- Θεωρία
Πώς φτιάχνεται ένας σωστός ορισμός 📐
Τι είναι ο ορισμός
Όταν κάποιος σε ρωτήσει «τι είναι ο εθελοντισμός;», δεν αρκεί να πεις παραδείγματα — χρειάζεσαι μια σαφή περιγραφή που να ισχύει για κάθε περίπτωση εθελοντισμού και για καμία άλλη έννοια. Αυτό ακριβώς είναι ο ορισμός: η ακριβής και σαφής περιγραφή της σημασίας μιας λέξης-έννοιας, έτσι ώστε να ξεχωρίζει από κάθε άλλη λέξη-έννοια.
Τα δύο υλικά κάθε ορισμού
Όταν ορίζεις μια έννοια, κάνεις ταυτόχρονα δύο πράγματα, φαινομενικά αντίθετα: τη συνδέεις με άλλες έννοιες, και ταυτόχρονα τη ξεχωρίζεις από τις παρόμοιές της. Αυτό γίνεται συνήθως με δύο υλικά:
- ένα υπερώνυμο — μια ευρύτερη κατηγορία στην οποία ανήκει η έννοια
- τα διακριτικά χαρακτηριστικά — τα στοιχεία που την ξεχωρίζουν από τις υπόλοιπες έννοιες της ίδιας κατηγορίας
Δες πώς λειτουργούν μαζί σε έναν πραγματικό ορισμό:
«Εθελοντισμός (ο): η οργανωμένη προσφορά υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο χωρίς την απαίτηση ανταλλάγματος.»
Εδώ η λέξη «υπηρεσίες» είναι το υπερώνυμο — η ευρύτερη κατηγορία στην οποία ανήκει ο εθελοντισμός: κάθε εθελοντισμός είναι, πρώτα απ' όλα, ένα είδος υπηρεσίας. Η φράση «χωρίς την απαίτηση ανταλλάγματος» είναι το διακριτικό χαρακτηριστικό — αυτό που ξεχωρίζει τον εθελοντισμό από κάθε άλλη υπηρεσία (π.χ. από μια αμειβόμενη δουλειά).
| Υλικό του ορισμού | Ρόλος | Στο παράδειγμα του εθελοντισμού |
|---|---|---|
| Υπερώνυμο | Δείχνει σε ποια ευρύτερη κατηγορία ανήκει η έννοια | «υπηρεσία» |
| Διακριτικό χαρακτηριστικό | Ξεχωρίζει την έννοια από τις άλλες της ίδιας κατηγορίας | «χωρίς απαίτηση ανταλλάγματος» |
Αν αφαιρέσεις το διακριτικό χαρακτηριστικό από τον ορισμό του εθελοντισμού, μένεις με «η οργανωμένη προσφορά υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο» — που θα μπορούσε να περιγράφει και μια απλή αμειβόμενη δουλειά. Χωρίς το διακριτικό χαρακτηριστικό, ο ορισμός δεν ξεχωρίζει πια την έννοια από τις γειτονικές της — «χωράει» πράγματα που δεν έπρεπε.
Πώς ελέγχεις αν κάτι ταιριάζει στον ορισμό
Ένας καλός ορισμός λειτουργεί σαν τεστ: μπορείς να πάρεις μια συγκεκριμένη περίπτωση και να ελέγξεις αν πληροί όλες τις προϋποθέσεις του ορισμού. Δες τρία παραδείγματα, ελεγμένα με τον ορισμό του εθελοντισμού:
- Ένας νεαρός βοηθάει έναν ηλικιωμένο να επιβιβαστεί στο λεωφορείο.
Πληροί τις προϋποθέσεις; Είναι προσφορά χωρίς αντάλλαγμα, αλλά δεν είναι οργανωμένη — είναι μια μεμονωμένη, τυχαία στιγμιαία βοήθεια, όχι θεσμοθετημένη δράση.
- Μια ομάδα συγχωριανών βοηθά σε έναν τρύγο, και την άλλη βδομάδα οι υπόλοιποι θα βοηθήσουν εκείνους στα δικά τους αμπέλια.
Εδώ υπάρχει ανταλλαγή βοήθειας — η προσφορά περιμένει αντάλλαγμα, άρα δεν πληροί το διακριτικό χαρακτηριστικό «χωρίς απαίτηση ανταλλάγματος».
- Ένας διάσημος γιατρός εργάζεται στο νοσοκομείο της πόλης και έχει θεραπεύσει εκατοντάδες ασθενείς.
Η δουλειά του γιατρού είναι αμειβόμενη εργασία, όχι προσφορά χωρίς αντάλλαγμα — άρα δεν είναι εθελοντισμός, όσο ωφέλιμη κι αν είναι.
Και οι τρεις περιπτώσεις μοιάζουν με εθελοντισμό με την πρώτη ματιά, αλλά ο ακριβής ορισμός δείχνει ότι καμία δεν πληροί όλες τις προϋποθέσεις του.
Το πιο συχνό λάθος όταν προσπαθείς να ορίσεις μια έννοια είναι να δίνεις ένα παράδειγμα αντί για ορισμό — π.χ. να απαντήσεις «εθελοντισμός είναι όταν κάποιος πάει να βοηθήσει σε πλημμύρα» αντί να πεις τι τον κάνει εθελοντισμό γενικά. Ένα παράδειγμα δείχνει μία περίπτωση· ο ορισμός πρέπει να καλύπτει όλες τις περιπτώσεις και καμία άλλη έννοια.
Σε τι μας χρησιμεύει ο ορισμός
Το να ξέρεις να ορίζεις σωστά μια έννοια δεν είναι απλώς σχολική άσκηση — σου χρησιμεύει με τρεις τρόπους:
- σε βοηθά να ταξινομείς και να συσχετίζεις μια λέξη με άλλες λέξεις
- σε βοηθά να συνειδητοποιείς το σύνολο των πραγμάτων που περιλαμβάνονται στην έννοια της λέξης
- σε βοηθά να χρησιμοποιείς σωστά τη λέξη, χωρίς να τη μπερδεύεις με παρόμοιες έννοιες