- Θεωρία
Τα παρασύνθετα 🧩
Τα παρασύνθετα είναι παράγωγες λέξεις: δηλαδή δημιουργούνται με τη διαδικασία της παραγωγής. Η ιδιαιτερότητά τους είναι ότι δεν παράγονται από απλές λέξεις, όπως συμβαίνει συνήθως, αλλά από σύνθετες λέξεις.
Πώς σχηματίζονται
Η διαδικασία έχει τρία στάδια: πρώτα ενώνονται δύο λέξεις (α΄ συνθετικό + β΄ συνθετικό) και φτιάχνουν μια σύνθετη λέξη· ύστερα από αυτή τη σύνθετη λέξη παράγεται το παρασύνθετο.
| α΄ συνθετικό | β΄ συνθετικό | σύνθετο | παρασύνθετο |
|---|---|---|---|
| καλώς | ορίζω | καλωσορίζω | καλωσόρισμα |
| καλή | καρδιά | καλόκαρδος | καλοκαρδίζω |
Ένα σύνθετο σαν το «καλωσορίζω» θα μπορούσε να μείνει έτσι. Το παρασύνθετο «καλωσόρισμα» δείχνει ότι η γλώσσα δεν σταματά εκεί: παίρνει το έτοιμο σύνθετο και το «ξαναδουλεύει», προσθέτοντάς του νέα κατάληξη για να φτιάξει μια ακόμα λέξη με διαφορετική σημασία ή διαφορετικό γραμματικό ρόλο (π.χ. από ρήμα σε ουσιαστικό).
Παρασύνθετα από δύο λέξεις που «λέγονται μαζί»
Παρασύνθετες θεωρούνται και ορισμένες λέξεις που δεν σχηματίζονται από μια κανονική σύνθετη λέξη, αλλά από την ένωση δύο λέξεων που συνήθως λέγονται μαζί (χωρίς όμως να αποτελούν οι ίδιες σύνθετη λέξη) και την προσθήκη μιας παραγωγικής κατάληξης.
| λέξη 1 | λέξη 2 | παρασύνθετο |
|---|---|---|
| Αιγαίο | πέλαγος | αιγαιοπελαγίτικος |
| έξω | φρενών | εξωφρενικός |
| Νότια | Αφρική | Νοτιοαφρικανός |
| Άρειος | Πάγος | Αρεοπαγίτης |
Οι εκφράσεις «Αιγαίο πέλαγος» ή «Νότια Αφρική» δεν είναι σύνθετες λέξεις — είναι δύο ξεχωριστές λέξεις που απλώς συνηθίζεται να λέγονται μαζί. Το παρασύνθετο δεν προκύπτει επομένως από σύνθεση + παραγωγή σε δύο στάδια, αλλά κατευθείαν: η κατάληξη προστίθεται πάνω στον συνδυασμό των δύο λέξεων, χωρίς ενδιάμεσο σύνθετο.