Φιλοπατρία – πατριωτισμός και Φιλοκοσμία – κοσμοπολιτισμός 🏛️🌍
Φιλοπατρία: η αγάπη για την πατρίδα ❤️
Η φιλοπατρία, η αγάπη για την πατρίδα, υπάρχει από την εποχή του Ομήρου. Ο Όμηρος αναφέρει στην Οδύσσεια τον νόστο του Οδυσσέα, ο οποίος πασχίζει να επιστρέψει στην πατρίδα του κι ας πεθάνει.
Επίσης, στην αρχαία Ελλάδα, η αγωγή των νέων είχε στόχο τη δημιουργία ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών αλλά και την αγάπη προς την πατρίδα.
«Μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερον έστιν η πατρίς και σεμνότερον και αγιότερον.»
Η ιδέα του έθνους 🏴
Η γέννηση της εθνικής συνείδησης
Το έθνος είναι γέννημα της Γαλλικής Επανάστασης (1789). Έτσι, η δημιουργία της εθνικής συνείδησης, η αίσθηση ενότητας και ιδιαιτερότητας ενός λαού έναντι άλλων, είναι κάτι σχετικά καινούργιο.
Το έθνος στρεφόταν τόσο:
- Κατά της υπερ-εξουσίας του μονάρχη, που κυριαρχούσε σε διάφορα έθνη.
- Κατά των τοπικών εξουσιών, παραδόσεων και ιδιαιτεροτήτων.
Η ιδέα του έθνους ως κινητήρια δύναμη
Η ιδέα του έθνους θα αποτελέσει την κινητήρια δύναμη των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων του 19ου και 20ού αιώνα. Αυτή η ιδέα:
- Διέσπασε τις πολυεθνικές αυτοκρατορίες.
- Δημιούργησε τα έθνη-κράτη.
Είναι μια ιδέα που πηγάζει από έναν λαό, εκφράζει τη συνείδηση της ενότητας και ιδιαιτερότητάς του, τη θέλησή του για κοινή πορεία και ανεξάρτητη κρατική οργάνωση.
Η ιδέα του έθνους σήμερα
Στις αρχές του 21ου αιώνα, η ιδέα του έθνους έχει επεκταθεί σε όλο τον κόσμο. Είναι ένα ισχυρό ιδανικό για πολλούς. Με αυτό το ιδανικό συναρτάται και ο όρος πατρίδα.
Πατρίδα 🇬🇷
Πατρίδα και έθνος δεν ταυτίζονται.
Η εξέλιξη της έννοιας
Αρχικά πατρίδα σήμαινε:
- Τον τόπο όπου γεννήθηκαν, έζησαν και τάφηκαν οι πρόγονοι.
- Τον τόπο όπου γεννήθηκαν και ζουν τώρα οι απόγονοί τους.
Στην πορεία του χρόνου προστέθηκαν:
- Οι κοινές παραδόσεις.
- Το κοινό ιστορικό παρελθόν.
- Οι κοινές ιδέες και αξίες.
- Οι προσπάθειες και προσδοκίες για το παρόν και το μέλλον.
Πατρίδα είναι ο τόπος όπου ζουν ομοεθνείς και συναρτάται με τον συναισθηματικό δεσμό που συνδέει όσους έχουν συνείδηση κοινής καταγωγής, κοινής πολιτισμικής κληρονομιάς, κοινού ιστορικού παρελθόντος, κοινών προσπαθειών για το παρόν και κοινών προσδοκιών για το μέλλον.
Πατριωτισμός vs. Εθνικισμός vs. Σωβινισμός ⚖️
Πολλοί είναι αυτοί που αγωνιούν, μάχονται και πεθαίνουν για το έθνος και την πατρίδα. Ο πατριώτης ταυτίζει το «Εγώ» με το «Εμείς», που είναι το έθνος, η πατρίδα. Η ταύτιση αυτή εξυψώνει το Εγώ, γιατί το έθνος / πατρίδα είναι αξία.
Πατριωτισμός
Πατριωτισμός είναι η αγάπη και η αφοσίωση προς την πατρίδα. Έτσι για παράδειγμα, οι πρόγονοί μας του 1821 και του 1940 θυσιάστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας.
Ο πατριωτισμός δεν έχει επεκτατικές βλέψεις, αλλά προασπίζεται:
- Το δικό του εθνικό έδαφος
- Τον πολιτισμό του
- Τις παραδόσεις του
- Την ταυτότητά του
Το Σύνταγμά μας ορίζει ότι: «η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων.» (Άρθρο 120, παρ. 4)
Εθνικισμός
Εθνικισμός είναι η αποκλειστική προσήλωση προς την ιδέα του έθνους, στο πλαίσιο μιας αντίληψης που θεωρεί όλα τα άλλα έθνη «κατώτερα» από το «δικό μου».
Σωβινισμός
Όταν ο εθνικισμός έχει επεκτατικές βλέψεις και διάθεση επιβολής σε άλλα έθνη μετατρέπεται σε σωβινισμό.
