- Θεωρία
Οι φωνές του ρήματος 🔤
Τα ρήματα της νέας ελληνικής κλίνονται ανάλογα με τη φωνή στην οποία ανήκουν. Οι φωνές του ρήματος είναι δύο: η ενεργητική και η παθητική.
Ενεργητική και παθητική φωνή
Πολλά ρήματα συναντώνται και στις δύο φωνές. Στην ενεργητική φωνή τα ρήματα τελειώνουν σε -ω (π.χ. γράφω, δημιουργώ, γυρεύω), ενώ στην παθητική φωνή τελειώνουν σε -ομαι ή αντίστοιχες καταλήξεις (π.χ. γράφομαι, στολίζομαι, προσφέρομαι).
Ρήματα μόνο μιας φωνής
Δεν έχουν όλα τα ρήματα και τις δύο φωνές:
- Άλλα ρήματα έχουν μόνο ενεργητική φωνή (π.χ. πρότεινε, χρειάζεσαι, εξημέρωσε).
- Άλλα έχουν μόνο παθητική φωνή. Αυτά λέγονται αποθετικά.
Ο όρος «αποθετικό» δηλώνει ότι το ρήμα έχει «αποθέσει», δηλαδή έχει αφήσει οριστικά, την ενεργητική του φωνή· κλίνεται πια μόνο σε παθητικούς τύπους, ακόμα κι όταν η σημασία του δεν έχει καμία σχέση με το να «παθαίνει» κανείς κάτι.
Η φωνή δεν ταυτίζεται πάντα με τη σημασία
Το πιο σημαντικό σημείο σε αυτό το μάθημα είναι ότι η ενεργητική και η παθητική φωνή δεν ταυτίζονται πάντα με τη σημασία του ρήματος.
Ένα ρήμα ενεργητικής φωνής δηλώνει συνήθως ότι το υποκείμενο ενεργεί, ενώ ένα ρήμα παθητικής φωνής δηλώνει συχνά ότι το υποκείμενο παθαίνει κάτι. Αυτό όμως δεν ισχύει πάντα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ρήμα σκέφτομαι: έχει παθητική φωνή (κατάληξη -ομαι), αλλά ενεργητική σημασία — το υποκείμενο δεν παθαίνει τίποτα, αντίθετα ενεργεί, κάνει κάτι (σκέφτεται).
Μην υποθέτεις ότι κάθε ρήμα με κατάληξη -ομαι δηλώνει πάθηση. Αποθετικά ρήματα όπως σκέφτομαι, φοβάμαι, χρειάζομαι, εμπιστεύομαι, λυπάμαι έχουν παθητική μορφή αλλά περιγράφουν κάτι που κάνει ή νιώθει το ίδιο το υποκείμενο, όχι κάτι που δέχεται από αλλού.
Πώς αναγνωρίζω τη φωνή ενός ρήματος
Για να αναγνωρίσεις τη φωνή ενός ρήματος, βάλ' το στο α΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα και δες την κατάληξή του:
- Κατάληξη -ω (ή -ώ): ενεργητική φωνή.
- Κατάληξη -ομαι (ή -ιέμαι, -ούμαι, -άμαι): παθητική φωνή.
Στη συνέχεια, αν το ρήμα υπάρχει μόνο σε μία από τις δύο μορφές, θυμήσου ότι αν υπάρχει μόνο σε παθητική μορφή είναι αποθετικό — και έλεγξε αν η σημασία του δηλώνει πράγματι πάθηση ή αν, όπως στο σκέφτομαι, δηλώνει ενέργεια του υποκειμένου.