Ο Δήμος - Η τοπική κοινωνία

🏘️ Ποιοι είναι δημότες

Κάθε Έλληνας πολίτης είναι δημότης ενός μόνο Δήμου ή μιας μόνο Κοινότητας. Δημότες ενός Δήμου είναι όσοι είναι εγγεγραμμένοι στο δημοτολόγιο.

Το τέκνο που γεννήθηκε όσο διαρκεί ο γάμος των γονέων του είναι δημότης του Δήμου, όπου είναι γραμμένος ο πατέρας ή η μητέρα του. Οι γονείς υποχρεούνται, εντός της προθεσμίας που ορίζει ο νόμος, να προσδιορίσουν με αμετάκλητη δήλωσή τους ενώπιον του ληξιάρχου του τόπου κατάρτισης της σχετικής ληξιαρχικής πράξης τη δημοτικότητά του. Η δήλωση αυτή προσδιορίζει τη δημοτικότητα και των τέκνων που θα γεννηθούν μεταγενέστερα. Αν για οποιονδήποτε λόγο δεν γίνει η παραπάνω δήλωση, το τέκνο αποκτά τη δημοτικότητα του πατέρα.

🗳️ Εκλογικά δικαιώματα στις δημοτικές εκλογές

Όλοι οι δημότες του Δήμου έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν στις δημοτικές εκλογές. Δικαίωμα του εκλέγειν έχουν επίσης:

• οι πολίτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
• οι ομογενείς, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους.

Προϋποθέσεις εκλογής

Δημοτικός σύμβουλος, σύμβουλος της δημοτικής ή τοπικής κοινότητας μπορεί να εκλεγεί και ο πολίτης κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο ομογενής, σύμφωνα και με τις ειδικότερες διατάξεις της σχετικής νομοθεσίας.

📊 Σύστημα εκλογής

Στις εκλογές των δημάρχων και των δημοτικών συμβούλων:

• Θεωρείται επιτυχών συνδυασμός αυτός που συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία (50% + 1 ψήφο) του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων.
• Επιλαχόντες είναι όσοι συνδυασμοί έλαβαν έστω και μία έδρα.
• Δήμαρχος εκλέγεται ο επικεφαλής του επιτυχόντος συνδυασμού.

Κατανομή εδρών δημοτικού συμβουλίου

• Τα τρία πέμπτα (3/5) των εδρών του δημοτικού συμβουλίου καταλαμβάνει ο επιτυχών συνδυασμός.
• Τα δύο πέμπτα (2/5) οι επιλαχόντες, ανάλογα με τον αριθμό των έγκυρων ψηφοδελτίων που έλαβαν.

🏛️ Διοίκηση του Δήμου

Ο δήμος διοικείται από:

• το δημοτικό συμβούλιο,
• την οικονομική επιτροπή,
• την επιτροπή ποιότητας ζωής,
• την εκτελεστική επιτροπή,
• τον δήμαρχο.

Το δημοτικό συμβούλιο αποτελείται από δεκατρία (13) μέλη σε Δήμους με πληθυσμό έως δύο χιλιάδες κατοίκους και κλιμακωτά μέχρι σαράντα εννέα (49) μέλη σε Δήμους με πληθυσμό από εκατόν πενήντα χιλιάδες έναν (150.001) και άνω κατοίκους.

Ο ρόλος του δημάρχου

Ο δήμαρχος:

• προασπίζει τα τοπικά συμφέροντα,
• κατευθύνει τις δράσεις του Δήμου για την υλοποίηση του σχεδίου ανάπτυξης,
• διασφαλίζει την ενότητα της τοπικής κοινωνίας.

🏛️ Όργανα των δημοτικών και τοπικών κοινοτήτων

Όργανα της δημοτικής κοινότητας είναι:

α) Το συμβούλιο της δημοτικής κοινότητας.
β) Ο πρόεδρος του συμβουλίου της δημοτικής κοινότητας.

Όργανα της τοπικής κοινότητας είναι:

α) Το συμβούλιο της τοπικής κοινότητας.
β) Ο πρόεδρος του συμβουλίου της τοπικής κοινότητας.
γ) Ο εκπρόσωπος της τοπικής κοινότητας, προκειμένου για τοπικές κοινότητες μέχρι τριακόσιους (300) κατοίκους.

Ο αριθμός των μελών του συμβουλίου στις δημοτικές και τοπικές κοινότητες κυμαίνεται ανάλογα με τον πληθυσμό τους.

📋 Αρμοδιότητες Δήμων και Κοινοτήτων

Οι δημοτικές αρχές διευθύνουν και ρυθμίζουν όλες τις τοπικές υποθέσεις, με στόχο την προστασία, την ανάπτυξη και τη συνεχή βελτίωση των συμφερόντων και της ποιότητας ζωής της τοπικής κοινωνίας.

