Περίληψη Κεφαλαίων 1-29 — Η απόφαση για τη Σικελική Εκστρατεία 🚢
Ο Θουκυδίδης αρχίζει την αφήγηση των «Σικελικών» δηλώνοντας ότι οι Αθηναίοι ξεκίνησαν να υποτάξουν ένα μεγάλο νησί για το οποίο δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα: δεν γνώριζαν ούτε την έκτασή του ούτε τον αριθμό των κατοίκων του, Ελλήνων και βαρβάρων, ούτε υποψιάζονταν ότι αναλάμβαναν πόλεμο εξίσου σοβαρό με τον Πελοποννησιακό. Στα κεφ. 2-5 παρουσιάζει την Αρχαιολογία της Σικελίας, ενώ αφορμή της εκστρατείας ήταν η βοήθεια προς την Έγεστα.
Ακολουθεί η κορυφαία αντιλογία: ο Νικίας αντιτάχθηκε, τονίζοντας ότι η Σικελία είναι μακριά, οι Συρακούσες ισχυρές, και η Αθήνα έχει ήδη εχθρούς στην Ελλάδα· ζήτησε μάλιστα τεράστιο στρατό, ελπίζοντας έτσι να αποθαρρύνει τους Αθηναίους από την εκστρατεία, αλλά πέτυχε το αντίθετο αποτέλεσμα. Ο Αλκιβιάδης πρωτοστάτησε υπέρ, κινούμενος από φιλοδοξία. Η Εκκλησία του Δήμου ψήφισε υπέρ.
Η Αθήνα διέπραξε δύο σοβαρά σφάλματα: δεν είχε σωστές πληροφορίες για τη Σικελία, και ο πιο ικανός στρατηγός αναχώρησε υπό δικαστική υποψία λόγω του σκανδάλου των Ερμοκοπιδών: παρά τις διαμαρτυρίες του και την απαίτησή του να δικαστεί πριν αναχωρήσει ο στόλος, οι Αθηναίοι προτίμησαν να τον στείλουν στη Σικελία ως στρατηγό αυτοκράτορα με την κατηγορία να εκκρεμεί.
Η άγνοια για τη Σικελία, η αντιλογία Νικία-Αλκιβιάδη και το σκάνδαλο των Ερμοκοπιδών δεν είναι τρεις χωριστές ιστορίες: συνθέτουν, κατά τον Θουκυδίδη, την αλυσίδα αποφάσεων που οδήγησε την Αθήνα σε μια από τις μεγαλύτερες καταστροφές του Πελοποννησιακού Πολέμου.