Ορθογραφία: «ό,τι» ή «ότι»; ✏️

Ένα από τα πιο συνηθισμένα ορθογραφικά λάθη

Λίγες λέξεις μπερδεύουν τόσο πολύ όσο το «ό,τι» και το «ότι». Ακούγονται ολόιδιες, αλλά είναι δύο εντελώς διαφορετικές λέξεις, με διαφορετική δουλειά η καθεμιά. Η σωστή γραφή τους έχει να κάνει αποκλειστικά με τη λειτουργία τους μέσα στην πρόταση. 🔎

Το αναφορικό «ό,τι» — με κόμμα και τόνο

Το αναφορικό «ό,τι» γράφεται με κόμμα ανάμεσα στο «ο» και το «τι», και με τόνο στο «ο». Σημαίνει «οτιδήποτε» ή «καθετί που», και εισάγει ελεύθερη αναφορική πρόταση — δηλαδή μια πρόταση που παίζει τον ρόλο υποκειμένου, αντικειμένου ή κατηγορουμένου.

Θα κάνω ό,τι μπορώ. (= οτιδήποτε μπορώ)
Παραμερίζοντας ό,τι χώριζε τους Ευρωπαίους, συνεργάζονται για την ειρήνη. (= οτιδήποτε χώριζε)

Ο ειδικός σύνδεσμος «ότι» — χωρίς κόμμα, χωρίς τόνο

Το ειδικό «ότι» γράφεται χωρίς κόμμα και χωρίς τόνο στο πρώτο «ο». Δεν είναι αντωνυμία, αλλά σύνδεσμος: εισάγει ειδική πρόταση, συνήθως μετά από ρήματα όπως «νομίζω», «πιστεύω», «λέω», «ξέρω», «βλέπω».

Πολλοί πιστεύουν ότι η νέα πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει σε ομοιομορφία.
Ξέρω ότι μπορώ. (= γνωρίζω πως μπορώ)

Το τρικ για να μην κάνεις λάθος

Υπάρχει ένας απλός τρόπος να ελέγξεις ποιο από τα δύο χρειάζεσαι: δοκίμασε να αντικαταστήσεις τη λέξη με «οτιδήποτε» ή «καθετί που».

• Αν η πρόταση βγάζει νόημα → γράφεις ό,τι (αναφορικό)
• Αν όχι, και η λέξη λειτουργεί απλώς σαν σύνδεσμος μετά από ρήμα γνώμης ή λόγου → γράφεις ότι (ειδικός σύνδεσμος)

Δες το δίπλα δίπλα στην ίδια πρόταση, όπως το δίνει και το βιβλίο:

Οι νέοι της Ευρώπης ανακαλύπτουν ότι έχουν πολλά κοινά όνειρα, αλλά και κοινά προβλήματα. Γι' αυτό, παραμερίζοντας ό,τι χώριζε τους Ευρωπαίους, συνεργάζονται για την ειρήνη.

Στο πρώτο κομμάτι («ανακαλύπτουν ότι...») δεν μπορούμε να πούμε «ανακαλύπτουν οτιδήποτε έχουν» — δεν βγάζει νόημα, άρα είναι ο σύνδεσμος «ότι». Στο δεύτερο («παραμερίζοντας ό,τι χώριζε») μπορούμε να πούμε «παραμερίζοντας οτιδήποτε χώριζε» — βγάζει νόημα, άρα είναι το αναφορικό «ό,τι».