- Πατριωτισμός: πρώτα η αγάπη για τους δικούς σου.
- Εθνικισμός: πρώτα το μίσος για τους ξένους.
«Τούτη την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί και σοφοί και αμαθείς, και πλούσιοι και φτωχοί, και πολιτικοί και στρατιωτικοί, και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι. Όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσομεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί να την φυλάμεν κι όλοι μαζί, και να μην λέγει ούτε ο δυνατός 'Εγώ', ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγει ο καθείς 'Εγώ'; Όταν αγωνιστεί μόνος του και φκιάσει ή χαλάσει να λέγει 'Εγώ'. Όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκιάνουν, τότε να λένε 'Εμείς'. Είμαστε στο 'Εμείς' κι όχι εις το 'Εγώ'.» (Στρατηγός Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα)
Φιλοκοσμία και κοσμοπολιτισμός 🌍
Τι είναι η φιλοκοσμία
Εκτός από τη φιλοπατρία υπάρχει και η φιλοκοσμία. Ο όρος φιλοκοσμία (φιλώ + κόσμος = αγαπώ τον κόσμο) είναι η γνώση, ο σεβασμός, η φροντίδα, η προστασία και η αγάπη για όλο τον κόσμο.
Ο «κόσμος» περιλαμβάνει τα πάντα. Από ένα φύλλο ενός δέντρου μέχρι ολόκληρο το σύμπαν.
Πατρίδα vs φιλοκοσμία
| Ιδέα της πατρίδας / του έθνους | Ιδέα της φιλοκοσμίας / του παγκόσμιου |
|---|---|
| Ενδιαφέρεται για έναν λαό και για έναν ορισμένο χώρο | Υπερβαίνει λαούς και χώρους |
Με την υπέρβαση του έθνους δημιουργήθηκαν:
- Υπερεθνικές ενότητες (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση) 🇪🇺
- Παγκόσμιοι οργανισμοί (π.χ. Ο.Η.Ε.) 🌐
Η φιλοκοσμία ως πολιτικό όραμα
Η φιλοκοσμία, επίσης, είναι ένα πολιτικό όραμα, μια πρόταση που αποσκοπεί στην καλύτερη αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων της ανθρωπότητας, όπως:
- Η απειλή πυρηνικού πολέμου ☢️
- Η καταστροφή του περιβάλλοντος 🌳
- Ο υπερπληθυσμός
- Η φτώχεια
- Η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
- Η διαφθορά
- Τα ναρκωτικά
- Η τρομοκρατία
- Ο ρατσισμός κτλ.
Υπάρχει κοινή ανάγκη και κοινό συμφέρον για κοινή αντιμετώπιση των παγκόσμιων προβλημάτων. Οι προσπάθειες ενός κράτους ή μιας ομάδας κρατών δεν αρκούν. Αυτό το απέδειξαν περίτρανα τα πυρηνικά ατυχήματα στο Τσέρνομπιλ (Ε.Σ.Σ.Δ.) και στην Φουκουσίμα (Ιαπωνία).
Ο κοσμοπολιτισμός 🌐
Η ιδέα του κοσμοπολιτισμού εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την κατάργηση της πόλης-κράτους και τη δημιουργία της οικουμένης και του πολίτη του κόσμου (κοσμοπολίτη).
Αυτό συμβαίνει και σήμερα με τις Τεχνολογίες των Πληροφοριών και Επικοινωνιών (Τ.Π.Ε.), που ο κόσμος όλος είναι ένα χωριό (παγκόσμιο χωριό).
Ο κοσμοπολιτισμός είναι αντίθετος με τον τοπικισμό και τον εθνικισμό. Αναφέρεται στον πολιτισμό όλου του κόσμου.
«Η φιλοκοσμική δημοκρατία έχει ως κύριο χαρακτηριστικό ότι είναι μια ένωση ή αλλιώς ένας συνδυασμός ή ένας συγκερασμός ή ένα μείγμα ή ένας γάμος Κοινοβουλευτικής και Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Συγκεκριμένα, συνδυάζει τις εκλογές της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας και την κλήρωση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, δηλαδή συνδυάζει την αξιοκρατία (εκλογές) με την ισότητα (κλήρωση).» (Παρασκευάς Ν. Παρασκευόπουλος)
Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό,
αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτω από ξένα βήματα,
αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο,
αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο.
«Αλίμονο στην Ελλάδα, αν στηρίξει το μέλλον της μονάχα στις άμορφες μάζες των φρόνιμων παιδιών, που το ιδανικό τους είναι μια ήρεμη και γλυκιά μεσημβρινή Ελβετία, υπόδειγμα τάξης, άνεσης και μακαριότητας, χωρίς καμία αγωνία, κανένα μεγάλο όνειρο, καμία τρέλλα, καμία δημιουργική πνοή. Μα είναι δυνατό να καταντήσει Ελβετία αυτή η χώρα του Οδυσσέα;»
Αξίζει να προσπαθεί κανείς για μια καλύτερη ζωή για όλους τους ανθρώπους στον πλανήτη Γη. 🌎