Πώς να υποστηρίξεις μια γνώμη χωρίς να «το λες έτσι» 💬

«Η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει από τις ξένες λέξεις.» «Όχι, η ελληνική γλώσσα είναι αρκετά δυνατή για να τις αφομοιώνει.» Δύο εντελώς αντίθετες γνώμες, πάνω στο ίδιο ακριβώς θέμα. Ποια από τις δύο είναι πιο πειστική; Δεν έχει σημασία ποια «ακούγεται» πιο σωστή με την πρώτη ματιά — έχει σημασία ποια στηρίζεται σε στέρεα επιχειρήματα. Σε αυτή τη σελίδα θα δούμε πώς διατυπώνουμε μια γνώμη έτσι ώστε να πείθει, και όχι απλώς να δηλώνει.

Τι είναι η κρίση και τι σημαίνει να την αιτιολογούμε

Μια κρίση είναι η γνώμη ή η αξιολόγηση που διατυπώνουμε για ένα ζήτημα. Όταν λες «Νομίζω ότι το βιβλίο αυτό είναι καλό» ή «Πιστεύω ότι οι ξένες λέξεις βλάπτουν την ελληνική γλώσσα», διατυπώνεις μια κρίση.

Το πρόβλημα είναι ότι μια κρίση από μόνη της, χωρίς τίποτα άλλο, δεν πείθει κανέναν — είναι απλώς μια δήλωση. Γι' αυτό χρειάζεται να την αιτιολογούμε: να παρουσιάζουμε δηλαδή στοιχεία, λόγους και παραδείγματα που τη στηρίζουν και αποδεικνύουν γιατί είναι σωστή. Το να αιτιολογούμε μια κρίση σημαίνει να απαντάμε στο αμείλικτο ερώτημα που ακολουθεί κάθε γνώμη: «Γιατί το λες αυτό;»

Δύο βήματα χρειάζεται λοιπόν κάθε καλά διατυπωμένη γνώμη:

Ένα παράδειγμα από δύο αντίθετες απόψεις

Για να δεις καθαρά πώς λειτουργεί η αιτιολόγηση, σκέψου δύο συγγραφείς που διαφωνούν πάνω στο ίδιο θέμα: την είσοδο ξένων λέξεων (κυρίως αγγλικών) στην ελληνική γλώσσα.

Ο πρώτος υποστηρίζει ότι η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει από τη «γλωσσική εξάρτηση» από ξένες γλώσσες. Δεν αρκείται όμως στο να το πει — το αιτιολογεί με συγκεκριμένα παραδείγματα: αναφέρει ότι Έλληνες επαγγελματίες (π.χ. ένας ράφτης ή μια κομμώτρια) αυτοαποκαλούνται με ξένα ονόματα («Tailor Μιχάλης», «Coiffures Λίτσα») απευθυνόμενοι σε Έλληνες πελάτες, και παραθέτει δεκάδες λέξεις που έχουν μπει στα ελληνικά με ξένες καταλήξεις, όπως «-μαν» (μπίζνεσμαν, σόουμαν, μπάρμαν) και «-άζ» (μασάζ, μοντάζ, ρεπορτάζ). Αυτά τα συγκεκριμένα παραδείγματα είναι η αιτιολόγηση της κρίσης του: δεν λέει απλώς «κινδυνεύουμε», δείχνει γιατί το πιστεύει.

Ο δεύτερος συγγραφέας διατυπώνει την αντίθετη κρίση: ότι η ελληνική γλώσσα δεν φθείρεται από τις ξένες λέξεις, αλλά αντίθετα έχει μια ισχυρή «αφομοιωτική δύναμη». Και αυτός αιτιολογεί τη θέση του με στοιχεία: υπενθυμίζει ότι λέξεις που σήμερα θεωρούμε απόλυτα ελληνικές —όπως «παράδεισος» (περσικής προέλευσης), «περιστερά» (σημιτικής) ή «σατανάς» (εβραϊκής)— μπήκαν στη γλώσσα μας από άλλους λαούς σε παλιότερες εποχές, και η ελληνική τις αφομοίωσε τόσο καλά που σήμερα κανείς δεν τις αναγνωρίζει ως ξένες.

Γιατί η αιτιολόγηση δεν είναι απλώς «τέχνασμα πειθούς»

Θα μπορούσε κανείς να νομίζει ότι η αιτιολόγηση είναι απλώς ένα κόλπο για να πείσεις τους άλλους. Στην πραγματικότητα είναι κάτι βαθύτερο: είναι βασική δεξιότητα κριτικής σκέψης. Όταν αναγκάζεσαι να βρεις στοιχεία για μια γνώμη σου, ελέγχεις και ο ίδιος αν η γνώμη σου αντέχει στη λογική ή αν βασιζόταν απλώς σε μια εντύπωση.

Ένας ομιλητής ή συγγραφέας που τεκμηριώνει τις απόψεις του κάνει τον λόγο του αξιόπιστο και πειστικό. Ο ακροατής ή ο αναγνώστης δεν χρειάζεται να «σε πιστέψει στα τυφλά» — μπορεί ο ίδιος να αξιολογήσει τα στοιχεία που του δίνεις και να κρίνει αν η θέση σου στέκει.

Πώς να αναγνωρίζεις και να χτίζεις μια αιτιολογημένη κρίση

Όταν διαβάζεις ένα κείμενο με επιχειρήματα, ψάξε αυτά τα δύο πράγματα ξεχωριστά:

• Τη θέση — τι ακριβώς υποστηρίζει ο συγγραφέας; Συνήθως βρίσκεται σε μία ξεκάθαρη πρόταση.
• Τα στοιχεία — ποια παραδείγματα, γεγονότα ή λογικά επιχειρήματα φέρνει για να τη στηρίξει;

Όταν εσύ γράφεις ή μιλάς, ακολούθησε την ίδια λογική αντίστροφα: πρώτα διατύπωσε καθαρά τη θέση σου σε μία ή δύο προτάσεις, και μετά πρόσθεσε τα στοιχεία σου — παραδείγματα, αναλογίες, γεγονότα — που δείχνουν γιατί αυτή η θέση είναι λογική.