Μαθαίνω για τα είδη λεξικών 📚
Το λεξικό ως εργαλείο
Υπάρχουν διάφορα είδη λεξικών, που διαφέρουν ως προς τις γλώσσες που καλύπτουν, την οργάνωση του περιεχομένου τους και τις πληροφορίες που δίνουν για κάθε λέξη. Κάθε λεξικό απευθύνεται σε συγκεκριμένους χρήστες και προσαρμόζει το περιεχόμενό του στις ανάγκες τους.
Ένα λεξικό, για παράδειγμα, που απευθύνεται σε μικρά παιδιά με μητρική γλώσσα τα ελληνικά:
- περιλαμβάνει μόνο την ελληνική γλώσσα, χωρίς μεταφράσεις,
- χρησιμοποιεί απλή και κατανοητή γλώσσα, ανάλογη με την ηλικία των χρηστών του,
- επεξηγεί τις σημασίες των λέξεων με ορισμούς, συνώνυμα, αντίθετα και παραδείγματα,
- δίνει την ορθογραφία των λέξεων.
Η ίδια λέξη μπορεί να εμφανίζεται πολύ διαφορετικά σε δύο λεξικά: ένα λεξικό για μικρά παιδιά δίνει λίγες, απλές σημασίες με σύντομα παραδείγματα, ενώ ένα εκτενές λεξικό της κοινής γλώσσας μπορεί να καταγράφει δεκάδες σημασίες, εκφράσεις και ακόμη και την ετυμολογία της λέξης, με αναλυτική επιστημονική οργάνωση.
Τι πληροφορίες μπορούμε να βρούμε σε ένα λεξικό
Ανάλογα με το είδος του λεξικού, μπορούμε να αναζητήσουμε γι' αυτή διάφορα στοιχεία:
| Είδος πληροφορίας | Τι μας δείχνει |
|---|---|
| Ορθογραφία | Πώς γράφεται σωστά η λέξη |
| Σημασία ή σημασίες | Τι σημαίνει η λέξη |
| Συλλαβισμός | Πώς χωρίζεται η λέξη σε συλλαβές |
| Προφορά | Πώς προφέρεται η λέξη |
| Ετυμολογία | Από ποια λέξη προέρχεται |
| Συνώνυμα | Ποιες λέξεις έχουν την ίδια ή παρόμοια σημασία |
| Αντίθετα | Ποιες λέξεις έχουν αντίθετη σημασία |
| Γραμματικές πληροφορίες | Μέρος του λόγου, κλίση, σύνταξη |
| Χρήση (επίπεδο γλώσσας) | Αν η λέξη είναι π.χ. λόγια, καθημερινή ή αργκό |
| Επιστημονικός τομέας | Σε ποιον κλάδο ανήκει η λέξη (π.χ. αστρονομία, βοτανική) |
| Παραδείγματα χρήσης | Προτάσεις που δείχνουν πώς χρησιμοποιείται η λέξη |
| Εκφράσεις, παροιμίες, φράσεις | Σταθερές εκφράσεις στις οποίες συμμετέχει η λέξη |
| Μετάφραση | Πώς αποδίδεται η λέξη σε άλλη γλώσσα |
Κανένα λεξικό δεν προσφέρει όλες αυτές τις πληροφορίες μαζί. Ένα λεξικό επιλέγει ποιες από αυτές θα καλύψει, ανάλογα με τον σκοπό του: ένα λεξικό μετάφρασης δίνει κυρίως τη μετάφραση της λέξης, ενώ ένα λεξικό ετυμολογίας εστιάζει στην ιστορική της προέλευση.
Είδη λεξικών ανάλογα με τον σκοπό τους
Με βάση τις πληροφορίες που δίνουν, τα λεξικά διακρίνονται σε διάφορα είδη:
- Ερμηνευτικό λεξικό: εξηγεί τη σημασία ή τις σημασίες μιας λέξης, συχνά με ορισμούς και παραδείγματα χρήσης.
- Ορθογραφικό λεξικό: δίνει τη σωστή γραφή των λέξεων.
- Ετυμολογικό λεξικό: αποκαλύπτει την προέλευση και την ιστορική εξέλιξη μιας λέξης.
- Λεξικό συνωνύμων: παραθέτει λέξεις με ίδια ή παρόμοια σημασία, βοηθώντας στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου.
- Εγκυκλοπαιδικό λεξικό: δεν περιορίζεται στη γλωσσική πληροφορία, αλλά δίνει εκτενείς πληροφορίες για πρόσωπα, τόπους, γεγονότα και έννοιες.
- Δίγλωσσο λεξικό: μεταφράζει λέξεις από μια γλώσσα σε μια άλλη και είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στην εκμάθηση ξένων γλωσσών.
Το ίδιο λήμμα μπορεί να αναλύεται με πολύ διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με το είδος του λεξικού στο οποίο το αναζητάμε: ένα ερμηνευτικό λεξικό θα εστιάσει στις σημασίες της λέξης, ενώ ένα δίγλωσσο λεξικό θα δώσει κυρίως τη μετάφρασή της σε άλλη γλώσσα, με σύντομα παραδείγματα.
Μεγάλα λεξικά καταγράφουν μερικές φορές την ίδια λέξη σε δύο ξεχωριστά λήμματα, όταν οι σημασίες της είναι αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους ώστε να θεωρούνται σχεδόν δύο διαφορετικές λέξεις — για παράδειγμα, το ουράνιο σώμα και το ομώνυμο λουλούδι που γυρίζει προς αυτό.