Βιομηχανική κοινωνία 🏭
Τι είναι η εκβιομηχάνιση;
Εκβιομηχάνιση είναι η χρησιμοποίηση μηχανών στην παραγωγική διαδικασία. Η εκβιομηχάνιση είναι ο πυρήνας της βιομηχανικής επανάστασης, μιας μακρόχρονης και σύνθετης διαδικασίας τεχνολογικών μεταβολών στην:
- 🏗️ παραγωγή των προϊόντων
- 🚂 τις συγκοινωνίες
- 🏢 την οικοδόμηση κτηρίων κτλ.
Από τα μέσα του 18ου αιώνα, στη Βρετανία και στη συνέχεια στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, κατασκευάστηκαν μηχανές και χρησιμοποιήθηκε η δύναμη του νερού και του ατμού στην παραγωγική διαδικασία. Οι βιοτεχνίες, στις οποίες γινόταν μέχρι τότε η παραγωγή των διαφόρων προϊόντων, αντικαταστάθηκαν από τα εργοστάσια.
Βασικές αλλαγές από τη βιομηχανική επανάσταση
| Παραγωγική μονάδα | Είδος μηχανών | Μέγεθος μηχανών | Τοποθεσία εργατών | |
|---|---|---|---|---|
| ΒΙΟΤΕΧΝΙΑ | Μικρά εργαστήρια | Χειροκίνητες μηχανές | Μικρές μηχανές | Εργάτες ζουν σε χωριά και μικρές πόλεις |
| ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ | Μεγάλα εργοστάσια | Ατμοκίνητες μηχανές | Μεγάλες μηχανές | Μεγάλοι εργατικοί πληθυσμοί συγκεντρώνονται γύρω από τα εργοστάσια και δημιουργούνται μεγάλες πόλεις |
Στα πρώτα εργοστάσια και τις πρώτες πόλεις, που προέκυψαν από τη βιομηχανική επανάσταση, τα προβλήματα ήταν τεράστια. Οι συνθήκες εργασίας των εργατών καθορίζονταν αποκλειστικά από τους εργοδότες τους. Οι μισθοί ήταν χαμηλοί, τα εργατικά ατυχήματα καθημερινή πραγματικότητα. Οι εργάτες δούλευαν δεκαέξι ώρες την ημέρα, χωρίς αργία. Χιλιάδες άνθρωποι στοιβάχτηκαν σε μικρά κτίσματα με ανύπαρκτη αποχέτευση, σε εργοστασιακές πόλεις όπου ο αέρας ήταν βαρύς από τις εκατοντάδες καμινάδες των εργοστασίων. Ο αλκοολισμός έγινε το καταφύγιο των απελπισμένων.
Εργάτες, κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής επανάστασης, θεώρησαν ότι οι μηχανές ήταν υπεύθυνες για τα δεινά τους. Το κίνημα των Λουδιτών, όπως ονομάστηκε, θεωρούσε ότι καταστρέφοντας τις μηχανές θα εξαφανίσει και τα κοινωνικά προβλήματα που προκάλεσε η βιομηχανική επανάσταση.
Πώς μετέβαλε η βιομηχανική επανάσταση την κοινωνία;
Αυτές οι εξελίξεις μετέβαλαν τη δομή της κοινωνίας. Έτσι, έγιναν αλλαγές στην οργάνωση της κοινωνίας, τους θεσμούς, τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων. Πιο αναλυτικά:
α) Αστικοποίηση 🏙️
Η βιομηχανική κοινωνία χαρακτηρίζεται από τη συγκέντρωση του πληθυσμού στις πόλεις. Η συγκέντρωση του πληθυσμού στις πόλεις ονομάζεται αστικοποίηση.
📊 Πίνακας: Αστικοποίηση 1913-1990
| Χώρα | Ποσοστό αστικού πληθυσμού το 1913 | Ποσοστό αστικού πληθυσμού το 1990 |
|---|---|---|
| Γερμανία | 60% | 90% |
| Γαλλία | 44% | 85% |
| Σουηδία | 25% | 80% |
| Πορτογαλία | 20% | 40% |
| Ουγγαρία | 17% | 64% |
| Βαλκάνια | 10% | 55% |
I. T. Berend, Οικονομική Ιστορία του Ευρωπαϊκού 20ού αιώνα, μτφρ. Θανάσης Βασιλείου, Αθήνα, εκδ. Gutenberg, 2009.
β) Αύξηση της προσδοκώμενης ζωής ⏳
Η εξέλιξη της ιατρικής και η βελτίωση των υλικών όρων ζωής αύξησαν την προσδοκώμενη ζωή. Οι άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια σε σχέση με το παρελθόν.
