- Θεωρία
Το «που» και οι προθετικές φράσεις 🧩
Ένα «που» που κρύβει πολλά νοήματα
Στον καθημερινό μας λόγο, το «που» δεν χρησιμοποιείται μόνο στη θέση του «ο οποίος». Πολύ συχνά το χρησιμοποιούμε και σε μια πιο ιδιαίτερη λειτουργία: παίρνει τη θέση μιας προθετικής φράσης — δηλαδή μιας φράσης όπως «στον οποίο», «με τον οποίο», «για τον οποίο» — ή τη θέση του αναφορικού επιρρήματος «όπου».
Δες τη διαφορά:
Το κτίριο στο οποίο μπήκαμε ήταν τεράστιο. (προθετική φράση: πρόθεση «σε» + «το οποίο»)
Το κτίριο που μπήκαμε ήταν τεράστιο. (το «που» αντικαθιστά ολόκληρη την προθετική φράση!)
Στη δεύτερη πρόταση, το μικρό «που» κάνει τη δουλειά ολόκληρης φράσης («στο οποίο») — γι' αυτό λέμε ότι «κρύβει» μέσα του μια πρόθεση.
Ποιες σχέσεις μπορεί να εκφράζει αυτό το «που»
Αυτή η χρήση του «που» εμφανίζεται συνήθως όταν θέλουμε να δηλώσουμε:
| Σχέση | Παράδειγμα με «που» | Πλήρης εκδοχή |
|---|---|---|
| Τόπο | Ο διάδρομος που περπατήσαμε ήταν μακρύς. | Ο διάδρομος στον οποίο περπατήσαμε ήταν μακρύς. |
| Όργανο / μέσο | Το μολύβι που έγραψα ήταν μπλε. | Το μολύβι με το οποίο έγραψα ήταν μπλε. |
| Συνοδεία | Η φίλη που ταξίδεψα ήταν χαρούμενη. | Η φίλη με την οποία ταξίδεψα ήταν χαρούμενη. |
Σε κάθε περίπτωση, το «που» λειτουργεί σαν συντόμευση: αντί να πούμε ολόκληρη την προθετική φράση, χρησιμοποιούμε το απλό, άκλιτο «που» και αφήνουμε τα συμφραζόμενα να δείξουν ποια ακριβώς σχέση εννοούμε (τόπο, μέσο ή συνοδεία).
Αυτό το φαινόμενο δεν είναι λάθος ούτε αμέλεια — είναι μια φυσική τάση όλων των ζωντανών γλωσσών: να απλοποιούν σύνθετες εκφράσεις στον προφορικό λόγο. Το μυαλό μας συμπληρώνει αυτόματα την πρόθεση που «λείπει», γι' αυτό η φράση καταλαβαίνεται κανονικά, παρόλο που τυπικά είναι «ελλιπής».
Πότε πρέπει να το αποφεύγουμε
Αν και αυτή η χρήση είναι πολύ διαδεδομένη και απόλυτα φυσική στον προφορικό λόγο, στον επίσημο λόγο ή όταν θέλουμε να είμαστε ιδιαίτερα ακριβολόγοι, πρέπει να την αποφεύγουμε. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούμε ολόκληρη την προθετική φράση με το «ο οποίος», ή το αναφορικό επίρρημα «όπου» όταν εννοούμε τόπο.
Προφορικό: Το γραφείο που δουλεύω είναι στον δέκατο όροφο.
Επίσημο: Το γραφείο στο οποίο δουλεύω είναι στον δέκατο όροφο. / Το γραφείο όπου δουλεύω είναι στον δέκατο όροφο.
Πρόσεξε: δεν μπορούμε πάντα να αντικαταστήσουμε το «που» με «ο οποίος» χωρίς πρόθεση — χρειάζεται η σωστή πρόθεση ανάλογα με το νόημα. Το πιο συχνό λάθος είναι να γράφουμε σε επίσημο κείμενο απλώς «το οποίο» χωρίς πρόθεση, εκεί που το νόημα (τόπος, μέσο, συνοδεία) απαιτεί οπωσδήποτε πρόθεση. Π.χ. «Το κτίριο το οποίο μπήκαμε» είναι λάθος — χρειάζεται «Το κτίριο στο οποίο μπήκαμε». Πριν αντικαταστήσεις, σκέψου πρώτα ποια σχέση εκφράζει το «που» (τόπο, μέσο, συνοδεία) και διάλεξε την αντίστοιχη πρόθεση.