📖 Κείμενο 9: [Η γλώσσα της Φυσικής]
Οι τίτλοι σε αγκύλη είναι επιλογή της συγγραφικής ομάδας.
Ας θεωρήσουμε δύο σφαίρες κινούμενες προς δυο διαφορετικές διευθύνσεις, πάνω σ' ένα λείο τραπέζι. Για να 'χουμε μια πιο συγκεκριμένη παράσταση, θα υποθέσουμε πως οι διευθύνσεις των κινήσεών τους είναι μεταξύ τους κάθετες. Αφού δεν υπάρχουν εξωτερικές δυνάμεις σε δράση, οι κινήσεις θα είναι ομοιόμορφες. Ας υποθέσουμε ακόμα πως και οι ταχύτητές τους είναι ίδιες, δηλαδή πως και οι δύο σφαίρες διανύουν ίσες αποστάσεις σε ίσα χρονικά διαστήματα. Αλλά είναι σωστό να πούμε πως οι σφαίρες έχουν την ίδια ταχύτητα; Η απάντηση μπορεί να είναι και ναι και όχι! Αν τα ταχύμετρα δυο αμαξιών δείχνουν και στα δυο σαράντα μίλια την ώρα, είναι συνηθισμένο να λέμε, πως τ' αμάξια έχουν την ίδια ταχύτητα, ανεξάρτητα από τη διεύθυνση της κίνησης. Αλλά η επιστήμη πρέπει να δημιουργήσει τη δικιά της γλώσσα και τις δικές της έννοιες για δικιά της χρήση. Οι επιστημονικές έννοιες συχνά αρχίζουν με τις έννοιες που χρησιμοποιούμε στην καθομιλουμένη γλώσσα, για τις υποθέσεις της καθημερινής ζωής. Αλλά οι έννοιες αυτές στην επιστήμη αναπτύσσονται και αποβάλλουν ό,τι διφορούμενο έχουν, αποκτώντας την αυστηρότητα που απαιτείται για να είναι εφαρμόσιμες στην επιστημονική σκέψη.
Στη Φυσική, η «ταχύτητα» δεν σημαίνει μόνο πόσο γρήγορα κινείται κάτι — περιλαμβάνει και τη διεύθυνση. Γι' αυτό δύο αμάξια μπορεί να τρέχουν εξίσου γρήγορα αλλά να μην έχουν την ίδια ταχύτητα, αν πηγαίνουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Στην καθημερινή ομιλία λέμε «ίδια ταχύτητα» εννοώντας απλώς «ίδια γρηγοράδα», χωρίς να μας νοιάζει η κατεύθυνση. Στη Φυσική όμως η ίδια λέξη αποκτά αυστηρότερο περιεχόμενο: δύο κινήσεις έχουν πραγματικά την ίδια ταχύτητα μόνο αν έχουν και τον ίδιο ρυθμό και την ίδια διεύθυνση. Αυτό δείχνει γιατί μια επιστημονική έννοια δεν πρέπει να συγχέεται με τη σημασία που έχει η ίδια λέξη στην καθομιλουμένη.
📝 Πηγή: Άλμπερτ Αϊνστάιν, Λ. Ίνφελντ, Η εξέλιξη των ιδεών στη Φυσική, μτφρ. Σπ. Κατσαΐτης, εκδ. Επιστημονικός κόσμος, 1959