Η πολιτεία - Η πολιτική κοινότητα
🏛️ Η συγκρότηση της νεοελληνικής πολιτείας
Η νεοελληνική πολιτεία συγκροτείται ως πολιτική κοινότητα, ως ελεύθερο και ανεξάρτητο κράτος, μετά την επανάσταση του 1821.
Η Α΄ Εθνική Συνέλευση των Ελλήνων έγινε στο χωριό Πιάδα, κοντά στην αρχαία Επίδαυρο. Εκεί οι 59 αντιπρόσωποι του έθνους, από όλες σχεδόν τις περιοχές, την 1η Ιανουαρίου 1822, διακήρυξαν την πολιτική ύπαρξη και ανεξαρτησία του ελληνικού έθνους.
Στα διακόσια περίπου χρόνια του ελεύθερου πολιτικού βίου, η ελληνική πολιτεία κατόρθωσε πολλά. Σε αυτά τα χρόνια, πορευόμαστε άλλοτε με εξάρσεις και άλλοτε με απογοητεύσεις, έχοντας κάνει μια πορεία θετική και σημαντική.
👤 Άνθρωπος και πολιτεία
Η σχέση ανθρώπου και πολιτείας στην πορεία του χρόνου αλλάζει. Ο άνθρωπος υπάρχει στην πολιτεία άλλοτε ως:
- δούλος,
- υπήκοος,
- ελεύθερος,
- πολίτης κτλ.
Το ίδιο ισχύει και για το «περιεχόμενο» της πολιτείας, δηλαδή το πολίτευμα. Άλλοτε είναι:
- μοναρχία,
- ολιγαρχία,
- δημοκρατία,
- κοινοβουλευτική δημοκρατία κτλ.
Οι άνθρωποι άλλοτε αποδέχονται παθητικά την οποιαδήποτε εξουσία και άλλοτε φτάνουν ως την αξίωση άμεσης συμμετοχής στην άσκησή της. Οι άνθρωποι με την πολιτική τους δράση προσδιορίζουν την πολιτεία. Και είναι ο άνθρωπος που προσδιορίζει το περιεχόμενό της.
«Ο άνθρωπος μετασχηματίζει την πολιτεία. Το αντίθετο, ο μετασχηματισμός του ανθρώπου από την πολιτεία, συνιστά βιασμό, κάτι που έχει χρονικό τέλος.»
⚠️ Τα βασικά προβλήματα της ελληνικής πολιτείας στις αρχές του 21ου αιώνα
Στις αρχές του 21ου αιώνα η ελληνική πολιτεία έχει βασικά προβλήματα, τα οποία καλείται να αντιμετωπίσει. Μεταξύ των προβλημάτων είναι π.χ.:
α) 👶 Το δημογραφικό
Η μείωση των γεννήσεων τις τελευταίες δεκαετίες έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση του πληθυσμού. Η μετανάστευση τροφοδότησε την Ελλάδα με «νέο αίμα». Όμως, η ενσωμάτωση των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία προϋποθέτει την παροχή ευκαιριών από το ελληνικό κράτος για να:
- εργασθούν,
- μορφωθούν τα παιδιά τους,
- έχουν δυνατότητες κοινωνικής ανόδου κτλ.
β) 🏺 Η προστασία και ανάπτυξη του ελληνικού πολιτισμού
Είναι απαραίτητα:
- η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου του λαού,
- η διατήρηση της γλώσσας,
- η ιστορική αυτοσυνειδησία κτλ.
«Τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου.»
Γι' αυτό η προστασία της γλώσσας είναι όρος εκ των ων ουκ άνευ για τη συνέχεια του ελληνισμού και του ελληνικού πολιτισμού.
γ) 📈 Η ανάπτυξη και μάλιστα η ισόρροπη ανάπτυξη
Η έννοια της ανάπτυξης δεν αναφέρεται μόνο στην οικονομία αλλά σε όλους τους τομείς της κοινωνίας (κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό κτλ.).
Ειδικότερα, όσον αφορά την οικονομική ανάπτυξη, η συγκέντρωση του μισού πληθυσμού της χώρας στην πρωτεύουσα, χωρίς άλλο κριτήριο, δε βοηθά στην ανάπτυξη της κοινωνίας και της οικονομίας.
