχει δηλαδή αν όντως αυτό είναι το κείμενο που ψήφισε η Βουλή. Ελέγχει αν τηρήθηκε η προβλεπόμενη από το Σύνταγμα διαδικασία. |
| β) Δημοσιεύει | Δημοσιεύεται ο νόμος στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (Φ.Ε.Κ.) για να γίνει γνωστός στους πολίτες. |
Η ισχύς του νόμου αρχίζει από τη δημοσίευσή του στο Φ.Ε.Κ. ή από την ημερομηνία που ο ίδιος ο νόμος ορίζει.
🗳️ Η ευθύνη του εκλογικού σώματος
Εκλογικό σώμα είναι όλοι οι πολίτες που έχουν εκλογικό δικαίωμα. Το εκλογικό δικαίωμα εξαρτάται από:
- Την ηλικία (συμπληρωμένο το 18ο έτος)
- Την ιθαγένεια (π.χ. στην Ελλάδα ψηφίζουν μόνο όσοι έχουν ελληνική ιθαγένεια)
Ευθύνη του εκλογικού σώματος είναι η συμμετοχή στις εκλογές. Η πολιτική απάθεια και η αποχή από τα κοινά δεν λύνουν κανένα πρόβλημα.
Έτσι, ο πολίτης έχει την ευθύνη των επιλογών του στις εκλογές. Ο πολίτης, όμως, δεν είναι μόνο μέλος του εκλογικού σώματος. Η ιδιότητα του πολίτη δεν εξαντλείται στο δικαίωμα της ψήφου.
👥 Η κοινωνία των πολιτών
Υπάρχει και η κοινωνία των πολιτών. Η κοινωνία των πολιτών περιλαμβάνει:
- Τις κοινωνικές οργανώσεις
- Τα κινήματα
- Τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ)
- Τις περιβαλλοντικές και εθελοντικές δράσεις των πολιτών
Στις κοινωνίες στις οποίες η κοινωνία των πολιτών είναι αναπτυγμένη, υπάρχει υψηλότερος βαθμός συμμετοχής των πολιτών στα κοινά και μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σε πρακτικές που σχετίζονται με τη διαφάνεια, την κοινωνική λογοδοσία, τον δημόσιο κοινωνικό έλεγχο.
🔊 Οι ομάδες πίεσης
Στην κοινωνία των πολιτών περιλαμβάνονται και οι ομάδες πίεσης. Πρόκειται για ομάδες που προσπαθούν να επηρεάσουν την Κυβέρνηση, επιδιώκοντας την ικανοποίηση των συμφερόντων των μελών τους (π.χ. συνδικάτα, ενώσεις γονέων κτλ.).
🎩 Η ευθύνη των βουλευτών
Η ελληνική Βουλή αποτελείται από 300 βουλευτές. Ευθύνη του κάθε βουλευτή είναι να λαμβάνει την απόφασή του σύμφωνα με το Σύνταγμα και τους νόμους.
Η «κομματική πειθαρχία», την οποία επικαλούνται τα κόμματα σε ψηφοφορίες κρίσιμων νομοσχεδίων, δεν μπορεί να καταργεί την ιδιότητα του βουλευτή να «βούλεται» και να ασκεί τα καθήκοντά του σύμφωνα με τη συνείδησή του.
🏢 Πρόσωπα και φορείς που επηρεάζουν τη Βουλή στη λήψη αποφάσεων
Η Βουλή νομοθετεί κατόπιν συζήτησης. Η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στους 300 βουλευτές και τα κόμματα στα οποία ανήκουν.
Ανάλογα με το υπό συζήτηση θέμα, καλούνται να συμμετάσχουν στη νομοπαρασκευαστική διαδικασία, καταθέτοντας τις δικές τους απόψεις για τα νομοσχέδια στα σημεία που τους αφορούν:
- Συνδικαλιστικές οργανώσεις, όπως:
- Η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας (Γ.Σ.Ε.Ε.)
- Η Ανώτατη Διοίκηση Ενώσεων Δημοσίων Υπαλλήλων (Α.Δ.Ε.Δ.Υ.) κτλ.
- Επιχειρηματικές ενώσεις (Σ.Ε.Β., Ε.Β.Ε.Α. κτλ.)
- Ομάδες πίεσης (π.χ. η ένωση ιδιοκτητών ακινήτων) κτλ.
Το επιβλητικό κτήριο της Βουλής των Ελλήνων ήταν τα ανάκτορα του βασιλιά Όθωνα. Στις 6 Φεβρουαρίου 1836 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος. Στην οικοδόμηση του κτηρίου εργάστηκαν στρατός, Γερμανοί, Έλληνες και Ιταλοί μάστορες. Για τις ανάγκες σε μάρμαρο άνοιξαν τα αρχαία λατομεία της Πεντέλης.
Το 1922 το κτήριο εγκαταλείφθηκε από τη βασιλική οικογένεια. Σε αυτό στεγάστηκαν υπηρεσίες και κοινωνικοί φορείς που προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που προέκυψαν από την Μικρασιατική Καταστροφή.
Το 1928 κατασκευάστηκε το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Λαζαρίδη. Το 1929 η Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου αποφάσισε τη στέγασή της στο κτήριο. Από το 1935 έως σήμερα, στο Κτήριο στεγάζεται η Βουλή των Ελλήνων.
«Το επίπεδο του κοινοβουλίου εξαρτάται από το αν δεν συζητά απλώς τα μεγάλα ζητήματα, αλλά τα επηρεάζει αποφασιστικά. Με άλλα λόγια, η ποιότητα του εξαρτάται από το αν αυτά που διεξάγονται εντός αυτού έχουν σημασία ή αν αντίθετα το κοινοβούλιο δεν είναι τίποτα άλλο παρά η μετά βίας ανεκτή σφραγίδα μιας κυρίαρχης γραφειοκρατίας.»
— Μαξ Βέμπερ, Οικονομία και Κοινωνία