Η κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης 🌐
Ορισμός και προέλευση
Η έννοια της κοινωνίας της γνώσης εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960.
Ο όρος κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας είναι ένας άλλος τρόπος ονομασίας της μεταβιομηχανικής κοινωνίας.
Διαφορές βιομηχανικής και κοινωνίας της γνώσης
Οι διαφορές ανάμεσα στη βιομηχανική και στην κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας είναι επιγραμματικά οι εξής:
| 🏭 ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ | 💡 ΜΕΤΑΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ | |
|---|---|---|
| Βάση οικονομικής ανάπτυξης | Στις μηχανές και την ενέργεια | Στη γνώση και τη διαχείριση της πληροφορίας |
| Φορείς οικονομικής και πολιτικής δύναμης | Οι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής (εργοστάσια, πλοία, εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης) | Οι κάτοχοι της γνώσης (τεχνοκράτες) έχουν σχεδόν εφάμιλλη οικονομική και πολιτική δύναμη με τους ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής και αποκτούν όλο και περισσότερη |
Ο Μιχάλης Δερτούζος (1936-2001), καθηγητής της Πληροφορικής στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (Μ.Ι.Τ.), υπήρξε ένας από τους καθοριστικούς συντελεστές της δημιουργίας του διαδικτύου (internet) και ένας οραματιστής του τι αλλαγές θα επιφέρει στον κόσμο η τεχνολογία της πληροφορικής.
Νέες ικανότητες, νέες θέσεις εργασίας 💼
Στην κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας, οι χειρωνακτικές εργασίες αντικαθίστανται από:
- 🧩 Ικανότητες επίλυσης ζητημάτων
- ✨ Δημιουργίας καινοτομιών
- 📊 Οργάνωσης και διαχείρισης πληροφοριών
Νέα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας ⚠️
Η αισιόδοξη άποψη ότι η κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας δεν θα χαρακτηρίζεται από τόσο πολλά και σοβαρά προβλήματα δεν φαίνεται να επαληθεύεται. Αντίθετα, μαστίζεται από οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.
Η τεχνολογία και η κοινωνία δεν τρέχουν με τους ίδιους ρυθμούς. Οι εξελίξεις στην τεχνολογία, πολλές φορές, δημιουργούν νέα δεδομένα στη ζωή των ανθρώπων που οι ίδιοι δεν μπορούν να τα αποδεχθούν, να τα αφομοιώσουν και να τα συνηθίσουν.
1) Τεχνοφοβία 😨
Η αλλαγή του τρόπου εργασίας σε κάποιους τομείς βιώνεται επώδυνα από πολλούς εργαζόμενους, που δεν μπορούν να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Άλλοι πάλι άνθρωποι αισθάνονται άγχος απέναντι στις νέες τεχνολογικές εφαρμογές όπως, για παράδειγμα, το άγχος και ο φόβος που εκδηλώνουν πολλοί με τη χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Πρόκειται για την κατάσταση που, στην ακραία της μορφή, αποκαλείται τεχνοφοβία.
2) Τεχνολογική ανεργία 🤖
Χιλιάδες εργαζόμενοι μπορεί, επίσης, να χάσουν τη δουλειά τους εξαιτίας των τεχνολογικών μεταβολών. Πρόκειται για την τεχνολογική ανεργία, η οποία οφείλεται στην αντικατάσταση του ανθρώπου από αυτοματοποιημένα μηχανήματα.
Αυτός είναι ο απαισιόδοξος τίτλος του βιβλίου των Στάνλεϋ Αρόνοβιτς και Ουίλιαμ Ντι Φάτσιο (Η.Π.Α. 1994). Οι συγγραφείς υποστήριξαν ότι η εξέλιξη της πληροφορικής καταργεί χιλιάδες παραδοσιακές θέσεις εργασίας, χωρίς να δημιουργεί στον ίδιο αριθμό νέες.
Στοιχεία για προβληματισμό:
- Το Twitter απασχολεί μόλις 400 άτομα σε όλο τον κόσμο.
- Το 2011, οι κινεζικές εταιρείες δαπάνησαν 1,3 δις. δολάρια για βιομηχανικά ρομπότ.
- Η Foxconn, που φτιάχνει iPads για την Apple, ελπίζει σε 10 χρόνια να λειτουργήσει το πρώτο πλήρως αυτοματοποιημένο εργοστάσιό της χωρίς κανέναν εργάτη και με ελάχιστο τεχνικό και ειδικευμένο προσωπικό.
3) Νέες κοινωνικές ανισότητες ⚖️
Νέες κοινωνικές ανισότητες διαμορφώνονται. Δίπλα στην παραδοσιακή ανισότητα μεταξύ πλούσιων και φτωχών έρχεται να προστεθεί μια νέα ανισότητα που σχετίζεται με τη γνώση και την πληροφορία.
