Το κράτος ως παραγωγός και ως καταναλωτής

⚖️ Οι τρεις βασικές μονάδες του οικονομικού συστήματος

Τρεις είναι οι βασικές μονάδες στο οικονομικό σύστημα:

• 🏭 Οι επιχειρήσεις
• 🏠 Τα νοικοκυριά
• 🏛️ Το κράτος

Το κράτος αποτελεί τον αποφασιστικό παράγοντα, διότι με τις αποφάσεις του επηρεάζει καθοριστικά τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, αλλά και γενικότερα τη λειτουργία της οικονομίας.

🏛️ Ποιοι αποτελούν τον δημόσιο τομέα

Το κράτος ή ο δημόσιος τομέας περιλαμβάνει φορείς όπως:

• Η Βουλή
• Η κυβέρνηση
• Οι οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης
• Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης
• Τα νοσοκομεία
• Τα πανεπιστήμια
• Τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.)
• Οι Δημόσιες Επιχειρήσεις κ.τ.λ.

🎯 Δημόσιο vs. ιδιωτικό συμφέρον

Σκοπός του κράτους, όλων των δημόσιων φορέων, είναι η μεγιστοποίηση της κοινωνικής ευημερίας.

📦 Δύο τρόποι παραγωγής & κατανάλωσης από το κράτος

Το κράτος είναι παραγωγός και καταναλωτής αγαθών και υπηρεσιών, κυρίως, με δύο τρόπους:

1. Φροντίζει να παράγει τα δημόσια αγαθά
2. Ιδρύει δημόσιες επιχειρήσεις

Α) Τα δημόσια αγαθά 🛡️

Τα δημόσια αγαθά αντιδιαστέλλονται προς τα ιδιωτικά, αν και στην πράξη, πολλές φορές, είναι δύσκολη η διάκριση δημόσιων και ιδιωτικών αγαθών. Ο χαρακτηρισμός ενός αγαθού ως δημόσιου γίνεται με πολιτική απόφαση από την κυβέρνηση.

Χαρακτηριστικά των δημόσιων αγαθών

Το κράτος φροντίζει για την παραγωγή των δημόσιων αγαθών (άμυνα, δικαιοσύνη κ.τ.λ.). Τα δημόσια αγαθά είναι:

• Αδιαίρετα
• Το όφελός τους διαχέεται στο κοινωνικό σύνολο, χωρίς αποκλεισμούς
• Παρέχονται δωρεάν ή με συμβολικό αντίτιμο σε όλους

Πώς τα παρέχει το κράτος

Το κράτος παρέχει στους πολίτες τα δημόσια αγαθά είτε:

• Φροντίζοντας να τα παράγει το ίδιο (π.χ. άμυνα), είτε
• Εφόσον δεν αρκούν, αγοράζοντας και από τους ιδιώτες

Έτσι το κράτος παρέχει υγεία με τα δημόσια νοσοκομεία, αλλά ταυτόχρονα αγοράζει υπηρεσίες υγείας από ιδιώτες γιατρούς και ιατρικά κέντρα.

Παράδειγμα: το ελληνικό κράτος διακρίνεται για τον έντονο παρεμβατισμό του, δεδομένου ότι λίγο πριν από την οικονομική κρίση (2010) παρήγε πάνω από το 50% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (Α.Ε.Π.).

Β) Δημόσιες Επιχειρήσεις και Οργανισμοί (Δ.Ε.Κ.Ο.) ⚡

Ορισμός

Δημόσια Επιχείρηση, σύμφωνα με οδηγία της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, είναι:

«κάθε επιχείρηση στην οποία το δημόσιο δύναται να ασκήσει άμεσα ή έμμεσα λόγω κυριότητας, οικονομικής συμμετοχής ή διατάξεων, που την διέπουν, αποφασιστική επιρροή».

Ιστορική εξέλιξη

• Από τις αρχές του 20ού αιώνα το κράτος παρεμβαίνει περισσότερο στην οικονομία.
• Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δημιουργείται ο θεσμός των Δημοσίων Επιχειρήσεων.
• Σήμερα, δεν υπάρχει τομέας της οικονομικής δραστηριότητας, στον οποίο να μην αναμιγνύεται άμεσα ή έμμεσα ο δημόσιος τομέας.

Παραδείγματα Δ.Ε.Κ.Ο.

Το κράτος έχει ένα πλήθος Δημόσιων Επιχειρήσεων και Οργανισμών, όπως:

• Δ.Ε.Η. (Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού)
• Ε.ΥΔ.Α.Π. (Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πρωτεύουσας)
• Δ.Ε.Φ.Α.
• Οι Αστικές Συγκοινωνίες
• Η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου
• Η Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία κ.τ.λ.

Οι Δ.Ε.Κ.Ο. δεν είναι πλέον αμιγώς κρατικές, αλλά κατά ένα μέρος τους έχουν μετοχοποιηθεί.

Στόχος των Δ.Ε.Κ.Ο.

Στόχος των Δημόσιων Επιχειρήσεων και Οργανισμών είναι η εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Αυτός ο στόχος καθορίζεται στις διατάξεις ίδρυσής τους.

Το δημόσιο συμφέρον εξυπηρετείται καλύτερα, αν οι Δημόσιες Επιχειρήσεις λειτουργούν αποτελεσματικά και ανταγωνιστικά.

🌍 Ο κρατικός παρεμβατισμός

Η έκταση του δημόσιου τομέα και η ανάμειξή του στην οικονομική δραστηριότητα είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι φαίνεται, αφού πολλές Δημόσιες Επιχειρήσεις συμμετέχουν και σε άλλες επιχειρήσεις.

Σκοπός του κρατικού παρεμβατισμού είναι ο περιορισμός των αδυναμιών της αγοράς. Η άσκηση της κρατικής οικονομικής πολιτικής αποσκοπεί στον περιορισμό των ανεπιθύμητων καταστάσεων που προξενεί η λειτουργία του μηχανισμού της αγοράς, και κατ' επέκταση στην επίλυση των βασικών οικονομικών προβλημάτων.

🎯 Στόχοι του κρατικού παρεμβατισμού

Δηλαδή, ο κρατικός παρεμβατισμός, σε τελευταία ανάλυση, έχει στόχο:

• Την καλύτερη κατανομή των πόρων
• Την επίτευξη οικονομικής σταθερότητας
• Τη δικαιότερη διανομή του εισοδήματος
• Την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης

Σήμερα, το κράτος φροντίζει για:

• 🛡️ Την ασφάλεια της χώρας και τη δημόσια τάξη, με τον στρατό και τα σώματα ασφαλείας.
• 🏥 Την παροχή υπηρεσιών υγείας και ασφάλισης, μέσω των νοσοκομείων και των οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης.
• ⚖️ Την παροχή υπηρεσιών δικαιοσύνης σε όλους τους Έλληνες.
• 📚 Την παροχή παιδείας.