🚪 Α΄ Επεισόδιο — 2η σκηνή (στ. 495-541): Ο Μενέλαος και η Γερόντισσα
Η σκηνή με τη στρίγγλα θυρωρό που μαλώνει με τον ταλαιπωρημένο βασιλιά έχει σαφώς κωμικό τόνο — κάτι σπάνιο στην αρχαία τραγωδία. Ο Ευριπίδης το χρησιμοποιεί συχνά στην «Ελένη», γιατί το έργο βρίσκεται στα όρια ανάμεσα σε τραγωδία και κάτι πιο ελαφρύ, που οι μελετητές ονομάζουν «τραγικωμωδία» ή «δράμα διαφυγής».
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Ποιος είναι κει όξω; Φύγε, γιατί στέκεις
στη θύρα; Θα ενοχλήσεις τους αφέντες.
Θα σε σκοτώσουν, Έλληνας αν είσαι.
Κανέναν δεν αφήνουν εδώ νά 'ρθει.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Σωστά μιλάς, γριούλα, να, σ' ακούω·
όμως κι εσύ μαλάκωσε λιγάκι.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Φεύγα· δουλειά μου να εμποδίζω, ξένε,
τους Έλληνες το σπίτι όταν ζυγώνουν.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Μη σπρώχνεις ντε, το χέρι μη μου σφίγγεις.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Εσύ θα φταις, στο λέω, αν δε μ' ακούσεις.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Πήγαινε μέσα, πες στ' αφεντικά σου.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Κακό για σένα, αν μάθουνε πως ήρθες.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Τους ναυαγούς κανείς δεν τους πειράζει.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Κάποιο άλλο σπίτι τότες άντε να 'βρεις.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Δε φεύγω, θα μπω μέσα, να μ' αφήσεις.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Ενόχληση έχεις γίνει, θα σε διώξουν.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Αχ! πού είσαι, κοσμοξάκουστε στρατέ μου.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Εκεί, μα όχι εδώ, σπουδαίος ήσουν.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Θεοί, να μ' ατιμάζουν έτσι εμένα!
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Δακρύζεις; Τι σου φέρνει τόση λύπη;
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Την πρώτη μου, παλιά ευτυχία θυμάμαι.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Δεν πας λοιπόν στους φίλους σου να κλάψεις;
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Ποια είναι η χώρα αυτή; Ποιο το παλάτι;
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Η Αίγυπτος και του Πρωτέα το σπίτι.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Η Αίγυπτος; Πού έχω αράξει ο δόλιος!
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Σου φταίνε τα λαμπρά νερά του Νείλου;
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Όχι· στενάζω για τις συμφορές μου.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Δεν είσαι ο μόνος· κι άλλοι δυστυχούνε.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Ο βασιλιάς που μου είπες είναι μέσα;
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Να ο τάφος του· ο γιος του βασιλεύει.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Βρίσκεται στο παλάτι ή έχει φύγει;
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Λείπει· και των Ελλήνων εχθρός μέγας.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Τι του έκαναν κι εγώ θα το πληρώσω;
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Είν' η Ελένη εδώ, του Δία η κόρη.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Τι λες; Πώς είπες; Ποια; Πες το μου πάλι.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Η κόρη του Τυνδάρεω απ' τη Σπάρτη.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Κι εδώ από πού σας ήρθε; Εξήγησέ μου.
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Από τη Λακεδαίμονα έχει φτάσει.
ΜΕΝΕΛΑΟΣ
Πότε; Την έκλεψαν απ' τη σπηλιά μου;
ΓΕΡΟΝΤΙΣΣΑ
Προτού να πάνε οι Αχαιοί στην Τροία.
Η φράση «προτού να πάνε οι Αχαιοί στην Τροία» είναι το πρώτο ισχυρό στοιχείο που φτάνει στ' αυτιά του Μενέλαου: αν η Ελένη είναι εδώ από πριν τον πόλεμο, τότε αυτή που πήρε στην Τροία δεν μπορεί να ήταν η αληθινή. Μην προσπεράσεις αυτόν τον στίχο — είναι η αρχή της αποκάλυψης.
Μα τώρα φύγε. Κάτι στο παλάτι
συμβαίνει που μας έχει αναστατώσει.
Ήρθες σε δύσκολη στιγμή· ο αφέντης
αν σ' έβρει εδώ, το θάνατο θα λάβεις
για δώρο της φιλοξενίας. Έχω
στους Έλληνες αγάπη, ωστόσο σου είπα
λόγια πικρά, γιατί τονε φοβάμαι.