Ξενοφώντος Αγησίλαος — Κεφάλαιο 1, §17-22 📜
[17] Στρατηγικὸν οὖν καὶ τοῦτο ἐδόκει διαπράξασθαι, ὅτι ἐπεὶ πόλεμος προερρήθη καὶ τὸ ἐξαπατᾶν ὅσιόν τε καὶ δίκαιον ἐξ ἐκείνου ἐγένετο, παῖδα ἀπέδειξε τὸν Τισσαφέρνην τῇ ἀπάτῃ, φρονίμως δὲ καὶ τοὺς φίλους ἐνταῦθα ἔδοξε πλουτίσαι·
Μετά την κήρυξη πολέμου, η εξαπάτηση του εχθρού ήταν θεμιτή. Ο Αγησίλαος έκανε τον Τισσαφέρνη να μοιάζει παιδί στο παιχνίδι της στρατηγικής — και φρόντισε ταυτόχρονα να πλουτίσει τους φίλους του.
[18] ἐπεὶ γὰρ διὰ τὸ πολλὰ χρήματα εἰλῆφθαι ἀντίπροικα τὰ πάντα ἐπωλεῖτο, τοῖς μὲν φίλοις προεῖπεν ὠνεῖσθαι, εἰπὼν ὅτι καταβήσοιτο ἐπὶ θάλατταν ἐν τάχει τὸ στράτευμα κατάγων· τοὺς δὲ λαφυροπώλας ἐκέλευσε γραφομένους ὁπόσου τι πρίαιντο προΐεσθαι τὰ χρήματα. Ὥστε οὐδὲν προτελέσαντες οἱ φίλοι αὐτοῦ οὐδὲ τὸ δημόσιον βλάψαντες πάντες παμπληθῆ χρήματα ἔλαβον.
[19] Ἔτι δὲ ὁπότε αὐτόμολοι ὡς εἰκὸς πρὸς βασιλέα ἰόντα χρήματα ἐθέλοιεν ὑφηγεῖσθαι, καὶ ταῦτα ἐπεμέλετο ὡς διὰ τῶν φίλων ἁλίσκοιτο, ὅπως ἅμα μὲν χρηματίζοιντο, ἅμα δὲ ἐνδοξότεροι γίγνοιντο. Διὰ μὲν δὴ ταῦτα εὐθὺς πολλοὺς ἐραστὰς τῆς αὑτοῦ φιλίας ἐποιήσατο.
Ο Αγησίλαος οργάνωσε με σύνεση τη διανομή λαφύρων: οι φίλοι του αγόρασαν πάμφθηνα χωρίς να βλάψουν το δημόσιο, και οι πληροφορίες αυτομόλων κατευθύνονταν σ' αυτούς. Έτσι απέκτησε πολλούς που επιδιώκουν τη φιλία του.
Η στροφή προς τη φιλανθρωπία (§20-22)
[20] Γιγνώσκων δ᾽ ὅτι ἡ μὲν πορθουμένη καὶ ἐρημουμένη χώρα οὐκ ἂν δύναιτο πολὺν χρόνον στράτευμα φέρειν, ἡ δ᾽ οἰκουμένη μὲν σπειρομένη δὲ ἀέναον ἂν τὴν τροφὴν παρέχοι, ἐπεμέλετο οὐ μόνον τοῦ βίᾳ χειροῦσθαι τοὺς ἐναντίους, ἀλλὰ καὶ τοῦ πρᾳότητι προσάγεσθαι.
[21] Καὶ πολλάκις μὲν προηγόρευε τοῖς στρατιώταις τοὺς ἁλισκομένους μὴ ὡς ἀδίκους τιμωρεῖσθαι, ἀλλ᾽ ὡς ἀνθρώπους ὄντας φυλάττειν, πολλάκις δὲ ὁπότε μεταστρατοπεδεύοιτο, εἰ αἴσθοιτο καταλελειμμένα παιδάρια μικρὰ ἐμπόρων, ἃ πολλοὶ ἐπώλουν διὰ τὸ νομίζειν μὴ δύνασθαι ἂν φέρειν αὐτὰ καὶ τρέφειν, ἐπεμέλετο καὶ τούτων ὅπως συγκομίζοιντό ποι.
[22] Τοῖς δ᾽ αὖ διὰ γῆρας καταλειπομένοις αἰχμαλώτοις προσέταττεν ἐπιμελεῖσθαι αὐτῶν, ὡς μήτε ὑπὸ κυνῶν μήθ᾽ ὑπὸ λύκων διαφθείροιντο. Ὥστε οὐ μόνον οἱ πυνθανόμενοι ταῦτα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἁλισκόμενοι εὐμενεῖς αὐτῷ ἐγίγνοντο. Ὁπόσας δὲ πόλεις προσαγάγοιτο, ἀφαιρῶν αὐτῶν ὅσα δοῦλοι δεσπόταις ὑπηρετοῦσι προσέταττεν ὅσα ἐλεύθεροι ἄρχουσι πείθονται· καὶ τῶν κατὰ κράτος ἀναλώτων τειχέων τῇ φιλανθρωπίᾳ ὑπὸ χεῖρα ἐποιεῖτο.
Ο Αγησίλαος κατανόησε ότι η λεηλασία εξαντλεί τη γη, ενώ η ήπια μεταχείριση εξασφαλίζει μόνιμη τροφοδοσία. Φρόντιζε εγκαταλελειμμένα παιδιά, γηραιούς αιχμαλώτους, και μεταχειριζόταν τις κατακτημένες πόλεις ως ελεύθερες — κερδίζοντας πόλεις που ήταν αδύνατο να κυριευτούν με τη βία.
Οι §17-19 (πλουτισμός των φίλων) και οι §20-22 (φιλανθρωπία προς αιχμαλώτους και πόλεις) φαίνονται εκ πρώτης όψεως ξεχωριστά θέματα, αλλά ο Ξενοφών τα παρουσιάζει ως όψεις της ίδιας στρατηγικής ικανότητας του Αγησιλάου: η εξυπηρέτηση του συμφέροντος (δικού του, των φίλων του, του στρατεύματος) συμβαδίζει πάντα με μια στάση που ο συγγραφέας αξιολογεί θετικά ως ηθική ή φιλάνθρωπη.