⚔️ 3η Σκηνή — Η απειλή του Θεοκλύμενου και ο όρκος θανάτου (στ. 841-941)
Ελένη
Ως τώρα πάνε όλα καλά· απ' την Τροία,
δύστυχε, και να μάθω πώς εσώθης,
κανένα κέρδος· όμως λαχταρούμε
ν' ακούσουμε τα πάθη των δικών μας.
Μενέλαος
Με ρώτησες πολλά μ' ένα σου λόγο.
Τι να σου πω για τους χαμούς στο Αιγαίο,
κατάνακρα στην Εύβοια τις πανούργες
φωτιές του Ναύπλιου, τα γυρίσματά μου
στην Κρήτη, στη Λιβύη και στου Περσέα
τον ψηλό κάβο; Δε θα σε χορταίναν
τα λόγια μου κι εγώ θα τυραννιόμουν
τα πάθη τα παλιά ιστορώντας· έτσι
διπλά θα μας βασάνιζε κι η θλίψη.
Ελένη
Καλύτερα μου απάντησες παρ' όσο
σ' ερώτησα. Μονάχα ετούτο πες μου
κι άφησε τ' άλλα· πόσα χρόνια τάχα
παράδερνες στης θάλασσας το κύμα;
Μενέλαος
Χρόνους εφτά με τα καράβια· πρώτα
δέκα χρονιές πολέμαγα στην Τροία.
Ελένη
Πόσος καιρός! Φτωχέ, εκεί πέρα εσώθης
κι ήρθες εδώ για να σε θανατώσουν.
Μενέλαος
Τι 'πες; Τι λες, γυναίκα, μ' αφανίζεις.
Ελένη
Βιάσου και φύγε γρήγορα απ' τη χώρα.
Θα σε σκοτώσει αυτός που ζει σ' ετούτο.
Μενέλαος
Και τι έκαμα για τέτοια μαύρη τύχη;
Ελένη
Ήρθες κι ανέλπιστα το γάμο μου εμποδίζεις.
Μενέλαος
Θέλει κανείς το ταίρι μου δικό του;
Ελένη
Με πρόσβαλε, μα υπόμεινα και τούτο.
Μενέλαος
Άρχοντας δυνατός ή ο βασιλέας;
Ελένη
Του τόπου αφέντης, τέκνο του Πρωτέα.
Μενέλαος
Τα λόγια της γριάς αυτό εννοούσαν.
Ελένη
Σε ποιαν εξώπορτα βαρβάρου εστάθης;
Μενέλαος
Σ' αυτήν· σα να' μουνα φτωχός με διώξαν.
Ελένη
Αχ! δυστυχία, ζητιάνεψες στ' αλήθεια;
Μενέλαος
Ναι· δηλαδή δεν ήταν κιόλας έτσι.
Ελένη
Τότε και για το γάμο μου έχεις μάθει.
Μενέλαος
Ναι, μα αν τον απόφυγες δεν ξέρω.
Ελένη
Ανέγγιχτη φυλάγω την τιμή μου.
Μενέλαος
Καλά όσα λες, μα πώς να σε πιστέψω;
Ελένη
Βλέπεις εδώ που κάθομαι στο μνήμα;
Μενέλαος
Κάτι στρωσίδια, δόλια, τι τα θέλεις;
Ελένη
Το γάμο να ξεφύγω, ικέτισσα ήρθα.
Μενέλαος
Βωμό δε βρήκες ή έτσι συνηθίζουν;
Ελένη
Σαν το ναό θεού μ' έχει φυλάξει.
Μενέλαος
Και δεν μπορώ στη Σπάρτη να σε πάω;
Ελένη
Σπαθί σε περιμένει αντί για μένα.
Μενέλαος
Μα τότες είμαι ο πιο δυστυχισμένος.
Ελένη
Μην ντρέπεσαι και φύγε από τη χώρα.
Μενέλαος
Για σε πήρα την Τροία, να σ' αφήσω;
Ελένη
Καλύτερα παρά να σε σκοτώσουν.
Μενέλαος
Άναντρα λόγια, ανάξια της Τρωάδας.
Ελένη
Το βασιλιά, κι ας θες, δε θα τον σφάξεις.
Μενέλαος
Τι, δεν πληγώνει ξίφος το κορμί του;
Ελένη
Το αδύνατο αν ζητάς, σοφός δεν είσαι.
Μενέλαος
Έτσι βουβός θα κάτσω να με δέσουν;
Ελένη
Με δόλο ξεπερνάς τη δυσκολία.
