- Θεωρία
Η σύγκριση ⚖️
Όταν χρησιμοποιούμε τον συγκριτικό βαθμό ενός επιθέτου ή επιρρήματος, φτιάχνουμε στην πραγματικότητα μια σύγκριση: βάζουμε δύο πράγματα το ένα δίπλα στο άλλο και δείχνουμε ποιο από τα δύο έχει περισσότερο ένα γνώρισμα.
Το σχήμα της σύγκρισης
Κάθε σύγκριση έχει την ίδια βασική δομή:
α΄ όρος σύγκρισης + συγκριτικό + β΄ όρος σύγκρισης
Το συγκριτικό είναι πάντα ένα επίθετο ή επίρρημα σε συγκριτικό βαθμό (π.χ. «υψηλότερη», «μικρότερο», «περισσότερο»). Ο α΄ όρος σύγκρισης είναι αυτό για το οποίο μιλάμε — μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία, επίθετο, ρήμα ή ακόμα και ολόκληρη πρόταση. Ο β΄ όρος σύγκρισης είναι αυτό με το οποίο συγκρίνεται ο α΄ όρος.
Για παράδειγμα, στη φράση «οι πτυχιούχοι ΤΕΙ εμφανίζουν ποσοστό ανεργίας που είναι υψηλότερο από το γενικό ποσοστό», ο α΄ όρος είναι το ποσοστό ανεργίας των πτυχιούχων ΤΕΙ, το συγκριτικό είναι «υψηλότερο» και ο β΄ όρος είναι «το γενικό ποσοστό».
Οι τέσσερις τρόποι έκφρασης του β΄ όρου
Ο β΄ όρος σύγκρισης δεν εκφέρεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν τέσσερις δυνατότητες:
α. Με «από» + αιτιατική
Είναι ο πιο συνηθισμένος τρόπος:
...από τους ευρισκόμενους σε ώριμες ηλικίες.
β. Με τον αδύνατο τύπο της γενικής της προσωπικής αντωνυμίας, όταν το συγκριτικό είναι ένα από τα επίθετα μεγαλύτερος, μικρότερος, ανώτερος, κατώτερος, καλύτερος:
είναι μικρότερος σου.
γ. Με «παρά» + όρο ομοιότροπο με τον α΄ όρο, δηλαδή με την ίδια πτωτική ή συντακτική μορφή:
Περισσότερο σκέφτομαι με κείμενα παρά με εικόνες.
Το «από» συνοδεύεται από αιτιατική και είναι ο πιο απλός, καθημερινός τρόπος έκφρασης. Το «παρά» απαιτεί ο β΄ όρος να έχει την ίδια μορφή με τον α΄ όρο — αν ο α΄ όρος είναι εμπρόθετος («με κείμενα»), και ο β΄ όρος πρέπει να είναι εμπρόθετος με την ίδια πρόθεση («παρά με εικόνες»). Δεν μπαίνουν τυχαία το ένα στη θέση του άλλου.
δ. Βραχυλογικά, δηλαδή μένει μόνο ο προσδιορισμός του β΄ όρου, ενώ η ίδια η λέξη παραλείπεται επειδή είναι ίδια με τον α΄ όρο:
Αυτό είναι μικρότερο από το μέσο συνολικό (ενν. ποσοστό ανεργίας).
Εδώ το «ποσοστό ανεργίας» εννοείται και δεν επαναλαμβάνεται· μένει μόνο ο προσδιορισμός «το μέσο συνολικό».
Ο β΄ όρος μπορεί ακόμη και να παραλειφθεί εντελώς, όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα:
Τα νεαρότερα άτομα είναι περισσότερο εξοικειωμένα με τις νέες τεχνολογίες (ενν. από τους μεγαλύτερους σε ηλικία).
Η γλώσσα αποφεύγει να επαναλαμβάνει κάτι που ο ακροατής ή ο αναγνώστης μπορεί εύκολα να συμπληρώσει μόνος του. Όταν λέμε «τα νεαρότερα άτομα είναι περισσότερο εξοικειωμένα», όλοι καταλαβαίνουν ότι η σύγκριση γίνεται με τους μεγαλύτερους — δεν χρειάζεται να το πούμε ρητά.
Τρία είδη σύγκρισης ως προς το αποτέλεσμα
Ανάλογα με το αν ο α΄ όρος υπερέχει, υπολείπεται ή ισοδυναμεί με τον β΄ όρο, η σύγκριση διακρίνεται σε τρία είδη:
| Είδος σύγκρισης | Τι δηλώνει | Τυπικές δομές | Παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| Ανωτερότητας | ο α΄ όρος έχει το γνώρισμα σε μεγαλύτερο βαθμό | συγκριτικός βαθμός + «από» ή «παρά» | Η ζωγραφική είναι πιο δημιουργική από τη γραμματεία. |
| Κατωτερότητας | ο α΄ όρος έχει το γνώρισμα σε μικρότερο βαθμό | «λιγότερο» + θετικός + «από» | Αυτή η εργασία είναι λιγότερο απαιτητική από εκείνη. |
| Ισότητας | οι δύο όροι έχουν το γνώρισμα στον ίδιο βαθμό | «τόσο... όσο» ή «εξίσου... με» + θετικός | Η μουσική είναι τόσο σημαντική όσο η ζωγραφική. |
Η σύγκριση ανωτερότητας χρησιμοποιεί πάντα τον συγκριτικό βαθμό του επιθέτου ή του επιρρήματος (π.χ. «υψηλότερο», «πιο σημαντικό»). Η σύγκριση κατωτερότητας και η σύγκριση ισότητας, αντίθετα, χρησιμοποιούν τον θετικό βαθμό, συνοδευόμενο από ειδικές λέξεις-δείκτες («λιγότερο... από», «τόσο... όσο», «εξίσου... με») που δηλώνουν οι ίδιες την υστέρηση ή την ισοδυναμία.
Ένας μαθητής που ψάχνει «σύγκριση» περιμένει συχνά να δει μια κατάληξη -τερος ή ένα «πιο». Στη σύγκριση ισότητας και κατωτερότητας όμως το επίθετο ή το επίρρημα μένει στον θετικό βαθμό («σημαντική», «απαιτητική») — η σύγκριση δηλώνεται αποκλειστικά από τις λέξεις «τόσο...όσο», «εξίσου...με» ή «λιγότερο...από» που το πλαισιώνουν.