🎭 Επιπάροδος και 1η Σκηνή — Η πρώτη συνάντηση Ελένης και Μενέλαου (στ. 576-658)
Η Πάροδος είναι το πρώτο τραγούδι του Χορού, όταν μπαίνει για πρώτη φορά στη σκηνή. Η Επιπάροδος όμως είναι ένα δεύτερο, σύντομο λυρικό μέρος του Χορού που εμφανίζεται αργότερα στο έργο, συνήθως όταν φέρνει νέες, σημαντικές πληροφορίες — όπως εδώ, τα νέα για τον Μενέλαο.
Επιπάροδος (στ. 576-587)
Χορός
Άκουσα τη μάντισσα που μέσα
στο παλάτι ξάστερα το είπε·
ο Μενέλαος δεν επήγε
στον τρισκότεινο τον Άδη,
δεν τον σκέπασεν ο τάφος,
μα στο πέλαο παραδέρνει
και δεν έφτασεν ακόμη
στα λιμάνια της πατρίδας·
ο βαριόμοιρος πλανιέται χωρίς φίλους
από τότε που άφησε την Τροία
και γυρνάει με το καράβι
δώθε κείθε σ' ακρογιάλια ξένα.
1η Σκηνή (στ. 588-658)
Ελένη
Πάλι ξανάρχομαι στον τάφο ετούτον,
αφού απ' τη Θεονόη που τα πάντα
γνωρίζει, πήρα ευχάριστες ειδήσεις·
ο άντρας μου είναι ζωντανός, βλέπει τον ήλιο,
στα πέλαα βασανίζεται γυρνώντας
με το καράβι εδώ κι εκεί, μα θα 'ρθει
μόλις οι παιδεμοί του τελειώσουν. Ένα
δεν είπε μόνο, αν, όταν φτάσει,
θα σωθεί κιόλας. Στην πολλή χαρά μου
λησμόνησα καθάρια να ρωτήσω,
σαν άκουσα πως γλίτωσε. Τριγύρω
στη χώρα λέει πως έχει ναυαγήσει
με λιγοστούς συντρόφους. Πότε θα 'ρθεις,
που τόσο λαχταρώ να σ' αντικρίσω;
Άα, ποιος είναι αυτός; Ο ανόσιος του Πρωτέα
γιος μηχανεύεται για με παγίδες;
Σα γρήγορο πουλάρι ή σα Μαινάδα
δεν πάω στο μνήμα; Μ' όψη αγριεμένη
κάποιος με κυνηγά για να με πιάσει.
Μενέλαος
Εσύ που φοβισμένη ορμάς απάνω
στου τάφου τα σκαλιά και στο βωμό του·
μη φεύγεις, στάσου· ως είδα τη θωριά σου,
σάστισα και βουβός έχω απομείνει.
Ελένη
Ασέβεια, γυναίκες· μ' εμποδίζει
να πάω στο μνήμα αυτός και πιάνοντάς με,
στο βασιλιά γυρεύει να με δώσει,
για να με παντρευτεί κι ας μην τον στέργω.
Μενέλαος
Δε βοηθάω κακούς ούτε είμαι κλέφτης.
Ελένη
Όμως η φορεσιά σου έτσι σε δείχνει.
Μενέλαος
Στάσου, μην τρέχεις πια και μην τρομάζεις.
Ελένη
Στέκομαι, γιατί αγγίζω αυτό το μέρος.
Μενέλαος
Ποια είσαι; Ποια γυναίκα βλέπω μπρος μου;
Ελένη
Ρωτώ κι εγώ το ίδιο. Εσύ ποιος είσαι;
Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης, στην «Ποιητική» του, ανέλυσε την αναγνώριση (ἀναγνώρισις) ως ένα από τα βασικά συστατικά της καλής τραγωδίας: τη στιγμή που ένας χαρακτήρας μαθαίνει την αληθινή ταυτότητα κάποιου άλλου. Η σκηνή Ελένης-Μενέλαου θεωρείται από τις πιο εκτεταμένες και αργές αναγνωρίσεις σε όλο το αρχαίο δράμα, ακριβώς επειδή ο Μενέλαος αρνείται τόσο πεισματικά να πειστεί.
Μενέλαος
Τόσο πολύ να μοιάζει άλλη δεν είδα.
Ελένη
Θεοί! Θεϊκό 'ναι να 'βρεις τους δικούς σου.
Μενέλαος
Είσαι Ελληνίδα ή ντόπια από εδώ γύρω;
Ελένη
Ελληνίδα· εσύ ποιος είσαι; Πες μου.
Μενέλαος
Όμοια, απαράλλαχτη με την Ελένη!
Ελένη
Κι εσύ με το Μενέλαο, τα 'χω χάσει.
Μενέλαος
Σωστά το δύστυχο μ' έχεις γνωρίσει.
Ελένη
Μετά από χρόνια στη γυναίκα σου ήρθες.
Μενέλαος
Γυναίκα μου; Σταμάτα, μη μ' αγγίζεις.
Ελένη
Που σου 'δωσε ο Τυνδάρεως, ο γονιός μου.
Μενέλαος
Φαντάσματα αγαθά στείλε μου, Εκάτη.
Ελένη
Συντρόφισσα δεν είμαι της Εκάτης.
Μενέλαος
Κι εγώ δεν έχω πάρει δυο γυναίκες.
Ελένη
Ποιας άλλης είσαι ομόκλινος κι αφέντης;
Μενέλαος
Αυτής μες στη σπηλιά που ήρθε απ' την Τροία.
Ελένη
Εμένα μοναχά γυναίκα σου έχεις.
Μενέλαος
Σωστά δε βλέπω ή σάλεψεν ο νους μου;
Ελένη
Κοιτώντας με για την Ελένη δε με παίρνεις;
Μενέλαος
Μοιάζετε στη θωριά, μα ολότελα όχι.
Ελένη
Δε με γνωρίζεις; Σκέψου, τι άλλο λείπει;
Μενέλαος
Της μοιάζεις· τούτο βέβαια δεν τ' αρνιέμαι.
Ελένη
Τα μάτια σου θα σου το φανερώσουν.
Μενέλαος
Μα έχω άλλη γυναίκα, εδώ χαλάει.
Ελένη
Στην Τροία πήγε μόνο το είδωλό μου.
Μενέλαος
Ίσκιους που δείχνουν ζωντανοί ποιος φτιάχνει;
Ελένη
Ο αιθέρας, που το ταίρι σου έχει πλάσει.
Μενέλαος
Απίστευτα όσα λες· θεός ο πλάστης;
Ελένη
Έργο της Ήρας, να μη μ' έχει ο Πάρης.
Μενέλαος
Μα σύγκαιρα στην Τροία κι εδώ πώς ήσουν;
Ελένη
Τ' όνομα ολούθε πάει, όχι το σώμα.
Μενέλαος
Άσε με, με περίσσιους ήρθα πόνους.
Ελένη
Μ' αφήνεις, για να φύγεις μ' έναν ίσκιο;
Μενέλαος
Να χαίρεσαι που μοιάζεις στην Ελένη.
Ελένη
Άα! μόλις βρήκα τον άντρα μου, τον χάνω.
Μενέλαος
Της Τροίας τους μόχθους, όχι εσέ, πιστεύω.
Ελένη
Αχ! πιότερο από με δυστυχισμένη
δε βρίσκεται· μ' αφήνουν οι δικοί μου
κι ούτε στους Έλληνες θα πάω και στην Ελλάδα.