Οι ανάγκες
Το κύριο οικονομικό πρόβλημα
Το κύριο οικονομικό πρόβλημα, το οποίο έχει παγκόσμια ισχύ και από αυτό απορρέουν όλα τα υπόλοιπα οικονομικά προβλήματα είναι ότι: οι ανάγκες των ανθρώπων είναι απεριόριστες και τα μέσα για την ικανοποίησή τους περιορισμένα. Αλλιώς: πώς με περιορισμένους πόρους θα ικανοποιηθούν οι απεριόριστες ανάγκες;
Από αυτό το βασικό πρόβλημα της σπανιότητας απορρέουν όλα τα υπόλοιπα οικονομικά προβλήματα — γι' αυτό λέγεται «κύριο» οικονομικό πρόβλημα.
Τι είναι η ανάγκη
Ανάγκη είναι η έλλειψη ή η αίσθηση της έλλειψης, που εκφράζεται με την επιθυμία ικανοποίησής της. Τα μέσα που ικανοποιούν τις ανάγκες ονομάζονται αγαθά.
Ανεξάρτητα από το αν η ανάγκη είναι πραγματική ή όχι, τόσο η έλλειψη όσο και η αίσθηση της έλλειψης, έχουν το ίδιο αποτέλεσμα, δηλαδή το κενό. Ο ανθρώπινος οργανισμός κινητοποιείται για να καλύψει αυτό το κενό, δηλαδή την ανάγκη.
Αποφάσεις που πρέπει να παρθούν
Χρειάζεται να παρθούν αποφάσεις, όπως:
Πρώτον: Ποιες ανάγκες θα ικανοποιηθούν;
Αυτό σημαίνει πως, τόσο τα άτομα όσο και το σύνολο, απαιτείται να κάνουν μια ιεράρχηση αναγκών. Όλες οι ανάγκες δεν έχουν την ίδια σπουδαιότητα.
- 🍞 Βασικές ανάγκες (π.χ. τροφή, κατοικία)
- 🎨 Δευτερεύουσες ανάγκες (π.χ. διακόσμηση σπιτιού)
Δεύτερον: Πώς θα αυξηθούν τα μέσα;
Υπάρχουν τρόποι να αυξηθούν τα μέσα, ώστε να ικανοποιηθούν περισσότερες ανάγκες, όπως:
- Με κατάλληλη μείξη των συντελεστών παραγωγής
- Με εφαρμογή νέων μεθόδων παραγωγής
- Με εφαρμογή νέας τεχνολογίας κ.τ.λ.
✨ Χαρακτηριστικές ιδιότητες των αναγκών
Οι ανάγκες έχουν δύο χαρακτηριστικές ιδιότητες:
α) Είναι απεριόριστες ♾️
Δημιουργούνται διαρκώς νέες ανάγκες και οι υπάρχουσες εξελίσσονται. Μάλιστα, όσο εκσυγχρονίζεται μια κοινωνία τόσο περισσότερες ανάγκες έχουν οι άνθρωποι. Συνήθως, η ικανοποίηση μιας ανάγκης συνεπάγεται τη δημιουργία άλλων αναγκών.
Παράδειγμα: η αγορά κατοικίας δημιουργεί την ανάγκη για έπιπλα, για διακόσμηση κ.τ.λ.
Η αύξηση των αναγκών γίνεται, κυρίως, για δύο λόγους:
- Λόγω μίμησης — αφού οι άνθρωποι έχουν την τάση ο ένας να μιμείται τον άλλον.
- Λόγω διαφήμισης — αφού η διαφήμιση, συνήθως, δημιουργεί νέες ανάγκες.
Πολλές ανάγκες μας δεν είναι πραγματικές αλλά πλασματικές. Μεγάλο ρόλο στη δημιουργία πλασματικών αναγκών παίζει η διαφήμιση.
β) Υπόκεινται σε προσωρινό κορεσμό ⏳
Κάθε ανάγκη όταν ικανοποιηθεί παύει να υπάρχει. Αλλά αυτό ισχύει προσωρινά, γιατί γρήγορα ή αργά επανεμφανίζεται.
Παράδειγμα: με ένα δυο πιάτα φαγητό παύουμε να πεινάμε, όμως, την επόμενη μέρα υπάρχει πάλι η ανάγκη για φαγητό. Η αγορά σπιτιού κάλυψε την ανάγκη για στέγαση και πιθανώς να μην χρειαστεί ένα νέο σπίτι.
Όμως, υπάρχουν και ανάγκες που ο κορεσμός τους δεν είναι εύκολος. Αυτό ισχύει κυρίως για τις ψυχολογικές και συναισθηματικές ανάγκες.
Τη δεκαετία του 1930, ο Έλληνας οικονομολόγος Σεραφείμ Μάξιμος (1899-1962) παρατήρησε ότι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται το οικονομικό πρόβλημα στα εγχειρίδια της Οικονομικής Επιστήμης δίνει στους φοιτητές την εσφαλμένη εντύπωση ότι οι πόροι (πρώτες ύλες, γη κ.τ.λ.) και τα μέσα (μηχανήματα, τεχνικές παραγωγής κ.τ.λ.) είναι σταθερά μεγέθη. Όμως, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: τα μέσα παραγωγής και οι πόροι μεταβάλλονται με την εξέλιξη της τεχνολογίας και των επιστημών.
Σήμερα, οι σύγχρονες μηχανές στην παραγωγή δίνουν τη δυνατότητα εξάλειψης της πείνας από τον πλανήτη. Όμως, εκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη υποσιτίζονται. Η φτώχεια είναι από τα μεγαλύτερα προβλήματα σε έναν πλανήτη που κατακλύζεται από αγαθά.