Η σύγχρονη διάκριση είναι ανάμεσα σε:
- Αυτούς που έχουν πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία
- Αυτούς που δεν έχουν
Η υποεκπαίδευση θα γίνεται όλο και περισσότερο παράγοντας επαγγελματικού και κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτό σημαίνει ότι η εκπαιδευτική πολιτική πρέπει να συνδυάσει την ποιότητα της εκπαίδευσης με τη διάχυσή της σε όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού μέσω της διεύρυνσης των ευκαιριών μόρφωσης.
4) Αλλαγή στις κοινωνικές σχέσεις 👥
Η ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων αλλάζει και οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να αναζητήσουν νέες ισορροπίες στις σχέσεις τους και να ξανασκεφτούν για αυτές.
Η διαπροσωπική σχέση (face to face) έχει αντικατασταθεί, σε πολλές περιπτώσεις, από τη σχέση ανθρώπων που ενδεχομένως γνωρίζονται μόνο μέσω των υπολογιστών τους (screen to screen). 💻
5) Ο έλεγχος της εξουσίας στους χρήστες του διαδικτύου
Υπάρχουν και σοβαροί προβληματισμοί σχετικά με τον έλεγχο που μπορεί να ασκήσει η κάθε μορφής εξουσία στους χρήστες του διαδικτύου.
«Ένας θεολόγος ρώτησε έναν υπολογιστή αν υπάρχει Θεός. Ο υπολογιστής τού απάντησε ότι δεν έχει αρκετά δεδομένα για να δώσει απάντηση στο ερώτημα. Συνέδεσαν έτσι τον υπολογιστή με άλλους μεγάλους υπολογιστές, αλλά και πάλι τα δεδομένα για να απαντηθεί το ερώτημα δεν ήταν επαρκή. Τέλος, συνέδεσαν τον υπολογιστή με όλους τους υπολογιστές του πλανήτη, με τους υπολογιστές στα αυτοκίνητα, τα ψηφιακά ρολόγια, τις συσκευές των νοικοκυριών και ο θεολόγος τού έθεσε πάλι το ερώτημα αν υπάρχει Θεός. Η απάντηση του υπολογιστή ήταν: Τώρα υπάρχει!» (A. Giddens, Κοινωνιολογία, σ. 523)
Ο κυβερνοχώρος 🌐
Κυβερνοχώρος σημαίνει έναν νέο «κοινωνικό» χώρο, ο οποίος διαμορφώνεται από το παγκόσμιο δίκτυο των υπολογιστών που συνθέτουν το διαδίκτυο.
Μέσα σε αυτόν τον νέο χώρο, οι άνθρωποι δεν είναι πια άνθρωποι με σάρκα και οστά, αλλά μηνύματα στις οθόνες των υπολογιστών τους.
- Ο κάθε χρήστης του διαδικτύου έχει όνομα και ταυτότητα.
- Οι πράξεις του μέσα στο διαδίκτυο αφήνουν ίχνη και έχουν ποινικές κυρώσεις.
- Οι βρισιές, οι αναρτήσεις φωτογραφιών με άσεμνο περιεχόμενο, οι «πλάκες» είναι ενέργειες που τιμωρούνται από τον νόμο.
- Οι χρήστες του διαδικτύου δεν πρέπει να νομίζουν ότι μπορεί, χρησιμοποιώντας ένα ψευδώνυμο, να προβαίνουν σε τέτοιες πράξεις πιστεύοντας ότι δεν θα αποκαλυφθούν.
Οι αντιθέσεις και τα προβλήματα του κοινωνικού κόσμου στον οποίο ζούμε δεν εξαφανίζονται στον κυβερνοχώρο. Είναι παρόντα. Αυτό καθιστά αναγκαία την εκπαίδευση στη χρήση του υπολογιστή, ώστε το άτομο να αντιλαμβάνεται ότι όποιον δεν γνωρίζει από την πραγματική ζωή, δεν είναι απαραίτητα αυτός που δηλώνει και του συστήνεται στον κυβερνοχώρο. Ανάλογη ενημέρωση και εκπαίδευση πρέπει να γίνει και στη χρήση του διαδικτυακού εμπορίου προκειμένου οι χρήστες του να ωφελούνται από τα πλεονεκτήματά του, χωρίς να γίνονται θύματα απάτης.
Τ.Π.Ε. και εκσυγχρονισμός 🏛️
Πάντως, παρά τους προβληματισμούς, οι Τ.Π.Ε. (Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας) είναι ένα από τα βασικά μέσα εκσυγχρονισμού:
- 🏛️ της Δημόσιας Διοίκησης
- 🏥 της παροχής υπηρεσιών υγείας
- 🎓 της εκπαίδευσης κτλ.