Θουκυδίδου Ιστορίαι — Κεφάλαιο 41 📜
Δημηγορία Κορινθίων — οι Κορίνθιοι υπενθυμίζουν στους Αθηναίους τις παλαιότερες ευεργεσίες τους: τα πλοία κατά της Αίγινας και τη στάση τους στην αποστασία της Σάμου.
Μετάφραση
Μετάφραση: Κική Διαλησμά
[41.1] Αυτά είναι τα επιχειρήματά μας, που στηρίζονται στο δίκαιο και είναι επαρκή σύμφωνα με τους νόμους των Ελλήνων, και θεωρούμε ότι πρέπει εσείς, στην παρούσα περίσταση, επειδή δεν είμαστε εχθροί, ώστε να σας βλάψουμε αλλά ούτε και φίλοι, ώστε να σας εκμεταλλευτούμε να ακούσετε τη συμβουλή μας και την αξίωσή μας να μας ανταποδώσετε αυτή τη χάρη.
Οι Κορίνθιοι ορίζουν με ακρίβεια τη θέση τους απέναντι στην Αθήνα: δεν είναι εχθροί (άρα δεν έχουν λόγο να τη βλάψουν) ούτε στενοί φίλοι (άρα δεν έχουν λόγο να την εκμεταλλευτούν). Σ' αυτή την ενδιάμεση, ουδέτερη σχέση στηρίζουν το δικαίωμά τους να ζητήσουν ανταπόδοση.
[41.2] Όταν δηλαδή, κάποτε, πριν τους Μηδικούς πολέμους, δεν είχατε αρκετά πολεμικά πλοία για την άμυνά σας κατά της Αίγινας, πήρατε από τους Κορινθίους είκοσι πλοία και αυτή η ευεργεσία, και εκείνη με τους Σαμίους, το ότι, δηλαδή, εξαιτίας μας οι Πελοποννήσιοι δεν τους βοήθησαν, σας πρόσφερε τη νίκη στον πόλεμο με τους Αιγινήτες και την τιμωρία των Σαμίων και αυτά έγιναν σε περιστάσεις κρίσιμες, κατά τις οποίες οι άνθρωποι, όταν ετοιμάζονται να επιτεθούν στους εχθρούς τους, δεν ενδιαφέρονται για τίποτε άλλο εκτός από τη νίκη.
Η πρώτη ευεργεσία ήταν ενεργητική: η Κόρινθος έδωσε πλοία στην Αθήνα. Η δεύτερη ήταν παθητική: η Κόρινθος απλώς αρνήθηκε να βοηθήσει τους αποστάτες Σαμίους, εμποδίζοντας έτσι τους υπόλοιπους Πελοποννησίους να επέμβουν υπέρ τους. Και οι δύο, ωστόσο, ωφέλησαν εξίσου την Αθήνα.
[41.3] Και θεωρούν φίλο αυτόν που τους προσφέρει βοήθεια, ακόμα και αν ήταν εχθρός προηγουμένως, και εχθρό αυτόν που τους αντιτίθεται, ακόμα και αν τύχει να είναι φίλος, επειδή και τα ίδια τους τα συμφέροντα παραμερίζουν εξαιτίας της επιθυμίας τους να νικήσουν εκείνη τη στιγμή.
Η γενική αυτή παρατήρηση δεν είναι απλή φιλοσοφική διαπίστωση για την ανθρώπινη φύση: λειτουργεί ως επιχείρημα πίεσης. Οι Κορίνθιοι υπονοούν ότι, αν οι Αθηναίοι δεν ανταποδώσουν τώρα τη χάρη, θα θεωρηθούν εχθροί — ακριβώς επειδή, σε κρίσιμες στιγμές, η ουδετερότητα ή η άρνηση βοήθειας ισοδυναμεί με εχθρότητα.
Το επιχείρημα της ανταπόδοσης
Το κεφάλαιο 41 αποτελεί κομβικό σημείο της δημηγορίας: οι Κορίνθιοι μεταβαίνουν από την αναίρεση των κατηγοριών των Κερκυραίων (κεφ. 37-40) στο θετικό τους αίτημα — να θυμηθούν οι Αθηναίοι τις παλαιότερες ευεργεσίες και να ανταποδώσουν με το να μη δεχθούν τη συμμαχία της Κέρκυρας. Η επίκληση στηρίζεται σε δύο συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα:
| Ευεργεσία | Χρόνος | Αποτέλεσμα για την Αθήνα |
|---|---|---|
| 20 πλοία κατά της Αίγινας | Πριν τους Μηδικούς πολέμους | Νίκη στον πόλεμο με τους Αιγινήτες |
| Άρνηση βοήθειας στους αποστάτες Σαμίους | Αποστασία της Σάμου | Τιμωρία των Σαμίων χωρίς πελοποννησιακή επέμβαση |
Και στις δύο περιπτώσεις, η βοήθεια (ή η μη παρεμπόδιση) δόθηκε σε «περιστάσεις κρίσιμες» — γι' αυτό, κατά τους Κορινθίους, αποκτά μεγαλύτερη αξία: η βοήθεια που δίνεται όταν κάποιος βρίσκεται σε ανάγκη μετράει περισσότερο από τη βοήθεια που δίνεται από καλή διάθεση σε ήσυχους καιρούς.