🚢 5η Σκηνή — Το σχέδιο της απόδρασης (στ. 1140-1219)
Η γρήγορη εναλλαγή στίχων ανάμεσα στην Ελένη και τον Μενέλαο λέγεται στιχομυθία. Εδώ αποδίδει εξαιρετικά την αίσθηση ενός ζευγαριού που σκέφτεται φωναχτά, μαζί, υπό πίεση χρόνου — σαν να καταστρώνουν το σχέδιο δραπέτευσης σε πραγματικό χρόνο μπροστά στα μάτια του θεατή.
Ελένη
Όσο περνά απ' το χέρι της Θεονόης,
Μενέλαε, γλιτώσαμε· μα πρέπει
τον τρόπο να μου πεις που θα σωθούμε.
Μενέλαος
Άκουσε· με του βασιλιά τους δούλους
πολύν καιρό έχεις ζήσει στο παλάτι.
Ελένη
Τι θες να πεις; Ελπίδες με γεμίζεις
πως κάτι το καλό για μας θα κάνεις.
Μενέλαος
Μπορείς να πείσεις κάποιον από κείνους
που 'χουν τ' αμάξια να μας δώσουν ένα;
Ελένη
Μπορώ· πώς θα ξεφύγουμε όμως, όταν
δεν ξέρουμε το βάρβαρο αυτόν τόπο;
Μενέλαος
Δε γίνεται. Αν κρυφτώ εκεί μέσα κι έτσι
με το σπαθί τον άρχοντα σκοτώσω;
Ελένη
Δε θ' άφην' η αδελφή του, θα μιλούσε
πως έβαλες στο νου σου να τον σφάξεις.
Μενέλαος
Ούτε καράβι υπάρχει να σωθούμε·
βούλιαξε μες στο πέλαο το δικό μου.
Ελένη
Αν σκέφτονται σωστά οι γυναίκες, άκου·
πως τάχα έχεις πεθάνει θες να λέω;
Μενέλαος
Κακό σημάδι· αν κάτι θα κερδίσω,
νεκρό ας με πούνε τότε κι ας μην είμαι.
Ελένη
Με τα μαλλιά κομμένα και με θρήνους
γυναίκειους θα σε κλαίω εγώ μπροστά του.
Μενέλαος
Κι αυτό πώς θα μπορέσει να μας σώσει;
Παλιό το τέχνασμά σου και δεν πιάνει.
Ελένη
Σαν πεθαμένο εγώ θα του ζητήσω
σε πελαγίσιο τάφο να σε θάψω.
Μενέλαος
Λοιπόν σ' αφήνει· πώς χωρίς καράβι,
μετά από την ταφή μου, θα σωθούμε;
Ελένη
Θα του γυρέψω πλοίο για ν' αδειάσω
τις νεκρικές σου προσφορές στο κύμα.
Μενέλαος
Καλά τα λες, μα πάνε όλα χαμένα,
στη γης αν σε προστάξει να με θάψεις.
Ελένη
Θα πούμε συνηθίζουν στην Ελλάδα
σε χώμα τους πνιγμένους να μη θάβουν.
Μενέλαος
Βρήκες τη λύση· θα 'ρθώ στο ίδιο πλοίο
τα νεκρικά στολίδια να προσφέρω;
Ελένη
Και βέβαια πρέπει να 'σαι κι οι δικοί σου
ναύτες, όσοι γλιτώσαν τη φουρτούνα.
Μενέλαος
Καράβι αν βρω αραγμένο, όλους τους άντρες
πλάι πλάι με γυμνά σπαθιά θα στήσω.
Ελένη
Δουλειά δική σου ετούτο· στα πανιά μας
πρίμος αγέρας και καλό ταξίδι.
Μενέλαος
Ας πάψουν οι θεοί τα βάσανά μου.
Για το χαμό μου ποιος θα πεις πως στο 'πε;
Ελένη
Εσύ· θα πεις πως γλίτωσες μονάχα
και το Μενέλαο είδες να πεθαίνει.
Μενέλαος
Και τα κουρέλια που 'χω φορεσιά μου
για το ναυάγιο θα μιλούν καθάρια.
Ελένη
Καλά είναι τώρα, τότες όμως όχι·
γοργά να γίνει η συμφορά χαρά μας.
Μενέλαος
Πρέπει να μπω μαζί σου στο παλάτι
ή εδώ βουβός να καρτερώ στον τάφο;
Ελένη
Εδώ· γιατί, αν θελήσει να σε βλάψει,
το ξίφος σου κι ο τάφος θα σε σώσουν.
Εγώ θα πάω μέσα, τα μαλλιά μου
θα κόψω, αντί λευκά θα βάλω μαύρα,
το πρόσωπό μου άγρια θα ματώσω.
Τρανός ο αγώνας και δυο τέρματα έχει:
Να χάσω τη ζωή μου αν καταλάβουν
τα σχέδιά μου ή να σε σώσω κι έτσι
μαζί σου να γυρίσω πια στη Σπάρτη.
Σεβάσμια Ήρα, ταίρι εσύ του Δία,
απ' τα δεινά, τους δόλιους, λύτρωσέ μας.
Στων αστεριών το φέγγος και στα ουράνια
που κατοικείς, υψώνουμε τα χέρια
και σε παρακαλούμε. Κι εσύ κόρη
της Διώνης, Αφροδίτη, που έχεις πάρει
με το δικό μου γάμο το βραβείο
της ομορφιάς, μη μ' αφανίσεις. Φτάνουν
τα βάσανα που τράβηξα, όταν τότε
πρόσφερες τ' όνομά μου, όχι το σώμα,
στους βάρβαρους. Αν θες να με σκοτώσεις,
άσε με στην πατρίδα να πεθάνω.
Για συμφορές αχόρταγή 'σαι πάντα
κι ο έρωτας, το ψέμα, οι δολοπλόκες
πράξεις σ' αρέσουν τόσο και τα φίλτρα,
που μες στα σπίτια φέρνουνε το αίμα.
Αν κράταγες το μέτρο, θα γινόσουν
η πιο γλυκιά θεά, ναι, το πιστεύω.
Το σχέδιο απόδρασης δεν βασίζεται σε βία ή δολοφονία — τη λύση αυτή τη σκέφτηκε ο Μενέλαος και η Ελένη την απέρριψε αμέσως. Το τέχνασμα στηρίζεται αποκλειστικά στην εξαπάτηση: πείθουν τον Θεοκλύμενο πως ο Μενέλαος «πέθανε», ώστε να τους δώσει ο ίδιος πλοίο για τη θαλάσσια ταφή. Μην μπερδεύεις αυτό το ψευδές πένθος με πραγματικό θάνατο κάποιου προσώπου του έργου.