Το μέτρο στη ζωή μας
⚖️ Το μέτρο στην αρχαιοελληνική σκέψη
Στην αρχαιοελληνική γραμματεία, παρόμοια σημασία με το «μέτρον άριστον» έχει και η έκφραση «μηδέν άγαν», που σημαίνει: ούτε μία πράξη μας να μην είναι υπερβολική, κανένα πράγμα να μην είναι υπερβολικό (Πίνδαρος, Αισχύλος, Πλάτωνας κτλ.).
Επίσης, ο Αριστοτέλης θεωρεί το μέτρο, τη μεσότητα, ως την απουσία της έλλειψης και της υπερβολής.
- Κλεόβουλος: «Μέτρον άριστον. Μηδέν άγαν. Ουκ εν τω πολλώ το ευ.»
- Μένανδρος: «Κακόν το μη έχειν, κακόν δε το έχειν πλείστα.»
- Πυθαγόρας: «Κανείς δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέτρο, ούτε στους κόπους ούτε στο φαγητό.»
- Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια): «Το μέτρο (η μεσότητα) είναι σχετικά με όλα αξιέπαινη, ενώ οι ακρότητες δεν είναι μήτε σωστές, μήτε αξιέπαινες, αλλά άξιες κατηγορίας.»
🏛️ Το μέτρο στους διαφορετικούς τομείς της ζωής
Στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία το μέτρο είχε μεγάλη σημασία. Και από τη φιλοσοφία πέρασε ως αίτημα στην καθημερινή ζωή. Αίτημα, ώστε η ατομική και συλλογική ζωή να ακολουθεί το μέτρο σε όλους τους τομείς.
👥 Στην κοινωνία
Το μέτρο είχε ως αναφορά:
- την οργάνωση της συλλογικής ζωής
- το αίτημα για ισότιμες σχέσεις
- την αξιοκρατική κοινωνία
🗳️ Στην πολιτική
Το μέτρο αναφέρεται στις πολιτικές επιλογές των πολιτών και των πολιτικών.
🤔 Στη φιλοσοφία
Το μέτρο αναφέρεται ως κριτήριο μεταξύ:
- καλού και κακού
- ηθικού και ανήθικου
- δίκαιου και άδικου κτλ.
🙏 Στη θρησκεία
Το μέτρο αναφέρεται στη σχέση των ανθρώπων με τη θρησκεία, ώστε να αποφεύγεται η θρησκοληψία και ο φανατισμός.
🌟 Όταν η υπέρβαση του μέτρου είναι αξία
Όμως, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, που έμειναν στην ιστορία, επειδή ξεπέρασαν το μέτρο και, συνήθως, θυσιάστηκαν. Θυσιάστηκαν για τις αξίες:
- Ο Σωκράτης για να τηρήσει τον νόμο
- Ο Ρήγας Φεραίος για την ελευθερία
- Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα για τον έρωτα κτλ.
Επίσης, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που υπερβαίνουν το μέτρο πιστεύοντας και κάνοντας πράξη κάποιες αξίες, όπως:
- η δικαιοσύνη
- η φιλία
- η αγάπη της μάνας
- η αγάπη του δασκάλου στον μαθητή κτλ.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν χρειάζεται το μέτρο. Όταν υπηρετείται μια κοινωνική αξία, η υπέρβαση του μέτρου, η προσωπική θυσία, υπηρετεί την κοινωνία. Γι' αυτό και η κοινωνία αναγνωρίζει και τιμά αυτές τις θυσίες.
⚠️ Παραβίαση του μέτρου σήμερα
Στη σημερινή πραγματικότητα φαίνεται πως υπάρχει παραβίαση του μέτρου σε πολλούς τομείς της ατομικής και κοινωνικής ζωής. Μήπως λοιπόν έχουμε χάσει την αίσθηση του μέτρου;
Παραδείγματα συμπεριφορών που υπερβαίνουν το μέτρο
- ο άπληστος επαγγελματίας
- ο ντοπαρισμένος αθλητής
- ο απατεώνας έμπορος
- ο γιατρός που παίρνει φακελάκι
- ο εφοριακός που παίρνει τη μίζα
- ο αγρότης που ραντίζει και την επόμενη πουλάει το προϊόν του
- ο εργολάβος που χτίζει άσχημα και αντιοικονομικά κτήρια
- ο αδιάφορος συνάνθρωπος
- ο δήμαρχος και ο πολιτικός που για λόγους ψηφοθηρίας αυξάνουν τους συντελεστές δόμησης
Επίσης:
- η μουσική στη διαπασών
- η παραβίαση του Κ.Ο.Κ.
