- Θεωρία
Αποτελεσματικές προτάσεις: όταν μια πράξη έχει συνέπειες 🎯
Σκέψου μια ταινία που σε έχει συγκινήσει τόσο πολύ, που δεν μπορείς να τη βγάλεις από το μυαλό σου. Η φράση «τόσο πολύ, που δεν μπορείς να τη βγάλεις από το μυαλό σου» δεν λέει απλώς κάτι παραπάνω· λέει τι προέκυψε από τη συγκίνηση. Αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος των αποτελεσματικών προτάσεων: δείχνουν τι συνέβη εξαιτίας κάποιου άλλου γεγονότος.
Τι είναι η αποτελεσματική πρόταση
Η αποτελεσματική πρόταση είναι μια δευτερεύουσα επιρρηματική πρόταση. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να σταθεί μόνη της· "κρέμεται" από μια κύρια πρόταση και τη συμπληρώνει, λειτουργώντας ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος.
Πάρε το παράδειγμα:
Οι φιγούρες του Καραγκιόζη είναι αρθρωτές, ώστε να εξυπηρετείται η κίνηση.
Η κύρια πρόταση («Οι φιγούρες… είναι αρθρωτές») περιγράφει ένα γεγονός. Η δευτερεύουσα («ώστε να εξυπηρετείται η κίνηση») δεν λέει γιατί είναι αρθρωτές, αλλά τι πετυχαίνει αυτό το χαρακτηριστικό — ποιο είναι το αποτέλεσμά του.
Με ποιους συνδέσμους εισάγεται
Η αποτελεσματική πρόταση δεν εμφανίζεται τυχαία μέσα στην πρόταση· την αναγνωρίζουμε από συγκεκριμένους συνδέσμους που την εισάγουν.
| Σύνδεσμος | Παράδειγμα |
|---|---|
| ώστε | Η απήχηση του Καραγκιόζη ήταν τέτοια, ώστε πολλοί εκδότες να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στο θέατρο σκιών. |
| που | Θα σας γεμίσω ερωτήματα, που δε θα βρίσκουν εύκολα απάντηση. |
| ώστε να | Το κατάλληλο κόψιμο δημιουργούσε κενά, ώστε να προβάλλεται η σκιά της φιγούρας. |
Το «που» είναι από τις πιο ύπουλες λεξούλες της γλώσσας μας, γιατί έχει δύο τελείως διαφορετικές δουλειές. Άλλοτε είναι αναφορική αντωνυμία και αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη λέξη (π.χ. «το τραγούδι που άκουσα» = ποιο τραγούδι; αυτό που άκουσα). Άλλοτε όμως εισάγει αποτελεσματική πρόταση και δε δείχνει σε καμία συγκεκριμένη λέξη, αλλά στο αποτέλεσμα όλης της κύριας πρότασης (π.χ. «θα σας γεμίσω ερωτήματα, που δε θα βρίσκουν εύκολα απάντηση» — δεν αναφέρεται σε μία λέξη, αλλά στο τι θα προκύψει). Ο τρόπος να τα ξεχωρίσεις: αν το «που» μπορεί να αντικατασταθεί από «ο οποίος / η οποία / το οποίο», είναι αναφορικό. Αν δεν μπορεί, είναι αποτελεσματικό.
Τι δηλώνει η αποτελεσματική πρόταση
Η αποτελεσματική πρόταση δηλώνει πάντα το αποτέλεσμα ή τη συνέπεια μιας ενέργειας, μιας κατάστασης ή ενός γεγονότος που περιγράφεται στην κύρια πρόταση. Δημιουργεί, δηλαδή, μια ξεκάθαρη σχέση αιτίου-αποτελέσματος ανάμεσα στις δύο προτάσεις, με έμφαση στο δεύτερο μέρος αυτής της σχέσης — στο τι προέκυψε, όχι στο γιατί προέκυψε.
Η ίδια ακριβώς σχέση αιτίου-αποτελέσματος μπορεί να ειπωθεί με δύο τρόπους, ανάλογα με το τι θέλει να τονίσει ο ομιλητής. «Με έχουν γοητεύσει τόσο, που δε θα τις ξεχάσω ποτέ» δίνει έμφαση στο αποτέλεσμα (αποτελεσματική πρόταση). «Δε θα τις ξεχάσω ποτέ, επειδή με έχουν γοητεύσει» δίνει έμφαση στην αιτία (αιτιολογική πρόταση). Το βασικό νόημα δεν αλλάζει καθόλου — αλλάζει μόνο πού πέφτει το βάρος της πρότασης. Είναι σαν να φωτογραφίζεις το ίδιο τοπίο από δύο διαφορετικές γωνίες.
Πώς την ξεχωρίζεις σε μια περίοδο
Όταν διαβάζεις μια περίοδο και υποψιάζεσαι αποτελεσματική πρόταση, ρώτησε: «Τι προέκυψε από αυτό;» Αν η δευτερεύουσα απαντά ακριβώς σε αυτό, βρήκες τη σωστή κατηγορία.
Το θέατρο σκιών γνώρισε τέτοια απήχηση, ώστε να γίνει σημαντικό κομμάτι της λαϊκής μας κουλτούρας.
Ρωτάς: τι προέκυψε από την απήχηση; Απάντηση: έγινε σημαντικό κομμάτι της λαϊκής κουλτούρας. Αυτό είναι το αποτέλεσμα — άρα η υπογραμμισμένη πρόταση είναι αποτελεσματική.