- Θεωρία
Η σημασία των συνθέτων 🔗
Η σύνθεση είναι η διαδικασία με την οποία δημιουργούνται νέες λέξεις από την ένωση δύο ή περισσότερων άλλων λέξεων. Οι λέξεις που ενώνονται για να φτιάξουν τη νέα λέξη λέγονται συνθετικά, και η λέξη που προκύπτει λέγεται σύνθετη λέξη ή σύνθετο.
[
α΄ συνθετικό + β΄ συνθετικό → σύνθετο (σύνθετη λέξη)
]
Πώς εντοπίζουμε τα συνθετικά
Για να βρούμε τα συνθετικά μιας σύνθετης λέξης, τη χωρίζουμε στα δύο μέρη από τα οποία προήλθε:
| Σύνθετη λέξη | α΄ συνθετικό | β΄ συνθετικό |
|---|---|---|
| κατάκαρδα | κατά | καρδιά |
| στομαχόπονος | στομάχι | πόνος |
| μεγαλούπολη | μεγάλος | πόλη |
| ξαναβρίσκω | ξανά | βρίσκω |
Κατά τη σύνθεση, το πρώτο συνθετικό συχνά αλλάζει ελαφρώς μορφή (π.χ. στομάχι → στομαχ-, μεγάλος → μεγαλ-), ώστε να «κολλήσει» πιο εύκολα με το δεύτερο.
Η σημασία του σύνθετου
Η σημασία μιας σύνθετης λέξης δεν είναι απλώς το άθροισμα των δύο συνθετικών της· προκύπτει από τη σχέση που έχουν τα δύο συνθετικά μεταξύ τους. Το δεύτερο συνθετικό συνήθως δίνει τη βασική έννοια, ενώ το πρώτο την προσδιορίζει ή τη συμπληρώνει.
- ιδιότροπος = αυτός που έχει ιδιαίτερους (περίεργους) τρόπους
- πειραματόζωο = το ζώο που χρησιμοποιείται για πειράματα
- στομαχόπονος = ο πόνος που νιώθουμε στο στομάχι
Μόλις καταλάβουμε πώς συνδυάζονται δύο συνθετικά σε μια γνωστή λέξη, μπορούμε να «διαβάσουμε» τη σημασία και άλλων άγνωστων συνθέτων που φτιάχνονται με τον ίδιο τρόπο: όπως το πειραματόζωο είναι «το ζώο που χρησιμοποιείται για πειράματα», έτσι και ένα κρασοπότηρο είναι «το ποτήρι που χρησιμοποιείται για κρασί».
Ένα σύνθετο δεν εξηγείται πάντα σαν απλή πρόσθεση των δύο εννοιών. Το μεγαλούπολη δεν είναι απλώς «μεγάλη» και «πόλη» δίπλα δίπλα, αλλά μία ενιαία, νέα λέξη με τη δική της χρήση: σημαίνει συγκεκριμένα την πολύ μεγάλη πόλη, συνήθως πρωτεύουσα ή μεγάλο αστικό κέντρο.