- Θεωρία
Οι συζυγίες του ρήματος 📖
Τα ρήματα της νέας ελληνικής δεν κλίνονται όλα με τον ίδιο τρόπο. Ανάλογα με το πώς κλίνονται, τα ρήματα χωρίζονται σε ομάδες που λέγονται συζυγίες. Όσα ρήματα κλίνονται κατά τον ίδιο τρόπο ανήκουν στην ίδια συζυγία. Οι συζυγίες των ρημάτων είναι δύο.
Το κριτήριο για να ξεχωρίσουμε σε ποια συζυγία ανήκει ένα ρήμα είναι ο τονισμός του α΄ ενικού προσώπου της οριστικής του ενεστώτα.
Η πρώτη συζυγία
Στην πρώτη συζυγία ανήκουν τα ρήματα που στο α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα τονίζονται:
- στην ενεργητική φωνή, στην παραλήγουσα (κατάληξη -ω)
- στην παθητική φωνή, στην προπαραλήγουσα (κατάληξη -ομαι)
Παράδειγμα: γράφ-ω (ενεργητική) / γράφ-ομαι (παθητική).
Στα ρήματα της πρώτης συζυγίας ο τόνος «πέφτει» αρκετά πριν το τέλος της λέξης και δε μετακινείται προς τα εκεί όταν προσθέτουμε την κατάληξη -ομαι. Γι' αυτό γράφω και γράφομαι τονίζονται στην ίδια συλλαβή.
Η δεύτερη συζυγία
Στη δεύτερη συζυγία ανήκουν τα ρήματα που στο α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα τονίζονται:
- στην ενεργητική φωνή, στη λήγουσα (κατάληξη -ώ)
- στην παθητική φωνή, στην παραλήγουσα (καταλήξεις -ιέμαι ή -ούμαι, -άμαι)
Παράδειγμα: αγαπ-ώ (ενεργητική) / αγαπ-ιέμαι (παθητική).
Η συζυγία δείχνει τον τρόπο κλίσης ενός ρήματος, όχι αν είναι ενεργητικής ή παθητικής φωνής. Ένα ρήμα της πρώτης ή της δεύτερης συζυγίας μπορεί να έχει και ενεργητικό και παθητικό τύπο — αυτό που αλλάζει ανάμεσα στις συζυγίες είναι το πού πέφτει ο τόνος και ποιες καταλήξεις παίρνει.
Οι δύο τάξεις της δεύτερης συζυγίας
Τα ρήματα της δεύτερης συζυγίας δεν κλίνονται όλα ίδια μεταξύ τους: χωρίζονται σε δύο τάξεις, ανάλογα με τις καταλήξεις τους στο ενικό του ενεστώτα.
| Α΄ Τάξη | Β΄ Τάξη | |
|---|---|---|
| Ενεργητική φωνή | -ώ, -άς, -ά | -ώ, -είς, -εί |
| Παθητική φωνή | -ιέμαι, -ιέσαι, -ιέται | -ούμαι, -είσαι, -είται ή -άμαι, -άσαι, -άται |
Παραδείγματα Α΄ τάξης: αγαπ-ώ, αγαπ-άς, αγαπ-ά (ενεργητική) / αγαπ-ιέμαι (παθητική).
Παραδείγματα Β΄ τάξης: μπορ-ώ, μπορ-είς, μπορ-εί (ενεργητική) / φοβ-ούμαι, θυμ-άμαι (παθητική).
Στην παθητική φωνή της Β΄ τάξης υπάρχουν δύο δυνατές ομάδες καταλήξεων: -ούμαι/-είσαι/-είται (π.χ. φοβούμαι) και -άμαι/-άσαι/-άται (π.χ. θυμάμαι). Το ίδιο ρήμα, ανάλογα με το πώς έχει καθιερωθεί στη χρήση, ακολουθεί τη μία ή την άλλη ομάδα.
Πώς αναγνωρίζω τη συζυγία ενός ρήματος
Για να βρεις σε ποια συζυγία και τάξη ανήκει ένα ρήμα, βάλ' το στο α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα και πρόσεξε πού πέφτει ο τόνος:
- Τονίζεται στην παραλήγουσα (π.χ. γράφω); Ανήκει στην πρώτη συζυγία.
- Τονίζεται στη λήγουσα (π.χ. αγαπώ, μπορώ); Ανήκει στη δεύτερη συζυγία. Τότε κοίτα και το β΄ ενικό πρόσωπο:
- Αν τελειώνει σε -άς (π.χ. αγαπάς), είναι Α΄ τάξης.
- Αν τελειώνει σε -είς (π.χ. μπορείς), είναι Β΄ τάξης.