Ο πολιτικός — Οι ιδιότητες του πολιτικού
«Δύο τρόποι υπάρχουν για να κάνει κάποιος την πολιτική επάγγελμά του: Ή ζει για την πολιτική ή ζει από την πολιτική.» (Μαξ Βέμπερ, Η Πολιτική ως Επάγγελμα)
🗳️ Ποιος είναι ο πολιτικός;
Πολιτικός είναι αυτός που ασκεί πολιτική εξουσία, σύμφωνα με τους κανόνες της πολιτικής τέχνης και επιστήμης.
Χρειάζεται να γνωρίζει ότι η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πολιτική είναι διαχείριση καταστάσεων χωρίς όραμα. Το επιθυμητό, το όραμα, το ιδανικό είναι αυτά που εμπνέουν και νοηματοδοτούν την πολιτική.
💫 Η σημασία του οράματος
Αν οι λαοί που έκαναν μεγάλες επαναστάσεις και τομές στην ιστορία (π.χ. Γαλλική Επανάσταση, Ρωσική Επανάσταση) δεν κινητοποιούνταν από κάποιο ιδανικό (ισότητα, ελευθερία κτλ.) και παρέμεναν στη σφαίρα του εφικτού, οι επαναστάσεις αυτές δεν θα είχαν γίνει.
«Ο κόσμος μάς έλεγε τρελλούς. Ημείς, αν δεν είμεθα τρελλοί, δεν εκάναμε την επανάσταση, διατί ηθέλαμε συλλογισθεί πρώτον δια πολεμοφόδια, καβαλλαρία μας, πυροβολικό μας, πυροτοθήκες μας, τα μαγαζιά μας, ηθέλαμε λογαριάσει τη δύναμη την εδική μας, την τούρκικη δύναμη. Τώρα όπου ενικήσαμε, όπου ετελειώσαμε με καλό τον πόλεμό μας, μακαριζόμεθα, επαινόμεθα. Αν δεν ευτυχούσαμε, ηθέλαμε τρώγει κατάρες, αναθέματα».
Πράγματι, αν οι αγωνιστές του 1821 περιορίζονταν στο «εφικτό» δεν έπρεπε να είχαν ξεκινήσει την επανάσταση.
🏛️ Η άποψη του Πλάτωνα
Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, πρέπει να κυβερνούν οι άριστοι, οι ειδικοί, όπως σε όλες τις τέχνες, γιατί η άγνοια και η ανεπάρκεια των πολιτικών είναι μεγάλη πληγή της δημοκρατίας.
Όμως, η άποψη του Πλάτωνα καταργεί την ουσία της άμεσης δημοκρατίας της αρχαίας Αθήνας. Θεωρεί ότι δεν είναι όλοι οι πολίτες ικανοί να κυβερνήσουν αλλά μόνο οι άριστοι.
👑 Ο κυρίαρχος ρόλος του πολιτικού
Αν η πολιτική είναι η κορωνίδα των επιστημών και των τεχνών, τότε και ο πολιτικός κατέχει κυρίαρχη θέση και παίζει κυρίαρχο ρόλο.
- Κατέχει την υπέρτατη εξουσία (την πολιτική εξουσία)
- Με τις αποφάσεις του επηρεάζει τις υπόλοιπες εξουσίες
Γι' αυτό άγνοια και ανεπάρκεια στους πολιτικούς αλλά και στους πολίτες – που είναι εν δυνάμει πολιτικοί – δεν συγχωρείται.
⚖️ Οι αρετές και τα προσόντα του πολιτικού κατά τον Αριστοτέλη
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, όποιος πρόκειται να αναλάβει δημόσια αξιώματα πρέπει να έχει αρετές και προσόντα:
- Να αγαπάει την πόλη, την πολιτική, το πολίτευμα, τους πολίτες. 💞
- Να είναι δίκαιος, ενάρετος, μετριοπαθής, συνετός. ⚖️
- Να γνωρίζει ποιοι νόμοι σώζουν και φθείρουν το πολίτευμα. 📜
- Να είναι ικανός να εκτελεί έργα. 🛠️
- Να επιλέγει εφικτούς σκοπούς και θεμιτά μέσα για να τους πραγματοποιήσει. 🎯
🎭 Τα τρία που δεν πρέπει να ξεχνά ο πολιτικός (Αγάθων)
Σύμφωνα με τον Αγάθωνα (ποιητή 5ου π.Χ. αιώνα), ο πολιτικός δεν πρέπει να λησμονεί τρία πράγματα:
- Ότι κυβερνά ανθρώπους
- Ότι κυβερνά σύμφωνα με τους νόμους
- Ότι δεν θα κυβερνά για πάντα
🎤 Ο πολιτικός ως ρήτορας
Ο πολιτικός χρειάζεται να είναι και ρήτορας. Ο προφορικός λόγος γίνεται το κύριο εργαλείο του πολιτικού, το μέσο για απόκτηση και άσκηση εξουσίας.
