- Θεωρία
Επιθετικές αναφορικές προτάσεις 🏷️
Τι είναι μια επιθετική αναφορική πρόταση
Φαντάσου ότι λες την πρόταση «Ο φίλος ήταν πολύ ευγενικός». Ποιος φίλος; Ο ακροατής δεν ξέρει. Αν όμως πεις «Ο φίλος που με βοήθησε ήταν πολύ ευγενικός», τότε ξέρουμε ακριβώς για ποιον φίλο μιλάς.
Αυτό ακριβώς κάνει μια επιθετική αναφορική πρόταση: προσδιορίζει ένα ουσιαστικό. Είτε μας βοηθάει να καταλάβουμε ακριβώς σε ποιο πρόσωπο ή πράγμα αναφερόμαστε (το διακρίνει από άλλα ίδια), είτε απλώς προσθέτει μια επιπλέον πληροφορία γι' αυτό.
Ο ρόλος της μοιάζει πολύ με τον ρόλο ενός επιθετικού προσδιορισμού — γι' αυτό και πήρε αυτό το όνομα. Σύγκρινε:
Ο ψηλός άντρας έφυγε. (επιθετικός προσδιορισμός — μία λέξη)
Ο άντρας που φορούσε το μαύρο παλτό έφυγε. (επιθετική αναφορική πρόταση — ολόκληρη πρόταση)
Και οι δύο κάνουν την ίδια δουλειά: μας λένε ποιον ακριβώς άντρα εννοούμε.
Το ενδιαφέρον με την επιθετική αναφορική είναι ότι «μεγαλώνει» τον προσδιορισμό: αντί για μία λέξη (επίθετο), βάζουμε ολόκληρη πρόταση με τη δική της πληροφορία. Αυτό μας επιτρέπει να δώσουμε πολύ πιο συγκεκριμένες και πλούσιες περιγραφές απ' όσες θα χωρούσαν σε ένα απλό επίθετο.
Με ποιες λέξεις εισάγεται
Οι επιθετικές αναφορικές προτάσεις εισάγονται με δύο τρόπους:
| Εισαγωγική λέξη | Πού χρησιμοποιείται συχνότερα | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| που | Στον προφορικό λόγο και γενικά πιο συχνά | «Οι χώρες που επισκέφτηκα ήταν υπέροχες.» |
| ο οποίος, η οποία, το οποίο | Στον επίσημο, γραπτό λόγο | «Οι χώρες τις οποίες επισκέφτηκα ήταν υπέροχες.» |
Οι δύο προτάσεις πιο πάνω λένε ακριβώς το ίδιο πράγμα — αλλάζει μόνο το ύφος. Το «που» είναι πιο απλό και φυσικό, ενώ το «ο οποίος» ακούγεται πιο επίσημο και τυπικό. Η επιλογή ανάμεσά τους εξαρτάται από το πόσο τυπικό είναι το κείμενο που γράφουμε: σε ένα γράμμα σε φίλο θα χρησιμοποιήσουμε συνήθως «που», ενώ σε μια επίσημη έκθεση ή επιστολή είναι πιο κατάλληλο το «ο οποίος».
Δες κι άλλα παραδείγματα με τις δύο μορφές:
Ο μαθητής που πήρε το βραβείο χαμογέλασε. (προφορικό ύφος)
Ο μαθητής ο οποίος πήρε το βραβείο χαμογέλασε. (επίσημο ύφος)
Μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις δύο αντωνυμίες: το «που» είναι άκλιτο — μένει πάντα ίδιο, όποιο κι αν είναι το γένος, ο αριθμός ή η πτώση του ουσιαστικού στο οποίο αναφέρεται. Το «ο οποίος» όμως κλίνεται κανονικά, όπως κάθε επίθετο (ο οποίος, της οποίας, τους οποίους κ.λπ.). Αυτό σημαίνει ότι όταν χρησιμοποιείς το «ο οποίος» πρέπει να προσέξεις να διαλέξεις τον σωστό τύπο — κάτι που με το «που» δεν χρειάζεται καθόλου.
Πώς λειτουργεί μέσα στην πρόταση
Η επιθετική αναφορική πρόταση είναι πάντα «κολλημένη» σε ένα συγκεκριμένο ουσιαστικό — τον προσδιοριζόμενο όρο. Χωρίς αυτό το ουσιαστικό, η αναφορική πρόταση δεν έχει νόημα από μόνη της.
Το βιβλίο που διάβασα μου άρεσε πολύ.
Εδώ το «βιβλίο» είναι ο προσδιοριζόμενος όρος, και η πρόταση «που διάβασα» τον προσδιορίζει — μας λέει ποιο ακριβώς βιβλίο εννοούμε. Αν αφαιρέσουμε το ουσιαστικό, η αναφορική πρόταση «μένει στον αέρα».
Οι επιθετικές αναφορικές προτάσεις είναι η πιο συχνή κατηγορία αναφορικών προτάσεων στη γλώσσα μας, γιατί χρησιμοποιούνται συνέχεια — σε καθημερινές κουβέντες, σε αφηγήσεις, σε περιγραφές. Στο επόμενο μάθημα θα δούμε πότε αυτή η πρόταση χωρίζεται με κόμμα από την υπόλοιπη πρόταση και πότε όχι — μια λεπτομέρεια που αλλάζει το νόημα.