- Θεωρία
📖 Κείμενο 10: Ρωμιοσύνη (απόσπασμα) 🇬🇷
Ο όρος Ρωμιοσύνη προέρχεται από το «Ρωμιός» — έτσι αποκαλούσαν οι Έλληνες τον εαυτό τους επί αιώνες, ως πολίτες της (Ανατολικής) Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε το ομώνυμο ποίημα «Ρωμιοσύνη» στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου, ως φόρο τιμής στην αντοχή του λαού σε καιρούς στέρησης.
Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό,
αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ' τα ξένα βήματα,
αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο,
αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο.
Ετούτο το τοπίο είναι σκληρό σαν τη σιωπή,
σφίγγει στον κόρφο του τα πυρωμένα του λιθάρια,
σφίγγει στο φως τις ορφανές ελιές του και τ' αμπέλια του,
σφίγγει τα δόντια. Δεν υπάρχει νερό. Μονάχα φως.
Ο δρόμος χάνεται στο φως κι ο ίσκιος της μάντρας είναι σίδερο.
Μαρμάρωσαν τα δέντρα, τα ποτάμια κ' οι φωνές μες στον ασβέστη του ήλιου.
Η ρίζα σκοντάφτει στο μάρμαρο. Τα σκονισμένα σκοίνα.
Το μουλάρι κι ο βράχος. Λαχανιάζουν. Δεν υπάρχει νερό.
Όλοι διψάνε. Χρόνια τώρα. Όλοι μασάνε μια μπουκιά ουρανό πάνου απ' την πίκρα τους.
Η επανάληψη «δε βολεύονται» δεν αναφέρεται μόνο κυριολεκτικά σε δέντρα και πέτρες: δέντρα, πέτρες, πρόσωπα και καρδιές λειτουργούν συμβολικά για τον ίδιο τον λαό, που δεν συμβιβάζεται με λιγότερη ελευθερία, ξένη κατοχή ή αδικία. Το ίδιο ισχύει και για τη «δίψα» και το «Δεν υπάρχει νερό»: πέρα από την κυριολεξία, εκφράζουν τη στέρηση που βίωνε ο λαός σε καιρό πολέμου.
📝 Πηγή: Γιάννης Ρίτσος, «Ρωμιοσύνη», Ποιήματα 1930-1960, εκδ. Κέδρος, 1973