Διαλογική σκηνή στ. 289-371 🎭
ΧΟΡΟΣ
Ξέρω, σε ζώνουν συμφορές· μα πρέπει
με υπομονή τις πίκρες να βαστάζεις.
ΕΛΕΝΗ 😔
Καλές μου, με ποια δέθηκα εγώ μοίρα;
Με γέννησε η μητέρα μου σαν κάτι παράξενο;
Καμιά Ελληνίδα ή ξένη ποτές αυγό πουλιού δεν έκανε όπως εμένα η Λήδα από το Δία, ως λένε.
Αλλόκοτη κι ολάκερη η ζωή μου·
δυο οι φταίχτες, η Ήρα κι η ομορφιά μου.
Ο μύθος της γέννησης της Ελένης μέσα από αυγό δεν είναι ποιητική μεταφορά — οι αρχαίοι Έλληνες έδειχναν στην Σπάρτη ένα πραγματικό κέλυφος αυγού κρεμασμένο στην οροφή ναού, λέγοντας πως ήταν το ίδιο το αυγό της Λήδας. Η Ελένη είναι έτσι η μόνη θνητή ηρωίδα του μύθου που δεν γεννήθηκε με «κανονικό» τρόπο.
Αχ! να σβηνόμουν πάλι σαν εικόνα
κι αντί για την ωραία θωριά μου ετούτη
μεγάλη ασκήμια να 'χα, να ξεχνούσαν
την τωρινή μου οι Έλληνες τη φήμη
κι ό,τι καλό δικό μου να κρατούσαν,
όπως θυμούνται τώρα το κακό. Όποιος
έχει μια συμφορά θεοσταλμένη,
το χτύπημα βαρύ, μα το υποφέρει·
όμως πολλά δεινά με ζώνουν. Δίχως
να φταίω με κακολογούν· ετούτο
χειρότερο είναι απ' την αλήθεια, πράξεις
να σου φορτώνουν που δεν έχεις κάνει.
Μ' έριξαν οι θεοί απ' την πατρίδα
σε βάρβαρες συνήθειες, χωρίς φίλους,
κι ενώ ήμουν λεύτερη, έχω γίνει σκλάβα·
οι βάρβαροι όλοι δούλοι, εξόν ο αφέντης.
Κι η άγκυρα που μου βάσταε τις ελπίδες,
πως κάποια μέρα ο άντρας μου θα 'ρχόταν
να με λυτρώσει απ' τα δεινά μου, πάει,
δεν είναι ζωντανός, το φως δε βλέπει.
Χάθηκε η μάνα μου κι εγώ φονιάς της·
άδικα, μα βαραίνει εμέ το κρίμα·
η κόρη μου, καμάρι του σπιτιού μου,
κακογερνάει ανύπαντρη, παρθένα·
τα δυο μου αδέρφια, οι Διόσκουροι, πεθάναν.
Κι εγώ που συμφορές με ζώνουν τόσες,
ενώ είμαι ζωντανή, νεκρή λογιέμαι.
Και τελευταίο αυτό, στη Σπάρτη αν πάω,
δε θα μ' αφήσουν να διαβώ τις πύλες,
θαρρώντας πως εχάθηκ' η Ελένη
της Τροίας με το Μενέλαο. Τι εκείνος
αν ζούσε, θα με γνώριζε απ' τα κρύφια
σημάδια, μοναχά γνωστά στους δυο μας.
Δε γίνεται όμως τούτο, ουδέ θα γίνει.
Γιατί λοιπόν να ζω; Τι με προσμένει;
Για να γλιτώσω από τα βάσανά μου,
να παντρευτώ ένα βάρβαρο και πλούσια
ζωή μαζί του να περνώ; Η γυναίκα
σα θα δεχτεί έναν άντρα που δε στέργει,
δεν έχει σέβας διόλου στον εαυτό της.
Πιο καλά θάνατος, μα να 'ναι ωραίος.
Το κρέμασμα ντροπή, κι οι δούλοι ακόμα
τέτοιο χαμό για αισχρό τον λογαριάζουν.
Έχει αρχοντιά κι ευγένεια το μαχαίρι
κι απ' τη ζωή γοργά ξεφεύγεις. Έχω
τόσο βαθιά στη δυστυχία βουλιάξει·
σ' άλλες γυναίκες η ομορφιά χαρίζει
χαρά, το χαλασμό σε μένα μόνο. 💔
Η επιλογή ανάμεσα σε κρέμασμα και μαχαίρι δεν είναι λεπτομέρεια. Για τους αρχαίους Έλληνες το κρέμασμα θεωρούνταν ατιμωτικό θάνατος (ταίριαζε σε δούλους), ενώ ο θάνατος με το ξίφος θεωρούνταν αρχοντικός, άξιος ήρωα. Η επιλογή της Ελένης δείχνει πόσο κρατάει ακόμη στην τιμή της, παρ' όλη την απόγνωσή της.
ΧΟΡΟΣ
Όποιος και να' ναι, Ελένη, ο ξένος, όσα
διηγήθηκε γι' αλήθεια μην τα πάρεις.
ΕΛΕΝΗ
Μου το 'πε καθαρά, ο Μενέλαος πάει.
ΧΟΡΟΣ
Συχνά οι αλήθειες ψέμα καταντούνε.
ΕΛΕΝΗ
Μα και συχνά τ' αντίθετο συμβαίνει.
ΧΟΡΟΣ
Γυρίζει στο κακό μονάχα ο νους σου.
ΕΛΕΝΗ
Φόβος βαρύς κι ασήκωτος με ζώνει.
ΧΟΡΟΣ
Απ' το παλάτι σ' αγαπάει κανένας;
ΕΛΕΝΗ
Όλοι· εξόν αυτός που ταίρι του με θέλει.
ΧΟΡΟΣ
Να τι θα κάνεις· άφησε τον τάφο...
ΕΛΕΝΗ
Πού θες να φτάσεις; Τι με συμβουλεύεις;
ΧΟΡΟΣ 🔮
Να πας μες στο παλάτι και την κόρη
της πελαγίσιας νύμφης, τη Θεονόη,
που όλα τα γνωρίζει, να ρωτήσεις
ο άντρας σου αν ακόμα ζει ή δε βλέπει
το φως του ήλιου πια. Κι όταν θα πάρεις
σίγουρες προφητείες, μπορείς τότε
να χαίρεσαι ή να κλαις. Προτού να ξέρεις,
ποιο τ' όφελος να θλίβεσαι; Άκουσέ με·
άσε τον τάφο, πήγαινε σ' εκείνη
και θα τα μάθεις όλα· αφού 'ναι κάποιος
στο σπίτι να σου πει όλη την αλήθεια,
τι ψάχνεις μακριά; Μαζί σου θέλω
να 'ρθώ κι εγώ εκεί μέσα, τις μαντείες
ν' ακούσω της παρθένας· οι γυναίκες
πρέπει να βοηθούν η μια την άλλη. 🤝