Κύριοι τομείς αρμοδιοτήτων 🌱

α) Ανάπτυξης — με σκοπό την προστασία, αξιοποίηση και εκμετάλλευση των τοπικών φυσικών πόρων και περιοχών. Επίσης, την κατασκευή, συντήρηση και διαχείριση των σχετικών έργων και εγκαταστάσεων.

β) Περιβάλλοντος — με σκοπό την εκπόνηση τοπικών προγραμμάτων για την προστασία και αναβάθμιση του φυσικού, αρχιτεκτονικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

γ) Ποιότητας ζωής και εύρυθμης λειτουργίας των πόλεων και των οικισμών — με σκοπό την εξασφάλιση και διαρκή βελτίωση των τεχνικών και κοινωνικών υποδομών στις πόλεις και τα χωριά (κατασκευή, συντήρηση και διαχείριση συστημάτων ύδρευσης, έργων ηλεκτροφωτισμού, κοινόχρηστων χώρων, δημιουργία χώρων πρασίνου κτλ.).

δ) Απασχόλησης, κοινωνικής προστασίας και αλληλεγγύης, παιδείας, πολιτισμού και αθλητισμού, πολιτικής προστασίας.

Αρμοδιότητες κρατικού χαρακτήρα

Επιπλέον, οι Δήμοι ασκούν, σε τοπικό επίπεδο, κρατικού χαρακτήρα αρμοδιότητες, οι οποίες τους έχουν ανατεθεί για την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, όπως π.χ.:

• Η τήρηση του δημοτολογίου και του μητρώου αρρένων και η έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών.
• Η τήρηση των ληξιαρχικών βιβλίων.
• Η τήρηση αρχείων επίσημων εγγράφων και η έκδοση αντιγράφων.
• Η τήρηση των διατάξεων που αφορούν το ωράριο λειτουργίας των καταστημάτων.
• Η χορήγηση άδειας πολιτικού γάμου και η τέλεση των γάμων αυτών.
• Η χορήγηση βεβαίωσης μόνιμης κατοικίας.
• Ο έλεγχος τήρησης των διατάξεων που αφορούν τον Γενικό Οικοδομικό Κανονισμό και τις οικοδομές που χαρακτηρίζονται επικίνδυνες.

✨ Νέοι θεσμοί στην τοπική αυτοδιοίκηση

α) Δημοτική Επιτροπή Διαβούλευσης

Στους δήμους με πληθυσμό μεγαλύτερο από δέκα χιλιάδες (10.000) κατοίκους συγκροτείται, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, δημοτική επιτροπή διαβούλευσης ως όργανο με συμβουλευτικές αρμοδιότητες. Η διάρκεια της θητείας της δεν υπερβαίνει τα δυόμιση έτη.

• Μπορεί να συγκροτηθεί και σε μικρότερους δήμους, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου.
• Αποτελείται από εκπροσώπους των φορέων και δημότες της τοπικής κοινωνίας.
• Σε ποσοστό ένα τρίτο (1/3) του συνολικού αριθμού των μελών εκπροσώπων φορέων ορίζονται επιπλέον μέλη, μετά από κλήρωση, δημότες εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους καθώς και όσοι είναι εγγεγραμμένοι στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους (Άρθρο 76 Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων).

β) Συμπαραστάτης του δημότη και της επιχείρησης

Στους δήμους άνω των είκοσι χιλιάδων (20.000) κατοίκων, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, επιλέγεται πρόσωπο εγνωσμένου κύρους και εμπειρίας, ως συμπαραστάτης του δημότη και της επιχείρησης.

γ) Συμβούλιο Ένταξης Μεταναστών

Σε κάθε δήμο συγκροτείται και λειτουργεί με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, συμβούλιο ένταξης μεταναστών ως συμβουλευτικό όργανο του δήμου για την ενίσχυση της ένταξης των μεταναστών στην τοπική κοινωνία.

δ) Συνέλευση κατοίκων τοπικής κοινότητας

Στις τοπικές κοινότητες, με ευθύνη του εκπροσώπου της τοπικής κοινότητας σε συνεργασία με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο, καλούνται οι κάτοικοι και οι φορείς της τοπικής κοινότητας, τουλάχιστον μια φορά κατ' έτος σε συνέλευση, και προτείνουν στα αρμόδια όργανα του δήμου, ανάλογα με τον χαρακτήρα των αναγκών των κατοίκων της τοπικής κοινότητας και τις προτεραιότητες για την τοπική ανάπτυξη, τις δράσεις που πρέπει να αναλάβει ο δήμος.