Ελευθερία, δημοκρατία και ειρήνη 🗽🕊️
α. Η ελευθερία 🕊️
Η ελευθερία είναι ύψιστο αγαθό.
Η ελευθερία ως μεσότητα
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, χαρακτηριστικό της ελευθερίας είναι να ζει κανείς όπως θέλει, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως ο καθένας κάνει ό,τι θέλει.
Η ελευθερία αποτελεί το μέτρον, τη μεσότητα, αφού βρίσκεται μεταξύ δύο άκρων:
- Της ανελευθερίας.
- Της ασυδοσίας.
Τόσο η ανελευθερία όσο και η ασυδοσία δημιουργούν προβλήματα στο άτομο και στην κοινωνία.
Ελευθερία της έκφρασης
Επιπλέον, χαρακτηριστικό της ελευθερίας είναι το δικαίωμα του πολίτη να εκφράζει τις σκέψεις του, να λέει τις απόψεις του για τις υποθέσεις της πολιτείας και όχι μόνο.
Είναι συνυφασμένη με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και για αυτήν αξίζει να θυσιάσει κάποιος και τη ζωή του.
Ελευθερία και ευθύνη ⚖️
Η ελευθερία δεν είναι μόνο απόλαυση δικαιωμάτων αλλά και τήρηση υποχρεώσεων. Έχει τις απαιτήσεις και τους περιορισμούς της.
«Η ελευθερία του ενός σταματάει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου».
Επομένως, η ελευθερία συνεπάγεται ευθύνη. Είμαι ελεύθερος επειδή είμαι υπεύθυνος. Ελευθερία λοιπόν σημαίνει περιορισμό, ορθότερα αυτοπεριορισμό.
Η ελευθερία είναι συνυφασμένη με:
- την πειθαρχία
- την ευταξία
- τη νομιμότητα
- τον σεβασμό του άλλου
Δεν νοείται ελευθερία με απειθαρχία, αταξία, αναρχία, ασέβεια.
Η δίχως όρια και φραγμούς ελευθερία οδηγεί στην τυραννία.
«Η ελευθερία είναι συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης, πηγή δημιουργικότητας και ηθικότητας. Λυτρώνει από το ένστικτο, δημιουργεί την ιστορία και τον πολιτισμό, διαγνώσκει την ουσία του κόσμου και αναπλάθει στοιχεία του κόσμου, γεννά την ιδέα του καθήκοντος και τις σύστοιχες αξίες της ευθύνης και της τιμής.» (Δεσποτόπουλος Κ.)
Σύμφωνα με την ιστορία, «τίποτα δεν είναι πιο σπουδαίο για τους Έλληνες, από την ελευθερία» (Ψήφισμα της Πριήνης, αρχαίας ελληνικής πόλης στην Ιωνία). Επίσης, ο Ρήγας Φεραίος στον Θούριο τονίζει «Καλύτερα μιας ώρας, ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή».
β. Η δημοκρατία 🏛️
Ορισμός
Δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο την εξουσία την έχει ο δήμος, που σημαίνει ο λαός.
Δημοκρατία σημαίνει λαϊκή κυριαρχία, δηλαδή ότι όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό. Όπως λέμε, στη δημοκρατία το ανώτατο όργανο της πολιτείας είναι ο λαός.
Χαρακτηριστικά της δημοκρατίας
Η δημοκρατία έχει ορισμένα χαρακτηριστικά, όπως:
α) Η ελευθερία και η ισότητα
Η δημοκρατία στηρίζεται σε δύο θεμελιακές και αδιαπραγμάτευτες αξίες: την ελευθερία και την ισότητα.
- Είναι θεμελιακές γιατί χωρίς αυτές δεν υπάρχει δημοκρατία.
- Είναι αδιαπραγμάτευτες, γιατί δεν μπορούν να γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και ψηφοφορίας, δηλαδή να γίνει συζήτηση στη Βουλή και να αποφασιστεί με ψηφοφορία αν θα υπάρχει ελευθερία και ισότητα.
Στη δημοκρατία λοιπόν όλοι οι πολίτες είναι ελεύθεροι και ίσοι.
β) Οι εκλογές 🗳️
Όλοι οι πολίτες, χωρίς εξαίρεση, έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν. Επιπλέον, επειδή στον πολιτικό τομέα δεν υπάρχουν αρμόδιοι και ειδικοί, η γνώμη όλων έχει την ίδια αξία. Επομένως, όλοι οι πολίτες είναι ίσοι, έχουν μία ψήφο.
