- Θεωρία
Τρεις τρόποι σύνδεσης — και ποιες προτάσεις μπορούν να ενωθούν με ποιες 🧩
Ένα σύνολο προτάσεων που σχετίζονται νοηματικά μεταξύ τους μπορεί να συνδεθεί με τρεις βασικούς τρόπους: το ασύνδετο σχήμα, την παρατακτική σύνδεση και την υποτακτική σύνδεση. Ξέρεις ήδη τι σημαίνει ο καθένας από αυτούς. Αυτό που θα δούμε τώρα είναι κάτι πιο συγκεκριμένο: ποιο είδος πρότασης μπορεί να συνδεθεί με ποιο, ανάλογα με τον τρόπο σύνδεσης που χρησιμοποιούμε. Δεν ενώνονται όλες οι προτάσεις με όλες με τον ίδιο τρόπο — υπάρχει ένας συγκεκριμένος «κανόνας ταιριάσματος».
Υπενθύμιση: οι τρεις τρόποι σύνδεσης
- Στο ασύνδετο σχήμα, οι προτάσεις τοποθετούνται η μία δίπλα στην άλλη χωρίς καμία συνδετική λέξη.
- Στην παρατακτική σύνδεση, οι προτάσεις παρατάσσονται ως ισότιμα στοιχεία του λόγου και ενώνονται με παρατακτικούς συνδέσμους (και, αλλά, ή κ.λπ.).
- Στην υποτακτική σύνδεση, κάποιες προτάσεις μεταβάλλονται σε μέρη μιας άλλης πρότασης και συνδέονται μαζί της μέσω υποτακτικών συνδέσμων, αναφορικών λέξεων ή ερωτηματικών αντωνυμιών.
Η υποτακτική σύνδεση θεωρείται η πιο κατάλληλη για να εκφράσει σύνθετες λογικές συσχετίσεις ανάμεσα σε νοήματα, και δίνει συνήθως την εντύπωση ενός πιο οργανωμένου και επεξεργασμένου λόγου.
Τι είναι κύρια και τι δευτερεύουσα πρόταση
Για να καταλάβεις τον κανόνα ταιριάσματος, χρειάζεσαι δύο ακόμα όρους. Μια κύρια πρόταση στέκεται μόνη της — εκφράζει ολοκληρωμένο νόημα και δεν εξαρτάται από τίποτα άλλο. Μια δευτερεύουσα πρόταση δεν στέκεται μόνη της — λειτουργεί σαν όρος (π.χ. αντικείμενο, προσδιορισμός) μέσα σε μια κύρια πρόταση ή μέσα σε μια άλλη δευτερεύουσα.
Παράδειγμα:
«Ξέρω ότι θα έρθεις.»
Το «Ξέρω» είναι κύρια πρόταση — στέκεται νοηματικά μόνη της. Το «ότι θα έρθεις» είναι δευτερεύουσα — λειτουργεί σαν αντικείμενο του «ξέρω» και δεν μπορεί να σταθεί χωρίς αυτήν.
Ο κανόνας: ποιος τρόπος σύνδεσης ενώνει τι
Εδώ βρίσκεται το πιο σημαντικό σημείο αυτής της ενότητας: η παρατακτική και η υποτακτική σύνδεση δεν ενώνουν τα ίδια πράγματα.
| Τρόπος σύνδεσης | Τι μπορεί να ενωθεί με τι |
|---|---|
| Παρατακτική σύνδεση | Κύρια πρόταση με άλλη κύρια πρόταση ή δευτερεύουσα με άλλη δευτερεύουσα (πάντα προτάσεις του ίδιου «επιπέδου») |
| Υποτακτική σύνδεση | Μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις με μία κύρια πρόταση ή μία ή περισσότερες δευτερεύουσες με μία άλλη δευτερεύουσα |
Με άλλα λόγια: η παρατακτική σύνδεση ενώνει πάντα προτάσεις που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο — δύο κύριες μεταξύ τους, ή δύο δευτερεύουσες μεταξύ τους. Ποτέ δεν παρατάσσεται μια κύρια με μια δευτερεύουσα. Η υποτακτική σύνδεση, αντίθετα, ενώνει πάντα προτάσεις διαφορετικού επιπέδου — μια δευτερεύουσα με την κύρια (ή με άλλη δευτερεύουσα) στην οποία ανήκει ως όρος.
Παράδειγμα παρατακτικής σύνδεσης δύο κύριων προτάσεων:
«Ένας αστός ξεκίνησε με μια βαλίτσα αναμνήσεων στο χέρι, γύρισε χώρες μακρινές και μάζεψε ακριβό υλικό.»
Εδώ έχουμε τρεις κύριες προτάσεις («ξεκίνησε», «γύρισε», «μάζεψε»), ισότιμες μεταξύ τους, ενωμένες παρατακτικά (η τελευταία με «και»).
Παράδειγμα υποτακτικής σύνδεσης δευτερεύουσας με κύρια:
«Είναι συχνά δύσκολο να καταλάβει κανείς πώς μία χώρα... μπορεί να αφήνεται με τέτοια εγκατάλειψη στις απολαύσεις.»
Εδώ η δευτερεύουσα πρόταση «πώς μία χώρα... μπορεί να αφήνεται...» λειτουργεί ως υποκείμενο της κύριας πρότασης «Είναι δύσκολο». Δεν είναι ισότιμη μαζί της — είναι κομμάτι της.
Οι δύο τρόποι σύνδεσης δεν αποκλείουν ο ένας τον άλλον μέσα στην ίδια περίοδο. Μια πρόταση μπορεί να έχει, π.χ., δύο δευτερεύουσες προτάσεις ενωμένες παρατακτικά μεταξύ τους («επειδή βρέχει και επειδή κρυώνει»), οι οποίες με τη σειρά τους συνδέονται υποτακτικά και οι δύο με την ίδια κύρια πρόταση. Το ίδιο κείμενο, δηλαδή, μπορεί να «χτίζεται» ταυτόχρονα και με τους δύο τρόπους.
Μην υποθέτεις ότι, αν δύο προτάσεις παρατάσσονται, πρέπει και οι δύο να είναι κύριες. Ο κανόνας είναι ότι παρατάσσονται προτάσεις του ίδιου επιπέδου — άρα μπορούν να είναι και δύο δευτερεύουσες μεταξύ τους (π.χ. δύο αιτιολογικές προτάσεις ενωμένες με «και»), χωρίς καμία από τις δύο να είναι κύρια. Το λάθος που κάνουν συχνά οι μαθητές είναι να ψάχνουν το «και» και να θεωρούν αυτόματα κύριες όσες προτάσεις ενώνει — ενώ αυτό που μετράει είναι αν οι προτάσεις αυτές λειτουργούν ως όρος μέσα σε άλλη πρόταση ή όχι.