1. Βασική Θεωρία
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Ευκλείδη». Σου το εξηγεί αμέσως.

Διαδικασία λήψης αποφάσεων

Η διαδικασία λήψης αποφάσεων έχει τα εξής στάδια:

  1. 🎯 Καθορισμός του σκοπού
  2. 🔍 Συλλογή πληροφοριών
  3. 💡 Εύρεση και αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων
  4. ✅ Επιλογή της καλύτερης εναλλακτικής λύσης
  5. ⚙️ Εφαρμογή της απόφασης

Πιο αναλυτικά:

🎯 Καθορισμός του σκοπού

Η λήψη κάποιας απόφασης προϋποθέτει τον καθορισμό του σκοπού. Αποφασίζουμε για κάτι συγκεκριμένο και όχι γενικά. Σκοπεύουμε να:

  • Κάνουμε μια επένδυση
  • Εκπονήσουμε μια εργασία σε κάποιο θέμα
  • Κατασκευάσουμε ένα σπίτι κτλ.

🔍 Συλλογή πληροφοριών

Αφού καθοριστεί ο σκοπός ξεκινάει η διαδικασία της συλλογής πληροφοριών. Τα βασικά ερωτήματα είναι:

  • Ποια είναι τα διαθέσιμα μέσα για την επίτευξη του σκοπού;
  • Ποιο είναι το κόστος τους;
  • Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση των όσων σχεδιάζονται;

💡 Εύρεση και αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων

Από τα διαθέσιμα μέσα:

  • Ποια είναι τα προσφορότερα;
  • Ποια είναι τα πιο αποδοτικά;
  • Με ποια μπορεί να επιτευχθεί ο σκοπός σε λιγότερο χρόνο και με μικρότερο κόστος;
  • Ποια από αυτά τα μέσα ανταποκρίνονται στα κριτήρια που θέσαμε στην προηγούμενη ενότητα για την ορθότητα της λήψης απόφασης;

✅ Επιλογή της καλύτερης εναλλακτικής λύσης

Από το σύνολο των εναλλακτικών λύσεων επιλέγεται τελικά εκείνη που:

  • 💰 Είναι πιο οικονομική
  • ⏱️ Είναι λιγότερο χρονοβόρα
  • 🌱 Σέβεται το περιβάλλον
  • 🤝 Δεν παραβιάζει τα δικαιώματα άλλων
  • 👥 Προωθεί το συλλογικό συμφέρον

⚙️ Εφαρμογή της απόφασης

Η εφαρμογή της απόφασης είναι το τελευταίο στάδιο στην σειρά της διαδικασίας λήψης απόφασης. Η εφαρμογή περιέχει και την αξιολόγηση της απόφασης στην πράξη.

🎲 Η Θεωρία των Παιγνίων

Σε μια ενότητα σχετικά με τη λήψη απόφασης, αξίζει να γίνει μνεία στη Θεωρία των Παιγνίων, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό θεωρία λήψης απόφασης.

Το αποτέλεσμα για τον κάθε παίκτη εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, όχι μόνο από τη δική του επιλογή αλλά και από τις επιλογές που θα κάνουν οι άλλοι.

Το σκάκι ως παίγνιο

Το σκάκι είναι ένα παράδειγμα τέτοιου παιγνίου. Οι κινήσεις του ενός παίκτη εξαρτώνται από τις κινήσεις που θα κάνει ο άλλος.

Η φιλοδοξία μιας γενικής θεωρίας της κοινωνίας

Αν αναλογιστούμε ότι η οικονομική, κοινωνική, πολιτική αλλά και η καθημερινή μας ζωή είναι γεμάτη επιλογές (Θα πάμε σήμερα στον κινηματογράφο; Τι δώρο θα πάρουμε σε ένα φίλο μας;) που εξαρτώνται και από τις επιλογές των άλλων, τότε είναι αρκετά δικαιολογημένη η φιλοδοξία ορισμένων θεωρητικών της Θεωρίας των Παιγνίων ότι η θεωρία τους στο μέλλον μπορεί να γίνει γενική θεωρία της κοινωνίας.

Μια θεωρία, δηλαδή, που θα μπορεί να εξηγήσει την περίπλοκη οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή. Έτσι, η Θεωρία των Παιγνίων θα μπορούσε, σύμφωνα με τη γνώμη αυτών των αισιόδοξων θεωρητικών, να αποτελέσει μεθοδολογία ενοποίησης των κοινωνικών επιστημών.

Τη θέση της:

  • Πολιτικής Οικονομίας
  • Κοινωνιολογίας
  • Πολιτικής Επιστήμης
  • Ψυχολογίας

θα την καταλάμβανε μια γενική Θεωρία των Παιγνίων. Βάση αυτής της θεωρίας θα ήταν η ανάλυση των επιλογών των ανθρώπων, των επιχειρήσεων, των κομμάτων, των κρατών (κοινωνιολογική, ψυχολογική, πολιτική κτλ.) στα διάφορα επιμέρους πεδία (πολιτική, κοινωνικές σχέσεις, διεθνείς σχέσεις, αγορά κτλ.).

