Η Αρχαία Ελληνική Ιστοριογραφία με μια ματιά 📜

Η ιστοριογραφία δεν είναι απλή καταγραφή γεγονότων: ο ιστορικός εξετάζει κριτικά τις πηγές του, αναλύει αίτια και συνθήκες και ερμηνεύει όσα καταγράφει. Πριν από τους Έλληνες, λαοί όπως οι Αιγύπτιοι, οι Μεσοποτάμιοι και οι Κινέζοι κρατούσαν ιστορικές καταγραφές, αλλά αυτές ήταν κυρίως εξύμνηση βασιλιάδων ή θρησκευτικά κείμενα, όπως και η Παλαιά Διαθήκη. Οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που ξεχώρισαν τα πραγματικά γεγονότα από τον μύθο και θεμελίωσαν επιστημονική μέθοδο έρευνας. Το βήμα αυτό ξεκίνησε από τους λογογράφους της αρχαϊκής εποχής (7ος-6ος αι. π.Χ.) στη Μικρά Ασία —με πιο καινοτόμο τον Εκαταίο τον Μιλήσιο— και ολοκληρώθηκε με τους μεγάλους ιστορικούς της κλασικής και μεταγενέστερης εποχής.

Ο Ηρόδοτος (περ. 485-425 π.Χ.), ο «πατέρας της ιστορίας» κατά τον Κικέρωνα, έγραψε το αρχαιότερο σωζόμενο ακέραιο πεζό κείμενο του δυτικού πολιτισμού, την «ἱστορίην» (= έρευνα) του, με κεντρικό θέμα τους Μηδικούς Πολέμους. Ο Θουκυδίδης (περ. 455-399 π.Χ.) θεωρείται ο μεγαλύτερος ιστορικός της αρχαιότητας: κατέγραψε τον Πελοποννησιακό Πόλεμο με επιστημονικό πνεύμα, θέλοντας να προσφέρει «κτῆμα ἐς αἰεί» στους μελλοντικούς αναγνώστες. Ο Ξενοφών (περ. 431-355 π.Χ.) συνέχισε το έργο του στα «Ἑλληνικά» και καθιέρωσε νέα είδη —απομνημόνευμα, εγκώμιο, βιογραφικό μυθιστόρημα.

Στην ελληνιστική εποχή, ο Πολύβιος (περ. 200-118 π.Χ.) έγραψε την πρώτη «καθολική» (οικουμενική) ιστορία, με πρότυπο αντικειμενικότητας τον Θουκυδίδη. Στη ρωμαϊκή περίοδο, ο Πλούταρχος (περ. 50-120 μ.Χ.) έγραψε βιογραφίες —όχι ιστορία, όπως ο ίδιος τόνιζε— στους «Βίους Παράλληλους», ενώ ο Αρριανός (περ. 95-180 μ.Χ.), με πρότυπο τον Ξενοφώντα, συνέγραψε την πιο αξιόπιστη πηγή για τον Μέγα Αλέξανδρο, την «Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασιν».