📖 Κείμενο 6: [Μια λέξη, πολλές σημασίες]
Οι τίτλοι σε αγκύλη είναι επιλογή της συγγραφικής ομάδας.
Μια γλώσσα δεν ξεχωρίζει μόνο κατά τους τόπους που τη μιλούν, με τις ιδιωματικές της παραλλαγές και ποικιλίες, με τα ιδιώματά της και τις διαλέκτους της. Και μέσα στον ίδιο τόπο παρουσιάζει κανονικά μικροδιαφορές λεξιλογικές, προπάντων κατά τα κοινωνικά στρώματα και τους επαγγελματικούς κύκλους που τη μεταχειρίζονται. Συνανήκουν αυτές στην κοινή γλώσσα και αντιστοιχούν στην κοινωνική και επαγγελματική κατανομή και ειδίκευση της κοινωνίας. Μια λέξη, το φύλλο λ.χ., έχει άλλη σημασία κύρια, που πρωτοέρχεται στο νου για ένα βοτανικό, έναν έμπορο χαρτιού, άλλη για ένα ζαχαροπλάστη, ένα χαρτοπαίκτη, για ένα μαραγκό, για έναν εκδότη εφημερίδας. Η ποικιλία αυτή της σημασίας δε μας εμποδίζει βέβαια να καταλαβαινόμαστε στην καθημερινή ζωή, επειδή από το είδος και το θέμα της ομιλίας ή και από τα γύρω περιστατικά πάει ο νους του ακροατή σ' εκείνο που εννοεί ο συνομιλητής του: «Θα πάρει ο αέρας από το τραπέζι το φύλλο με τις σημειώσεις μου».
Η πολυσημία είναι το φαινόμενο κατά το οποίο η ίδια λέξη έχει δύο ή περισσότερες σημασίες που σχετίζονται μεταξύ τους. Π.χ. η λέξη «φύλλο» μπορεί να σημαίνει φύλλο δέντρου, φύλλο χαρτιού, φύλλο κρούστας κ.ά.
Στην πολυσημία οι σημασίες μιας λέξης έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, όπως στο «φύλλο» (δέντρου, χαρτιού, κρούστας — όλα «κάτι λεπτό και πλατύ»). Στην ομωνυμία, αντίθετα, δύο εντελώς διαφορετικές λέξεις απλώς ακούγονται και γράφονται ίδια, χωρίς καμία σχέση νοήματος, όπως η «γλώσσα» που μιλάμε και η «γλώσσα» που είναι ψάρι.
📝 Πηγή: Μανόλης Τριανταφυλλίδης, Επιλογή από το έργο του, επιμέλεια Ξ. Α. Κοκόλης, ΑΠΘ, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1982