Κριτήρια λήψης ορθών αποφάσεων
Εκτός από τον τρόπο απόφασης υπάρχουν ορισμένα κριτήρια για το αν κάποια απόφαση είναι ορθή. Αυτά είναι:
⚖️ Οι αξίες και οι κανόνες
Οι αξίες του ατόμου ή της ομάδας που λαμβάνει μια απόφαση παίζουν σημαντικό ρόλο τόσο στο περιεχόμενό της όσο και στη διαδικασία λήψης της. Οι αξίες αποτυπώνονται ουσιαστικά μέσα στην απόφαση.
Οι κανόνες, επίσης, που ισχύουν σε μια κοινωνία συνιστούν ένα πλαίσιο το οποίο επηρεάζει τη λήψη μιας απόφασης.
👥 Το συλλογικό συμφέρον
Ζούμε σε μια κοινωνία όπου το ατομικό συμφέρον κυριαρχεί, συχνά, επί του συλλογικού συμφέροντος. Πολλοί άνθρωποι και ομάδες προσπαθούν να επιτύχουν αυτό που είναι προς όφελός τους, ακόμη και αν αυτό προκαλεί βλάβη στο κοινωνικό σύνολο και στο συλλογικό συμφέρον.
Η λήψη απόφασης είναι ορθή όταν λαμβάνει υπόψη της όχι μόνο το συμφέρον αυτού που την λαμβάνει αλλά και το συμφέρον του συνόλου.
Μηχανικός, κοινωνιολόγος, οικονομολόγος. Επέδρασε σημαντικά στην ανάπτυξη των κοινωνικών επιστημών.
Σχετικό με τη λήψη απόφασης είναι το «κατά Παρέτο κριτήριο» αποδοτικότητας, το οποίο δημιούργησε ο ίδιος και γι' αυτό πήρε και το όνομά του. Σύμφωνα με το «κατά Παρέτο κριτήριο», επιθυμητή κατάσταση είναι εκείνη όπου η καλυτέρευση της θέσης ενός ατόμου ή μιας ομάδας ατόμων γίνεται χωρίς να χειροτερεύει η θέση κανενός άλλου.
Ασχολήθηκε, επίσης, με τον ρόλο που παίζουν τα συναισθήματα στη λήψη απόφασης, κυρίως στην οικονομική ζωή. Έτσι, αποφάσεις που σε έναν εξωτερικό παρατηρητή φαίνονται παράλογες, είναι απολύτως λογικές και συμβατές με τον ψυχισμό αυτού που τις έλαβε.
🤝 Ο σεβασμός των δικαιωμάτων των άλλων
Καθοριστικό κριτήριο για την ορθότητα της λήψης μιας απόφασης είναι ο σεβασμός των δικαιωμάτων των άλλων. Μια απόφαση που παραβιάζει τα δικαιώματα των άλλων, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να είναι ορθή.
«Τα δικαιώματα καθενός σταματούν εκεί που αρχίζουν τα δικαιώματα του άλλου».
🙋 Το ατομικό συμφέρον
Το ατομικό συμφέρον στη λήψη απόφασης είναι απολύτως σεβαστό στον βαθμό που σέβεται την ελευθερία και τα δικαιώματα των άλλων. Δεν μπορεί κανείς να περιορίζει το ατομικό συμφέρον κάποιου.
Δεν μπορεί κανείς να υποχρεώσει έναν καλό μαθητή να έχει χαμηλή επίδοση για να μην νοιώθουν μειονεκτικά οι συμμαθητές του.
Όμως, πρέπει πάντα να υπάρχει η εξισορρόπηση ατομικού και συλλογικού συμφέροντος, ώστε να προάγεται το καλό του συνόλου.
🌱 Οι επιπτώσεις: κοινωνικές – οικονομικές – περιβαλλοντικές
Για τη λήψη μιας απόφασης το άτομο, τα κόμματα, η κυβέρνηση, οι επιχειρήσεις πρέπει πάντα να λαμβάνουν υπόψη τις κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Στην εποχή μας:
- Η οικονομική κρίση ταλαιπωρεί χιλιάδες ανθρώπους
- Η κοινωνία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα
- Το περιβάλλον φαίνεται να βρίσκεται σε οριακό σημείο
Ώστε πολλοί επιστήμονες να κάνουν λόγο ακόμη και για την προοπτική της απειλής της ύπαρξης του πλανήτη μας.