Η πολιτική τέχνη απαιτεί ικανότητα χειρισμού του λόγου. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Για να πείσει ο πολιτικός χρειάζεται να έχει και ήθος.
Και βέβαια πολιτικό ήθος δεν έχει ο πολιτικάντης, δηλαδή ο επιτήδειος στο να εκμεταλλεύεται πολιτικές καταστάσεις για την εξυπηρέτηση του ατομικού του συμφέροντος.
💬 Ο πολιτικός λόγος και ο αντίλογος
Ο πολιτικός λόγος και ο αντίλογος είναι χαρακτηριστικό της δημοκρατίας. Η ενημέρωση του πολίτη για τις θέσεις και τα προγράμματα των υποψηφίων και των κομμάτων είναι απαραίτητη, ώστε να αποφασίσει έχοντας τη σχετική ενημέρωση.
Χαρακτηριστικά ενός ποιοτικού πολιτικού λόγου, μεταξύ άλλων, θεωρούνται:
- η σαφήνεια και η λιτότητα
- η ορθολογική σκέψη
- η πειθώ με επιχειρήματα
- η πολιτισμένη αντιπαράθεση κτλ.
🌟 Οι ηγέτες
Κάποιοι πολιτικοί είναι ηγέτες. Οι ηγέτες είναι πρόσωπα με πολλά και υψηλού επιπέδου προσόντα. Τα προσόντα αποκτώνται από:
- την οικογένεια
- το σχολείο 📚
- την κοινωνία
- την προσωπική αναζήτηση
α) Όραμα και ικανότητες
- Να έχει όραμα ✨
- Διαρκής προσπάθεια υλοποίησης του οράματος
- Ικανότητα για προσαρμογή, πρωτοβουλία, ορθολογική σκέψη και λήψη αποφάσεων
- Δημιουργική σκέψη, ανάλυση και σύνθεση καταστάσεων
- Επίλυση προβλημάτων και συγκρούσεων
- Ικανότητα λεκτικής και εξωλεκτικής επικοινωνίας κτλ.
β) Ηθικά προσόντα
Τέτοια προσόντα είναι π.χ.:
- η υπευθυνότητα
- η συνεργασία
- η εντιμότητα
- η κοινωνική ευαισθησία
...και γενικά οι πολιτικές αρετές (ελευθερία, δικαιοσύνη, αλληλεγγύη κτλ.).
γ) Γνώσεις, γενικές και ειδικές
- Γνώσεις για την πολιτική κατάσταση και τις πολιτικές εξελίξεις
- Γνώσεις για τις διεθνείς σχέσεις και τους συσχετισμούς δυνάμεων 🌍
- Γνώσεις για την υπάρχουσα οικονομική κατάσταση και τις προβλεπόμενες εξελίξεις 💰
- Γνώσεις για διάφορους τομείς και κλάδους της οικονομίας κτλ.
🌐 Η σφαιρική αντίληψη του ηγέτη
Γενικά, ο ηγέτης έχει την ικανότητα να:
- συνθέτει διαφορετικές απόψεις και ιδέες
- έχει σφαιρική και συνολική αντίληψη του κόσμου
- εμπνέει τους πολίτες
- μετουσιώνει όσα υπόσχεται και δηλώνει σε έργα
- Να τον διακρίνει η λογική του δημόσιου καθήκοντος και όχι η λογική του προσωπικού συμφέροντος.
- Να έχει πολιτική και ιδεολογική συνέπεια και να ασκεί την πολιτική ως λειτούργημα και όχι ως επάγγελμα.
- Να υπάρχει αντιστοιχία λόγων και έργων, τα μεν λόγια να είναι αληθή, τα δε έργα άξια.
«Ο Περικλής είχε μεγάλο κύρος και μεγάλες ικανότητες, και αποδείχτηκε φανερότατα ανώτερος χρημάτων. Ήταν γι' αυτό σε θέση να συγκρατεί τον λαό, χωρίς να περιορίζει την ελευθερία του. Δεν παρασυρόταν από τον λαό, αλλά εκείνος τον καθοδηγούσε. Δεν προσπαθούσε να αποκτήσει επιρροή με παράνομα μέσα και δεν κολάκευε το πλήθος με ρητορείες, και είχε τόσο μεγάλο κύρος, ώστε μπορούσε να τους εναντιωθεί και να προκαλέσει την οργή τους.
Όταν καταλάβαινε ότι οι συμπολίτες του, από υπεροψία, γίνονταν υπερβολικά τολμηροί, ενώ δεν το επέτρεπαν οι περιστάσεις, τους συγκρατούσε φοβίζοντάς τους με τα λόγια του, κι όταν τους έβλεπε φοβισμένους χωρίς λόγο, τους έδινε θάρρος. Έτσι, η πολιτεία φαινομενικά ήταν δημοκρατία, ενώ πραγματικά την κυβερνούσε ο πρώτος πολίτης της.» (Θουκυδίδης, Ιστορίαι ή Συγγραφή, Βιβλίο Β, 65, μτφρ. Άγγελου Βλάχου)