Η δημοκρατία ως τρόπος ζωής
Η δημοκρατία δεν είναι νομικό κατασκεύασμα, είναι πρωτίστως τρόπος ζωής. Αλλά κάθε τρόπος ζωής έχει κάποιες αδυναμίες, και ελαττώματα.
Στη δημοκρατία αναπτύσσονται ορισμένα αρνητικά φαινόμενα, όπως:
- η κατάχρηση της ελευθερίας
- η δημαγωγία και ο φανατισμός
- η ανευθυνότητα και ο λαϊκισμός
- η πρόταξη του κομματικού συμφέροντος έναντι του συμφέροντος της πολιτείας
Επομένως, η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη. Είναι άθλημα και κατόρθωμα. Χρειάζεται προσπάθεια.
«Η δημοκρατία ως καθεστώς είναι επομένως το καθεστώς εκείνο που προσπαθεί να πραγματώσει, στο μέτρο του εφικτού, την ατομική και συλλογική αυτονομία, και ταυτόχρονα το κοινό καλό κατά την αντίληψη της συγκεκριμένης κοινότητας.» (Κ. Καστοριάδης)
Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν οριστικές απαντήσεις. Το ερώτημα περί του ορθού παραμένει αενάως ανοιχτό, και αυτό αποτελεί την καλύτερη εγγύηση της ελευθερίας. (Δ. Θ. Τσάτσος)
γ. Ειρήνη 🕊️
Ειρήνη και πόλεμος
Όταν υπάρχει ειρήνη, οι άνθρωποι ζουν αρμονικά και επιλύουν τις διαφορές τους ειρηνικά, με διάλογο και συμφωνίες. Αντίθετα, σε περίπτωση πολέμου, οι διαφορές επιλύονται με βίαια μέσα.
«Πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με βίαια μέσα.»
Ειρηνική επίλυση των διαφορών 🌐
Επειδή ακριβώς ο πόλεμος έχει καταστροφικές συνέπειες, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, δηλαδή όλα τα κράτη του κόσμου, έχουν συμφωνήσει στην «ειρηνική επίλυση των διαφορών», η οποία αποτελεί βασική αρχή του Διεθνούς Δικαίου.
Η Ελλάδα και ο πόλεμος
Η Ελλάδα έχει δοκιμαστεί από πολέμους.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της καταστροφής που φέρνει ο πόλεμος, η Ελλάδα μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την τριπλή Κατοχή που υπέστη (Γερμανία, Ιταλία, Βουλγαρία) είχε τα εξής οικονομικά και κοινωνικά μεγέθη.
| Καταστροφή | Μέγεθος |
|---|---|
| Έλληνες που έχασαν τη ζωή τους από πείνα και κακουχίες | Μισό εκατομμύριο |
| Μείωση αγροτικής παραγωγής | 40% |
| Μείωση κτηνοτροφίας | 50% |
| Καταστροφή δασών | 20% |
| Καταστροφή οδικού & σιδηροδρομικού δικτύου | 70% |
| Καταστροφή κατοικιών | ~150.000 |
| Συνολική απώλεια οικοδομών (δημόσια κτήρια, οικίες κτλ.) | ~409.000 |
| Καταστροφή σχολικών κτηρίων | 5.000 |
| Απώλεια επιβατικής και εμπορικής ναυτιλίας | 73% |
(Πηγή: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΣΤ΄ και Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ήλιος, τ. Ζ΄)
Τα στοιχεία δείχνουν το μέγεθος της καταστροφής που φέρνει ο πόλεμος και πόσο εμποδίζει τις κοινωνίες να προοδεύσουν.
«Γιατί έχουμε έρθει στη συνέλευση του δήμου για να συζητήσουμε και να αποφασίσουμε για πόλεμο και ειρήνη, για ζητήματα δηλαδή που έχουν πολύ μεγάλη σημασία στη ζωή των ανθρώπων και για τα οποία όσοι σκέφτονται σωστά κατά αναγκαία συνέπεια ευτυχούν περισσότερο (εξασφαλίζουν ζωή πιο ευτυχισμένη) από τους άλλους (που δεν σκέφτονται σωστά). Τόσο μεγάλη λοιπόν είναι η σπουδαιότητα εκείνων των θεμάτων, για τα οποία έχουμε συγκεντρωθεί.» (Ισοκράτης, Περί ειρήνης, μετ. Δ. Αντωνίου)