Β. Κορνάρος — Ερωτόκριτος — Μονομαχία Κρητικού και Καραμανίτη ⚔️
Ο Ερωτόκριτος χαρακτηρίζεται ως αφηγηματικό ποίημα ή έμμετρο μυθιστόρημα. Στους πολυάριθμους στίχους του (πάνω από 10.000) εξιστορούνται οι φάσεις που πέρασε η αγάπη δυο νέων, του Ερωτόκριτου και της Αρετούσας, ώσπου να καταλήξει στο αίσιο τέλος της, το γάμο.
Ως άνθρωπος της Αναγέννησης και ως Έλληνας, ο ποιητής διαλέγει για χώρο της δράσης την αρχαία Αθήνα, όχι όμως όπως τη γνωρίζουμε από την ιστορία. Στον Ερωτόκριτο τα γεγονότα διαδραματίζονται σ' έναν κόσμο αόριστο ιστορικά, συμβατικό και παραμυθένιο.
Το ποίημα διαιρείται σε πέντε μέρη. Στο Α' μέρος παρακολουθούμε πώς γεννιέται και ωριμάζει το αίσθημα των δυο νέων. Στο Β' μέρος περιγράφεται η γιόστρα (το κονταροχτύπημα). Μεγάλο μέρος στον Ερωτόκριτο κατέχουν οι κονταρομαχίες. Ο πατέρας της Αρετούσας, για να διασκεδάσει την κόρη του, οργανώνει αγώνα κονταρομαχίας. Στο αγώνισμα αυτό δύο ιππείς προσπαθούσαν να ρίξει από το άλογο ο καθένας τον αντίπαλο μ' ένα μακρύ κοντάρι χωρίς αιχμή.
Πολλοί ευγενικοί νέοι από ξένους τόπους παίρνουν μέρος· ανάμεσά τους ο Καραμανίτης Σπιθολιόντας και ο Κρητικός πρίγκιπας Χαρίδημος, που τους χωρίζει βαθύ οικογενειακό μίσος. Ζητούν και παίρνουν άδεια να μονομαχήσουν με σπαθιά, σε αγώνα μέχρι θανάτου.
Το απόσπασμα (Β' μέρος, στ. 1047-1150) 🗡️
Ετότες λέγει ο Κρητικός, ο νιος ο παινεμένος:
«Οπού αποθάνει, απ' όλους σας ας είν' συχωρεμένος»,
και μ' ένα πήδημα ως αϊτός εστάθηκε στο ζάλο
και βάνει χέρα στο σπαθί κι ανιμένε τον άλλο.
Κι ο Σπιθολιόντας ανάδια του εστάθη διχωστάς φόβο, 🦁
αποσκεπής, παραθεσμιά δεν ήθελε στον τρόπο·
δε βάνει σκουτάρι ομπροστά, μα σύρνει το σπαθί του,
κι εβγήκε αντίκρυ του εχθρού, σιμά στον αντίδικό του.
Εκεί μαλιά χωρίς σπλαχνιά κι αφόβιστη αρχινάει, ⚡
κι εκεί θωρούσι οι δυο τους πως ο θάνατος περπατάει·
τα δυο σπαθιά ξεσπάθωτα εμπήκα σε μαλιές,
κι ο Άρης αναγάλλιαζε θωρώντας τσι δυο μπλιές.
Σα δυο λιοντάρια αγριεμένα οπ' αράσσου ομάδι,
σπαθιές φριχτές εδίδασι και πλήγια στο κορμί τους·
με τη βρώμα του πολέμου ζει η δύναμη κι η χάρη,
πλιας τέχνης ο Κρητικός, πλιας δύναμης ο αντάρης.
Ο Κρητικός συντηρούσε πως κι ξαμώνει ο αντίδικός του, 👁️
κι εδιάβαινε τα χτυπήματα και τσι κοπανιές του·
κι εκείνος, πριν αρχίσει τα χτυπήματα, γιαγέρνει,
κι ομπρός πρίχου τ' αντιδίκου του τη χτύπα να ξεφύγει.
Έτοιος σπαθάτος πόλεμος τρεις ώρες εκρατούσε· 🕐
κι η Αρετούσα δακρυστά στο πατάρι εθωρούσε·
κι αν ήτονε στο χέρι τση, μπορεί να χωρίζε
τη μαλιά κι απ' τη μια μεριά τον πόλεμο να ελύνε.
Τότες ο Σπιθολιόντας με θυμό μεγάλο μανίζει, 💢
κι ως ανεμική ξεσπάθωσε και μια σπαθιά του δίνει·
κι εσκίστηκε το σκουτάρι του και στο μερί τον πιάνει,
κι ο Κρητικός εθώρει το αίμα κι ήθελε να σβήσει.
Μα ξαναπιάνει δύναμη, να γδικιωθεί γυρεύγει, 🗡️
κι εκεί αρχινά μετά θυμό τον εχθρό του να χτυπάει·
σπαθιές φριχτές εδίδασι, αίματα τρέχα κάτω,
κι ο ένας πάει στον αντιδίκο του με πρίκα και θυμό του.
Κι ο Κρητικός μ' ένα σπαθί τον χτύπησε στο στέρνο,
και μπήκε ως μέσα το σπαθί κι ο Σπιθολιόντας πέφτει·
κι εξάμωσε να σηκωθεί, μα πλιο δεν ημπορούσε,
επήγε η άγρια του ψυχή στο μαυρισμένον Άδη. 💀