- η άσκηση βίας προς τους συνανθρώπους μας
- η εκμετάλλευση του αδύνατου από τον δυνατό
- η ρύπανση των δημόσιων χώρων
Δείχνουν, υπό μία έννοια, έλλειψη της αίσθησης του μέτρου.
Από τα παραδείγματα αυτά φαίνεται πως χρειάζεται μέτρο στην προσωπική και συλλογική ζωή μας.
⚡ Η ύβρις και η τιμωρία
Για τους αρχαίους Έλληνες, η υπέρβαση του μέτρου συνιστά την ύβρη, που έχει ως συνέπεια την τιμωρία αυτού ή αυτών που υπερέβησαν το μέτρο. Επομένως, ζητούμενο είναι η τήρηση του μέτρου για να διατηρούμε την προσωπική και συλλογική μας ισορροπία και πρόοδο.
🏠 Παράδειγμα: Το μέτρο στις κατασκευές κτηρίων
Αν δοθεί προτεραιότητα στην άνευ όρων ανάπτυξη και στην κερδοσκοπία, τότε φτιάχνονται κτήρια που δεν υπηρετούν τις ανθρώπινες ανάγκες και δημιουργούν πόλεις απάνθρωπες.
Το τεχνητό και συγχρόνως απάνθρωπο περιβάλλον δημιουργεί άγχος και επιθετικότητα. Γι' αυτό ένα ανθρώπινο κτήριο και μια βιώσιμη πόλη βλέπει τον κόσμο με έναν άλλο τρόπο, με βιοφιλία, που σημαίνει ότι η ποιότητα της ζωής εξαρτάται από τη γεωμετρία του περιβάλλοντος.
Τι χρειάζεται για τις κατασκευές των κτηρίων και τις πόλεις
- 🌿 Η ισορροπία στη σχέση ανθρώπου-φύσης
- 👤 Η κλίμακα του ανθρώπινου σώματος, έμφαση στις μικρές κλίμακες
- 🤝 Η δυνατότητα κοινωνικών σχέσεων
- ☀️ Η πρόσβαση στο έδαφος, σε νερό, φως κτλ.
🎭 Η διάσταση λόγων και πράξεων
Η διάσταση λόγων και πράξεων είναι χαρακτηριστικό της απουσίας μέτρου στην κοινωνική και πολιτική ζωή. Οι πολίτες διαμαρτύρονται για τους κυβερνώντες, όμως οι ίδιοι δεν θέλουν να συμμετάσχουν στα κοινά. Ο «πολίτης θεατής» που παρακολουθεί την πολιτική από την τηλεόραση και απλώς την σχολιάζει δεν μπορεί, εκ των πραγμάτων, να αλλάξει την πολιτική. Ο σχολιασμός δεν είναι πολιτική δράση.
Μεταξύ άλλων «είναι αυτός που αυτοαποκαλείται δημοκράτης, αλλά στο σπίτι του συμπεριφέρεται σαν σατράπης. Είναι αυτός που επικαλείται την ανάγκη της αλλαγής στο σύστημα και στα πάντα, αλλά εννοεί να αρχίσει η αλλαγή από τον γείτονά του και φυσικά να μην θίξει σε καμιά περίπτωση τον ίδιο».
(Μανωλεδάκης Ι., άρθρο, εφ. Τα Νέα, 17 Νοεμβρίου 1984)
Πολλοί συμπολίτες μας έρχονται στην πράξη σε αντίθεση με αυτά στα οποία θεωρητικά συμφωνούν. Αυτός ο πολίτης:
- Είναι κατά της φοροδιαφυγής, αλλά ο ίδιος δεν εκδίδει ή δεν ζητά αποδείξεις.
- Απαιτεί τα πάντα από το κράτος και τα κόμματα, αλλά ο ίδιος αποφεύγει κάθε συμμετοχή στην πολιτική.