⚠️ Τα όρια της θεωρίας

Όμως, οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές διεργασίες είναι περίπλοκες και είναι αρκετά δύσκολο να καταγραφούν σε πλήθος μεμονωμένων επιλογών.

  • Υπάρχουν αμέτρητοι παράγοντες που επιδρούν στην πορεία της οικονομίας και της πολιτικής.
  • Πολλοί από αυτούς είναι εντελώς αστάθμητοι και άλλοι εμφανίζονται εντελώς απρόβλεπτα.
  • Επίσης, ο συναισθηματικός παράγοντας που είναι απρόβλεπτος παίζει σημαντικό ρόλο στη λήψη απόφασης.

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ακριβώς τι απόφαση θα λάβει και πώς θα δράσει κάποιος σε κάποια περίσταση. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι φοβούνται τον θάνατο και όταν βρεθούν σε μια επικίνδυνη κατάσταση θα κοιτάξουν να προφυλαχθούν. Πόσοι άνθρωποι, όμως, σε αντίθεση με αυτή τη διαπίστωση δεν δίνουν τη ζωή τους για κάποιο ιδανικό ακόμα και στις μέρες μας;

Γνωρίζεις ότι; — Τζων Φορμπς Νας

Ο Τζων Φορμπς Νας (John Forbes Nash Jr.) είναι ο επιστήμονας που υποδύθηκε ο Ράσελ Κρόου στην ταινία Ένας υπέροχος άνθρωπος.

Ο Νας γεννήθηκε το 1928 στη Δυτική Βιρτζίνια. Κατέληξε στα θεωρητικά μαθηματικά, όταν διαπίστωσε ότι οι σπουδές του χημικού μηχανικού που είχε ξεκινήσει δεν του άρεσαν. Από τα 29 του χρόνια έπασχε από σχιζοφρένεια και νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρεία. Κατάφερε να ξεπεράσει την ασθένειά του.

Έδωσε τεράστια ώθηση στη Θεωρία των Παιγνίων. Το 1994 βραβεύτηκε με το Βραβείο Νόμπελ στα Οικονομικά. Η σημαντικότερη εργασία του δημοσιεύτηκε όταν ο ίδιος ήταν 21 ετών!

Η έννοια που πραγματεύτηκε ήταν η «ισορροπία Νας» (πήρε το όνομά του) στη θεωρία των παιγνίων. Κεντρικό σημείο της «ισορροπίας Νας» είναι η διαπίστωση ότι σε κάθε παίγνιο με πεπερασμένο πλήθος παικτών και ενεργειών υπάρχει ένα σημείο ισορροπίας, στο οποίο όλοι οι παίκτες επιλέγουν τις πιο συμφέρουσες για αυτούς ενέργειες.

Το Δίλημμα του Φυλακισμένου

Πρόκειται για ένα κλασικό παράδειγμα της Θεωρίας Παιγνίων.

Δύο άτομα (ο Α και ο Β) συλλαμβάνονται από την αστυνομία σαν ύποπτοι διάπραξης ληστείας. Η αστυνομία δεν έχει επαρκή στοιχεία για να τους κατηγορήσει. Τους βάζει σε χωριστά κελιά, ώστε να μην έχουν επικοινωνία. Ο εισαγγελέας επισκέπτεται και τους δύο, τον καθένα χωριστά, και κάνει στον καθένα την εξής πρόταση:

  1. Αν καταθέσει εναντίον του άλλου, τότε θα απελευθερωθεί και ο άλλος θα πάει 12 χρόνια φυλακή.
  2. Αν δεν μιλήσει κανείς τότε θα φάνε και οι δύο από 1 χρόνο φυλακή για μικροαδικήματα που έχουν διαπράξει.
  3. Αν καρφώσουν ο ένας τον άλλο θα φάνε 4 χρόνια ο καθένας.
Ο Β δεν μιλάειΟ Β μιλάει
Ο Α δεν μιλάει1 χρόνο ο καθέναςΕλεύθερος ο Β.
12 χρόνια ο Α.
Ο Α μιλάειΕλεύθερος ο Α.
12 χρόνια ο Β
4 χρόνια ο καθένας

Τελικά, αν και η καλύτερη επιλογή φαίνεται να είναι η 2 (Α και Β δεν μιλάνε), οι Α και Β δεν θα επιλέξουν αυτή. Θα κινηθούν όχι στη λογική της συνεργασίας αλλά στη λογική της μεγαλύτερης ατομικής ικανοποίησης. Θα «καρφώσουν» ο ένας τον άλλο και τελικά θα πάνε φυλακή 4 χρόνια και οι δύο.