Εμβόλια 💉
🦠 Τα παραδοσιακά εμβόλια
Τα εμβόλια αποτελούνται από νεκρές ή εξασθενημένες μορφές ενός παθογόνου μικροοργανισμού.
Για τον σκοπό αυτό, ο παθογόνος μικροοργανισμός αναπτύσσεται σε κυτταροκαλλιέργεια, απομονώνεται και είτε νεκρώνεται είτε απενεργοποιείται (γίνεται μη μολυσματικός), χωρίς όμως να χάνει την ικανότητά του να προκαλεί ενεργητική ανοσία.
Έχουν παραχθεί αποτελεσματικά εμβόλια για ασθένειες όπως η διφθερίτιδα, ο τέτανος, η ευλογιά και η πολιομυελίτιδα.
- Δεν μπορούν όλοι οι μολυσματικοί παράγοντες να αναπτυχθούν σε κυτταροκαλλιέργεια — δεν έχουν αναπτυχθεί εμβόλια για πολλές ασθένειες.
- Ορισμένοι ιοί των ζώων αναπτύσσονται με αργό ρυθμό, η απόδοση είναι πολύ χαμηλή και τα εμβόλια γίνονται πολύ ακριβά.
- Χρειάζονται μεγάλες προφυλάξεις για να μην εκτεθεί το προσωπικό στον παθογόνο παράγοντα.
- Δεν είναι όλα τα εμβόλια αποτελεσματικά — π.χ. για τον ιό του AIDS γίνονται συνεχείς ανεπιτυχείς προσπάθειες.
🧬 Η νέα γενιά εμβολίων
Την τελευταία δεκαετία η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA έδωσε τη δυνατότητα ανάπτυξης μιας νέας γενιάς εμβολίων που υπερνικούν τα μειονεκτήματα των παραδοσιακών. Τα σημαντικότερα είδη είναι:
- εμβόλια-υπομονάδες
- εμβόλια από ζωντανούς γενετικά τροποποιημένους ιούς
- εμβόλια γυμνού DNA
🧩 Εμβόλια-υπομονάδες
Στηρίζονται στο γεγονός ότι όλα τα συστατικά ενός παθογόνου μικροοργανισμού δεν είναι απαραίτητα για την πρόκληση της ανοσολογικής αντίδρασης. Συνήθως, μόνο ορισμένες πρωτεΐνες επιφάνειας έχουν αντιγονική ιδιότητα. Έτσι, γονίδια του παθογόνου μικροοργανισμού που κωδικοποιούν την αντιγονική πρωτεΐνη εισάγονται σε κύτταρα που αναπτύσσονται σε κυτταροκαλλιέργειες και παράγουν την πρωτεΐνη σε μεγάλες ποσότητες. Στη συνέχεια η πρωτεΐνη καθαρίζεται και χρησιμοποιείται ως εμβόλιο.
🦠 Εμβόλια από ζωντανούς γενετικά τροποποιημένους ιούς
Γονίδια από επικίνδυνο ιό ή άλλο μικροοργανισμό ενσωματώνονται σε άλλο ιό αβλαβή για τον άνθρωπο, όπως ο ιός της δαμαλίτιδας. Ο γενετικά τροποποιημένος ιός που προκύπτει εξακολουθεί να είναι αβλαβής, αλλά επειδή παράγει την αντιγονική πρωτεΐνη του ιού ή του μικροοργανισμού, εισάγεται στο σώμα και προκαλεί έντονη ανοσολογική αντίδραση.
Δηλαδή, το αντιγονικό γονίδιο του παθογόνου ενσωματώνεται στον αβλαβή ιό, ο οποίος μετά την είσοδό του στον οργανισμό παράγει το αντιγόνο και προκαλεί ανοσολογική αντίδραση.
🧬 Εμβόλιο γυμνού DNA
Ένας τύπος εμβολίου μπορεί να είναι το ίδιο το DNA. Το γονίδιο που κωδικοποιεί την αντιγονική πρωτεΐνη εισάγεται κατευθείαν στον οργανισμό που πρόκειται να ανοσοποιηθεί. Το γονίδιο ενσωματώνεται στο γονιδίωμα και παράγει το αντιγόνο, που με τη σειρά του προκαλεί ενεργητική ανοσία.
Η τεχνική εφαρμόστηκε πειραματικά σε ποντίκι. Η ενσωμάτωση είχε επιτυχία 75%. Ύστερα από τις απαραίτητες δοκιμασίες η τεχνική υπόσχεται πολλά για τον εμβολιασμό των οικόσιτων ζώων.
Στα εμβόλια από γενετικά τροποποιημένους ιούς, αυτό που εισάγεται στον οργανισμό είναι ένας ολόκληρος (αβλαβής) ιός-φορέας. Στο εμβόλιο γυμνού DNA, δεν υπάρχει κανένας ιός-φορέας — εισάγεται απευθείας μόνο το γονίδιο του αντιγόνου.