Η αναγκαιότητα μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης
Σε αυτό το πλαίσιο, στη λήψη της όποιας απόφασης πρέπει να ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Η λήψη απόφασης δεν μπορεί να περιορίζεται στην ικανοποίηση του συμφέροντος αυτού που την λαμβάνει. Κάτι τέτοιο θα αποβεί καταστροφικό για την οικονομία και την κοινωνία.
Η πολιτική, ως δημόσια δράση που αποσκοπεί στο δημόσιο συμφέρον, περιορίζει τα ατομικά συμφέροντα προς όφελος του κοινού, του δημόσιου συμφέροντος.
Η επιχειρηματική δραστηριότητα πρέπει να λαμβάνει μέριμνα για να μην καταστρέφεται το περιβάλλον. Ταυτόχρονα, η μέριμνα για το περιβάλλον δεν πρέπει να οδηγεί σε ακύρωση επενδύσεων, πράγμα που σημαίνει οικονομική επιβάρυνση και αύξηση της ανεργίας.
Η λήψη απόφασης σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αναζητά τη λύση, η οποία και την οικονομική ανάπτυξη θα ευνοεί αλλά και το περιβάλλον να προστατεύει. Φυσικά αυτό προϋποθέτει ότι ο επιχειρηματίας θα σέβεται τους νόμους και δεν θα προσπαθεί να κερδοσκοπήσει εις βάρος του περιβάλλοντος και της κοινωνίας.
🏛️ Η αξία της δημοκρατίας
Εδώ αξίζει και πάλι να επισημάνουμε την αξία της δημοκρατίας στη λήψη των αποφάσεων. Μπορεί οι πολίτες να μην είναι ειδικοί, όπως π.χ. οι τεχνοκράτες, όμως είναι αυτοί που υφίστανται τις επιπτώσεις της όποιας πολιτικής.
Γι' αυτό και οι «τεχνοκράτες» προτείνουν στην Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση, που εκπροσωπεί τον λαό, αποφασίζει.
⚠️ Παράδειγμα καταστροφικής απόφασης
Η λήψη αποφάσεων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις, μπορεί να αποβεί καταστροφική ακόμη και για τα συμφέροντα αυτού που λαμβάνει την απόφαση.
Αν όλες οι επιχειρήσεις μειώσουν τους μισθούς των εργαζομένων προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη τους, τότε σύντομα θα δουν τα κέρδη τους να μειώνονται καθώς οι εργαζόμενοι δεν θα έχουν χρήματα για να αγοράσουν τα προϊόντα που παράγουν οι επιχειρήσεις.
📊 Η Ανάλυση SWOT
Αρκετά γνωστή στον χώρο των οικονομικών και του management είναι και η ανάλυση SWOT. Η λέξη προέρχεται από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων:
| Αρχικό | Αγγλική λέξη | Σημασία |
|---|---|---|
| S | Strengths | Δυνατότητες |
| W | Weaknesses | Αδυναμίες |
| O | Opportunities | Ευκαιρίες |
| T | Threats | Απειλές |
Οι λέξεις αυτές σηματοδοτούν τις παραμέτρους που πρέπει να λαμβάνει υπόψη του ένα άτομο ή ένας οργανισμός που λαμβάνει μια απόφαση:
- Ποιες είναι οι δυνατότητες;
- Ποιες είναι οι αδυναμίες;
- Τι ευκαιρίες παρουσιάζονται;
- Ποιες είναι οι απειλές;
Η ανάλυση SWOT έχει εφαρμογή σε πολλούς οργανισμούς που καλούνται να πάρουν αποφάσεις, επειδή βοηθά να δημιουργηθούν συγκεκριμένοι άξονες που επιτρέπουν την στάθμιση όλων των παραγόντων που βαρύνουν σε μια απόφαση.
Στο πλαίσιο αυτής της μεθόδου μπορούν επίσης να εξετασθούν και άλλα κομβικά σημεία της λήψης απόφασης:
α) Η εξεύρεση ευκαιριών.
β) Η εξεύρεση πιθανών εναλλακτικών τρόπων δράσης.
γ) Η επιλογή μεταξύ τρόπων δράσης που συνιστά την τελική απόφαση.