Η ερήμωση της υπαίθρου και η υπερσυγκέντρωση του πληθυσμού στην Αθήνα και σε μερικές άλλες πόλεις δημιουργεί επιπλέον προβλήματα.
δ) 🗳️ Η δημοκρατική λειτουργία των πολιτικών θεσμών
Αφορά τους θεσμούς: Βουλής, κυβέρνησης, κομμάτων, συνδικάτων, τοπικής αυτοδιοίκησης κτλ.
Η δυσλειτουργία των πολιτικών θεσμών έχει οδηγήσει και στη δυσλειτουργία του πολιτικού συστήματος. Χρειάζεται:
- διαφάνεια,
- αξιοκρατία,
- έλεγχος στη λειτουργία του κράτους και των πολιτικών θεσμών.
Απαιτείται η κατάργηση των πελατειακών σχέσεων, ώστε καθένας να αναλαμβάνει δημόσιες θέσεις ανάλογα με τα προσόντα του, αλλά και η καθιέρωση πραγματικού «πόθεν έσχες» (έλεγχος των πηγών και των τρόπων απόκτησης των περιουσιακών στοιχείων) για όλους τους δημόσιους λειτουργούς.
ε) 📚 Η βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος
Το δωρεάν και δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να δίνει στους μαθητές γνώσεις με τις οποίες θα μπορούν να κατανοήσουν τη φύση και την κοινωνία.
Όπως έλεγε ο Βραζιλιάνος παιδαγωγός: «Οι μαθητές δεν αρκεί να μάθουν να διαβάζουν τις λέξεις. Είναι ανάγκη να μάθουν να διαβάζουν τον κόσμο.»
Αυτό σημαίνει σύνδεση της σχολικής γνώσης με την φυσική και κοινωνική πραγματικότητα.
Ταυτόχρονα, το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να λαμβάνει μέτρα για την άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων των μαθητών, ώστε να έχουν πρόσβαση στη γνώση όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση των γονιών τους.
💬 Η συγκρότηση του λαού σε πολιτική κοινωνία
Η συγκρότηση ενός λαού σε πολιτική κοινωνία δεν είναι δεδομένη, δεν είναι κάτι που χαρίζεται αλλά κάτι που δημιουργείται.
«Μπορούμε απλώς να διαπιστώσουμε ότι, όταν απουσιάζει μια τέτοια δημιουργία, τα χαρακτηριστικά της προηγούμενης κατάστασης διατηρούνται ή αλλάζουν μόνο μορφή. [...] Εγώ λέω ότι ο ελληνικός λαός –όπως και κάθε λαός– είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς είναι υπεύθυνος και για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα.»
(απόσπασμα από συνέντευξη, εφ. Ελευθεροτυπία)
Στην πολιτική κοινωνία «οι κοινωνικές τάξεις παραχωρούν, εντέλει, τη θέση τους στις πολιτικές παρατάξεις. Ο πλήρης πολίτης είναι άρχων ή κυβερνών πολίτης.»
(Πολίτης και πόλις, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2003)
🇬🇷 Η ελληνική κληρονομιά στην Ευρώπη
«Κι αν γίνει δεκτό ότι το Ρωμαϊκό δίκαιο και η χριστιανική θρησκεία στηρίχθηκαν στο ελληνικό πνεύμα, τότε είτε το συνειδητοποιείτε, είτε όχι, όλοι σας, φίλοι των χωρών της Ευρώπης, γεννηθήκατε στην Ελλάδα. Οι πολιτισμικές και οι άλλες αξίες σας, οι πολιτικοί ακόμα θεσμοί σας είναι ελληνοκεντρικοί.»
🌍 Ιωάννης Καποδίστριας (1776-1831)
Πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας. Είχε σημαντική συνεισφορά στη δημιουργία του αποκεντρωμένου συστήματος των καντονιών της Ελβετίας. Γι' αυτό και ο Δήμος της Λωζάνης τον έχει ανακηρύξει «Πρώτο Επίτιμο Δημότη της Πόλης».