- Θεωρία
Μαθαίνω για τους χρόνους του ρήματος ⏰
Οι μορφές που παίρνει το ρήμα για να φανερώσει πότε και πώς γίνεται κάτι λέγονται χρόνοι του ρήματος. Κάθε χρόνος μάς δίνει δύο πληροφορίες ταυτόχρονα: πότε συμβαίνει κάτι και πώς εξελίσσεται.
Η χρονική βαθμίδα: πότε γίνεται κάτι
Κάθε χρόνος τοποθετεί αυτό που σημαίνει το ρήμα σε μία από τις τρεις χρονικές βαθμίδες:
- Παροντικοί: ενεστώτας, παρακείμενος
- Παρελθοντικοί: παρατατικός, αόριστος, υπερσυντέλικος
- Μελλοντικοί: εξακολουθητικός μέλλοντας, συνοπτικός μέλλοντας, συντελεσμένος μέλλοντας
Έτσι προκύπτουν συνολικά οκτώ χρόνοι στην οριστική.
Το ποιόν ενέργειας: πώς γίνεται κάτι
Πέρα από το πότε, κάθε χρόνος δείχνει και το ποιόν ενέργειας — τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ενέργεια:
- Μη συνοπτικοί (εξακολουθητικοί): ενεστώτας, παρατατικός, εξακολουθητικός μέλλοντας — φανερώνουν εξακολούθηση ή επανάληψη (π.χ. «χαρίζω», «χάριζα»).
- Συνοπτικοί: αόριστος, συνοπτικός μέλλοντας — παρουσιάζουν κάτι συνοπτικά, σαν μια στιγμή (π.χ. «χάρισα»).
- Συντελεσμένοι: παρακείμενος, υπερσυντέλικος, συντελεσμένος μέλλοντας — δηλώνουν κάτι τελειωμένο (π.χ. «έχω χαρίσει»).
Μην μπερδεύεις τη χρονική βαθμίδα με το ποιόν ενέργειας: είναι δύο ξεχωριστές ιδιότητες του ίδιου χρόνου. Ο αόριστος, για παράδειγμα, είναι παρελθοντικός (χρονική βαθμίδα) και συνοπτικός (ποιόν) ταυτόχρονα.
Ο πίνακας των χρόνων στην οριστική
| Παροντικοί | Παρελθοντικοί | Μελλοντικοί | |
|---|---|---|---|
| Μη συνοπτικοί | ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ — χαρίζω | ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ — χάριζα | ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΗΤΙΚΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ — θα χαρίζω |
| Συνοπτικοί | — | ΑΟΡΙΣΤΟΣ — χάρισα | ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ — θα χαρίσω |
| Συντελεσμένοι | ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ — έχω χαρίσει | ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ — είχα χαρίσει | ΣΥΝΤΕΛΕΣΜΕΝΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ — θα έχω χαρίσει |
Δεν υπάρχει «συνοπτικός ενεστώτας», γιατί κάτι που συμβαίνει αυτή τη στιγμή δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως μια ολοκληρωμένη, στιγμιαία ενέργεια — το παρόν, από τη φύση του, είναι πάντα «σε εξέλιξη».
Μονολεκτικοί και περιφραστικοί χρόνοι
Από τους χρόνους του ρήματος, άλλοι σχηματίζονται με μία μόνο λέξη και λέγονται μονολεκτικοί (ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος), και άλλοι με δύο ή τρεις λέξεις και λέγονται περιφραστικοί (παρακείμενος, υπερσυντέλικος, και οι τρεις χρόνοι του μέλλοντα, αφού σχηματίζονται με το «θα» + ρήμα, ή με «έχω/είχα/θα έχω» + απαρέμφατο).
| Μονολεκτικοί | Περιφραστικοί |
|---|---|
| χαρίζω, χάριζα, χάρισα | θα χαρίζω, θα χαρίσω |
| έχω χαρίσει, είχα χαρίσει, θα έχω χαρίσει |
Οι χρόνοι στην υποτακτική και στην προστακτική
Όλοι οι χρόνοι στην υποτακτική και στην προστακτική, μέσα σε κύριες προτάσεις, αναφέρονται στο μέλλον — δηλαδή σε ενέργειες που θα γίνουν, όχι σε ενέργειες που γίνονται ή έγιναν ήδη.
Αυτό ισχύει ακόμα κι όταν η υποτακτική ή η προστακτική χρησιμοποιεί θέμα ενεστώτα (π.χ. «να γράφω») ή θέμα αορίστου (π.χ. «να γράψω»): και οι δύο περιπτώσεις αναφέρονται σε κάτι που δεν έχει γίνει ακόμα, όχι στο παρόν ή στο παρελθόν. Η μορφή του θέματος δείχνει μόνο το ποιόν ενέργειας (εξακολουθητικό ή συνοπτικό), όχι τη χρονική βαθμίδα.