Μενέλαος
Κάλλιο ας χαθώ χτυπώντας τους εχθρούς μου.
Ελένη
Μονάχα μια η ελπίδα να σωθούμε.
Μενέλαος
Χρυσάφι τάχα, τόλμη ή παρακάλια;
Ελένη
Φτάνει μη μάθει ο βασιλιάς πως ήρθες.
Μενέλαος
Ποιος θα το πει; Κι ούτε θα με γνωρίσει.
Ελένη
Κάποιος δικός του ισόθεος τον συντρέχει.
Από εδώ και πέρα η τύχη της Ελένης και του Μενέλαου εξαρτάται αποκλειστικά από το αν η Θεονόη θα κρατήσει το μυστικό από τον αδελφό της. Δεν υπάρχει άλλο σχέδιο διαφυγής — γι' αυτό η σκηνή τους μαζί της στη συνέχεια είναι κομβική για την εξέλιξη της πλοκής.
Μενέλαος
Μια μαντική φωνή μες στο παλάτι;
Ελένη
Όχι· μονάχα η αδελφή του η Θεονόη.
Μενέλαος
Όνομα για προφήτισσα· λέγε, τι κάνει;
Ελένη
Ξέρει τα πάντα, θα σε μαρτυρήσει.
Μενέλαος
Τότε θα με σκοτώσουν, δεν ξεφεύγω.
Ελένη
Στις ικεσίες μας μπορεί να στέρξει.
Μενέλαος
Να κάνει τι; Σε ποιες με πας ελπίδες;
Ελένη
Στον αδελφό της να μην πει πως ήρθες.
Μενέλαος
Και τότε θα ξεφύγουμε απ' τη χώρα;
Ελένη
Κρυφά της όχι, μόνο αν μας συντρέξει.
Μενέλαος
Δικό σου το έργο, γυναίκα σε γυναίκα.
Ελένη
Ικέτισσα τα πόδια της θ' αγγίξω.
Μενέλαος
Κι άμα στα παρακάλια μας δε στέρξει;
Ελένη
Πεθαίνεις· κι εγώ νύφη με το ζόρι.
Μενέλαος
Τάχατες απ' τη βία θα με προδώσεις;
Ελένη
Όρκο μεγάλο ορκίστηκα, αν εσένα...
Μενέλαος
Τι λες; Θα σκοτωθείς; Δεν παίρνεις άλλον;
Ελένη
Με το ίδιο ξίφος δίπλα σου θα πέσω.
Μενέλαος
Πιάσ' το δεξί μου χέρι κι έλα, ορκίσου.
Ελένη
Άμα χαθείς εσύ κι εγώ πεθαίνω.
Μενέλαος
Κι εγώ τελειώνω τη ζωή, αν σε χάσω.
Ελένη
Πώς θα πεθάνουμε όμως δοξασμένα;
Μενέλαος
Απάνω εδώ στον τάφο θα σε σφάξω
κι ύστερα θα σφαχτώ κι εγώ. Μα πρώτα
θα πολεμήσω όσο μπορώ για σένα.
Ας έρθει όποιος τολμά· δε θα ντροπιάσω
τη δόξα μου στην Τροία, να μου λένε,
σαν πάω στην Ελλάδα, πως για μένα
τον Αχιλλέα της έχασεν η Θέτη,
το γιο του ο Νέστορας κι είδα τον Αία τον Τελαμώνιο να σκοτώνεται, όμως
για χάρη της γυναίκας μου
δεν έχω το θάρρος να πεθάνω; Βέβαια το' χω·
αν οι θεοί σοφοί λογιούνται, τότε
τον ψυχωμένον άντρα που αφανίσαν
οι εχθροί του, σε αψηλό τον θάβουν τάφο,
μα τους δειλούς στους άγριους ρίχνουν βράχους.
Χορός
Δώστε, θεοί, στο γένος του Ταντάλου
την ευτυχία, τα βάσανα ας γλιτώσει.
Ο Χορός δεν αναφέρει τυχαία τον Τάνταλο: το γένος του (Πέλοπας, Ατρέας, Αγαμέμνονας, Μενέλαος) ήταν από τους πιο διάσημους «καταραμένους» οίκους του ελληνικού μύθου, γεμάτο φόνους μέσα στην ίδια την οικογένεια επί γενιές. Η ευχή του Χορού εδώ είναι, ουσιαστικά, να σπάσει επιτέλους αυτός ο φαύλος κύκλος.