γ) Αύξηση της παραγωγής προϊόντων – ζήτηση για νέα προϊόντα 🛍️
Η βιομηχανία αύξησε θεαματικά την παραγωγή των προϊόντων, δημιουργώντας ταυτόχρονα μέσω της διαφήμισης νέες καταναλωτικές ανάγκες στους ανθρώπους. Οι νέες καταναλωτικές ανάγκες έφεραν νέες καταναλωτικές συνήθειες και κοινωνικά πρότυπα.
Στη δεκαετία του 1890 άρχισε η μαζική παραγωγή αυτοκινήτων. Μέχρι τότε κανείς δεν είχε σκεφτεί να αγοράσει αυτοκίνητο, καθώς το προϊόν αυτό δεν υπήρχε. Η μαζική παραγωγή του αυτοκινήτου αύξησε τη ζήτησή του, ιδίως όταν η τιμή του έγινε σχετικά προσιτή. Μαζί με τη ζήτηση αυτοκινήτων δημιουργήθηκε η ανάγκη κατασκευής αυτοκινητοδρόμων.
δ) Ανάπτυξη εμπορίου και τραπεζών 💰
Στις βιομηχανικές κοινωνίες αναπτύχθηκαν το εμπόριο και το τραπεζικό σύστημα που σήμερα κυριαρχούν σε παγκόσμιο επίπεδο.
ε) Ανάπτυξη βιομηχανίας – τομέα υπηρεσιών 🏦
Η πλειονότητα των εργαζομένων των βιομηχανικών κοινωνιών απασχολείται στη βιομηχανία και στον τομέα των υπηρεσιών (εμπόριο, τράπεζες κτλ.). Όλο και μικρότερο ποσοστό του πληθυσμού απασχολείται στη γεωργία, στην οποία εισάγονται σταδιακά μηχανές (εκβιομηχάνιση της γεωργίας).
στ) Αλλαγή στις κοινωνικές σχέσεις 👥
Οι προσωπικές σχέσεις των κατοίκων των χωριών αντικαταστάθηκαν από τις απρόσωπες σχέσεις των κατοίκων των μεγαλουπόλεων.
Οι ανθρώπινες σχέσεις στην πόλη είναι περίπλοκες και απρόσωπες. Οι κάτοικοι των χωριών γνωρίζονται σχεδόν όλοι μεταξύ τους. Οι κάτοικοι μιας πολυκατοικίας μπορεί να μην ανταλλάσσουν ούτε έναν τυπικό χαιρετισμό όταν συναντιούνται. Ζουν μέσα στο ίδιο κτήριο, αλλά δεν γνωρίζει σχεδόν τίποτε ο ένας για τον άλλο.
Όπως έχει γράψει και ο Αντώνης Σαμαράκης: «Ποτέ άλλοτε οι στέγες των σπιτιών των ανθρώπων δεν ήτανε τόσο κοντά η μία στην άλλη, όσο είναι σήμερα, κι όμως ποτέ άλλοτε οι καρδιές των ανθρώπων δεν ήταν τόσο μακριά η μία από την άλλη όσο είναι σήμερα».
Ο Αλεξάντερ Μίτσερλιχ έχει χαρακτηρίσει αυτή την κατάσταση «άξενο» των σύγχρονων πόλεων.
Αυτή η πραγματικότητα δεν πρέπει να οδηγεί στη λανθασμένη εξιδανίκευση της ζωής στα χωριά και τις αγροτικές κοινωνίες του παρελθόντος. Οι στενές σχέσεις των χωριών γίνονται πολλές φορές ασφυκτικές για τους κατοίκους τους. Οι πόλεις, στο σημείο αυτό, προσφέρουν στο άτομο την «ελευθερία της ανωνυμίας».