- Θεωρία
Οι χρονικοϋποθετικές προτάσεις: όταν ο χρόνος κρύβει έναν όρο 🔗
Η ανακάλυψη: το «όταν» που λειτουργεί σαν «αν»
Έχεις δει ότι οι χρονικές προτάσεις δηλώνουν πότε συμβαίνει κάτι, και ότι οι υποθετικές προτάσεις δηλώνουν έναν όρο. Στην πράξη όμως αυτές οι δύο κατηγορίες δεν είναι πάντα τόσο ξεχωριστές όσο φαίνονται. Δες αυτό το παράδειγμα:
Όταν όλοι οι άνθρωποι του κόσμου εξασφαλίσουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους, τότε μόνο υπάρχει ελπίδα για την ειρήνη.
Η υπογραμμισμένη πρόταση εισάγεται με το «όταν», άρα φαίνεται καθαρά χρονική — δηλώνει προτερόχρονο, αφού πρώτα πρέπει να εξασφαλίσουν όλοι τα απαραίτητα και μετά να υπάρξει ελπίδα. Αν όμως δοκιμάσεις να αντικαταστήσεις το «όταν» με το «αν», τι συμβαίνει;
Αν όλοι οι άνθρωποι του κόσμου εξασφαλίσουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους, τότε μόνο υπάρχει ελπίδα για την ειρήνη.
Το νόημα παραμένει σχεδόν το ίδιο! Αυτό αποδεικνύει ότι η πρόταση δεν δηλώνει μόνο πότε θα υπάρξει ελπίδα, αλλά και μια προϋπόθεση — τι πρέπει πρώτα να συμβεί, για να υπάρξει ελπίδα.
Γιατί λέγονται χρονικοϋποθετικές
Οι χρονικές προτάσεις που δηλώνουν το προτερόχρονο πολύ συχνά δηλώνουν και κάποια προϋπόθεση. Γι' αυτό ονομάζονται χρονικοϋποθετικές: έχουν διπλό ρόλο ταυτόχρονα — δηλώνουν τον χρόνο (πότε συμβαίνει κάτι) και μια προϋπόθεση (τι πρέπει πρώτα να ισχύσει).
Δες ένα ακόμα ζευγάρι παραδειγμάτων που δείχνει τη διαφορά ανάμεσα σε καθαρά χρονικές και σε χρονικοϋποθετικές προτάσεις:
Όταν ξεσπάσει μια κρίση, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα στέλνουν μια έμπειρη ομάδα για διερευνητική αποστολή.
Και εδώ, αν αντικαταστήσεις το «όταν» με «αν», το νόημα παραμένει περίπου το ίδιο: η αποστολή της ομάδας εξαρτάται από την προϋπόθεση ότι θα ξεσπάσει κρίση. Άρα κι αυτή είναι χρονικοϋποθετική.
Δεν χρειάζεται πολύπλοκη ανάλυση για να αναγνωρίσεις μια χρονικοϋποθετική πρόταση. Αντικατέστησε τον χρονικό σύνδεσμο με το «αν»: αν το νόημα της πρότασης μένει σχεδόν ίδιο, τότε η πρόταση λειτουργεί ταυτόχρονα και ως υποθετική. Αν το νόημα αλλάζει ή γίνεται περίεργο, τότε πρόκειται για απλή χρονική πρόταση.
Γιατί το φαινόμενο εμφανίζεται μόνο στο προτερόχρονο
Δεν είναι τυχαίο ότι το φαινόμενο των χρονικοϋποθετικών προτάσεων εμφανίζεται στις προτάσεις του προτερόχρονου, και όχι στο ταυτόχρονο ή στο υστερόχρονο. Μια υπόθεση, εξ ορισμού, πρέπει να ισχύσει πρώτα, για να ισχύσει η απόδοση — ακριβώς όπως ένα γεγονός προτερόχρονου πρέπει να συμβεί πρώτα, για να συμβεί το γεγονός της κύριας πρότασης. Οι δύο σχέσεις (η χρονική του προτερόχρονου και η λογική του όρου) μοιράζονται την ίδια δομή: «πρώτα το ένα, μετά το άλλο, ως συνέπεια».
Το πιο συχνό λάθος είναι να θεωρείς κάθε πρόταση με «όταν» χρονικοϋποθετική. Δεν ισχύει: αν το «όταν» δηλώνει απλώς μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή χωρίς καμία έννοια όρου — π.χ. «Όταν γύρισε σπίτι, ήταν έξι η ώρα» — τότε πρόκειται για απλή χρονική πρόταση. Χρησιμοποίησε πάντα το τεστ της αντικατάστασης με το «αν» πριν αποφασίσεις.