🎭 Πρόλογος — 2η σκηνή (στ. 83-191): Ο διάλογος Ελένης και Τεύκρου
Ο Τεύκρος εμφανίζεται αναπάντεχα στη σκηνή. Αντικρίζοντας την Ελένη, νιώθει κατάπληξη λόγω της ομοιότητάς της με τη μισητή του «Ελένη».
Ο θεατής της τραγωδίας έχει ήδη ακούσει από την ίδια την Ελένη, στον πρόλογο, την αλήθεια για το είδωλο. Έτσι όσα λέει ο Τεύκρος μπροστά στην πραγματική Ελένη αποκτούν διπλό νόημα — αυτό λέγεται τραγική ειρωνεία και είναι από τα βασικά εργαλεία του Ευριπίδη σε όλο το έργο.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Το κάστρο ετούτο ποιος εξουσιάζει;
Γιατί, από τις στοές και τους ωραίους
θριγκούς που το κυκλώνουν, για παλάτι
άρχοντα πλούσιου μπορείς να το νομίσεις.
Άα!
Θεοί, ποιαν όψη αντίκρισα; Κοιτάζω
την πολυμίσητη θωριά κακούργας
γυναίκας, που ξεκλήρισε κι εμένα
κι όλους τους Αχαιούς. Άμποτε να 'χεις
την έχθρα των θεών που τόσο μοιάζεις
με την Ελένη. Κι αν σε ξένη χώρα
δε βρισκόμουν, με τούτη τη σαΐτα
που αλάθευτα χτυπά θ' αφανιζόσουν,
για να γευτείς αυτή τη χάρη, αφού είσαι
παρόμοια με του Δία τη θυγατέρα.
ΕΛΕΝΗ
Γιατί, δυστυχισμένε, όποιος και να 'σαι,
μ' αποστράφηκες έτσι και μου δείχνεις
μίσος για τα δεινά που 'φερε κείνη;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Έσφαλα· η οργή με συνεπήρε
πιότερο απ' όσο θα ' πρεπε · η Ελλάδα
βαθιά μισεί, να ξέρεις, την Ελένη·
συχώρα με, κυρά, γι' αυτά τα λόγια.
ΕΛΕΝΗ
Ποιος είσαι και από ποια χώρα εδώ φτάνεις;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Ένας από τους Έλληνες τους δόλιους.
ΕΛΕΝΗ
Γι' αυτό λοιπόν δε στέργεις την Ελένη.
Ποιος είσαι κι από πού; Ποιος ο γονιός σου;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Με λένε Τεύκρο, γιος του Τελαμώνα,
και Σαλαμίνα η γη που μ' έχει θρέψει.
ΕΛΕΝΗ
Στον τόπο εδώ του Νείλου τι γυρεύεις;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Με διώξαν οι δικοί μου απ' την πατρίδα.
ΕΛΕΝΗ
Θα' σαι δυστυχισμένος· ποιος σε διώχνει;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Ποιος άλλος; Ο πατέρας Τελαμώνας.
ΕΛΕΝΗ
Γιατί; Κάποιο κακό θα 'ναι η αιτία.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Στην Τροία εχάθη ο Αίας, ο αδελφός μου.
ΕΛΕΝΗ
Πώς; Δεν εχάθη απ' το δικό σου χέρι;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Ρίχτηκε στο σπαθί του κι εσκοτώθη.
ΕΛΕΝΗ
Μανία τον ηύρε; Αλλιώς δε θα τολμούσε.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Ξέρεις το τέκνο του Πηλέα, τον Αχιλλέα;
ΕΛΕΝΗ
Ναι·
πήγε, όπως λεν, μνηστήρας της Ελένης.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Σαν αφανίστηκε, άφησε μεγάλη
για τ' άρματά του αμάχη στους συμμάχους.
ΕΛΕΝΗ
Και πώς αυτό τον Αίαντα έχει βλάψει;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Σκοτώθηκε που πήρε άλλος τα όπλα.
ΕΛΕΝΗ
Και για τις συμφορές εκείνου πάσχεις;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Γιατί δε χάθηκα κι εγώ μαζί του.
ΕΛΕΝΗ
Ήσουν λοιπόν στην ξακουσμένη Τροία, ξένε;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Την κούρσεψα, μα πάω κι εγώ χαμένος.
ΕΛΕΝΗ
Την έκαψαν, την έχουν κάνει στάχτη;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Δε μένει από τα κάστρα της σημάδι.
ΕΛΕΝΗ
Δύσμοιρη Ελένη, παν για σένα οι Φρύγες.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Κι οι Έλληνες· τρανό κακό έχει φέρει.
ΕΛΕΝΗ
Πόσος καιρός που πήρατε την πόλη;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Εφτά χρονιές περάσαν από τότε.
ΕΛΕΝΗ
Και πρώτα πόσο μείνατε στην Τροία;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Πολλά φεγγάρια, δέκα χρόνια ακέρια.
ΕΛΕΝΗ
Και την Ελένη πήρατε της Σπάρτης;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Την έσυρε ο Μενέλαος απ' την κόμη.
ΕΛΕΝΗ
Είδες εσύ τη δύστυχη ή σου το 'παν;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Με τα ίδια μου τα μάτια, ως βλέπω εσένα.
ΕΛΕΝΗ
Σκεφτείτε μη θεόσταλτη ήταν πλάνη.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Άλλη κουβέντα πιάσε όχι για κείνη.
ΕΛΕΝΗ
Κι ό,τι έχεις δει για αλήθεια το λογιάζεις;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Την είδα εγώ κι ακόμα ο νους τη βλέπει.
Ο Τεύκρος είναι απόλυτα σίγουρος επειδή «είδε» την Ελένη στην Τροία — όμως αυτό που είδε ήταν το είδωλο. Το έργο θέτει εδώ ένα από τα κεντρικά του ερωτήματα: μπορεί η όραση να μας ξεγελάσει; Μην μπερδεύεις τη σιγουριά ενός μάρτυρα με την αντικειμενική αλήθεια.
ΕΛΕΝΗ
Έφτασε με τον άντρα της στο σπίτι;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Μήτε στο Άργος, μήτε στον Ευρώτα.
ΕΛΕΝΗ
Άαχ· συμφορά για κείνους που δε στέργεις.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Κι οι δυο χαθήκαν, όπως λέει ο κόσμος.
ΕΛΕΝΗ
Αντάμα δεν αρμένισαν οι Αργίτες;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Ναι, μα τους χώρισε τρανή φουρτούνα.
ΕΛΕΝΗ
Σε ποια μεριά του πέλαγου σκορπίσαν;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Καταμεσίς στο Αιγαίο, όπως διαβαίναν.
ΕΛΕΝΗ
Δεν είδαν το Μενέλαο από τότε;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Κανείς· νεκρό τον έχουν στην Ελλάδα.
ΕΛΕΝΗ
Ώω δυστυχία· κι η μάνα της Ελένης;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Τη Λήδα λες; Επήγε πια στον Άδη.
ΕΛΕΝΗ
Για τις ντροπές της κόρης της εχάθη;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Ναι, μια θηλιά περνώντας στο λαιμό της.
ΕΛΕΝΗ
Ζουν του Τυνδάρεω οι δυο γιοι ή δε ζούνε;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Και ναι και όχι· υπάρχει διπλή φήμη.
ΕΛΕΝΗ
Ποια γνώμη η πιο καλή; Αχ! συμφορές μου.
ΤΕΥΚΡΟΣ
Άστρα γινήκαν και θεούς τους λένε.
ΕΛΕΝΗ
Καλός αυτός ο λόγος· η άλλη φήμη;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Πως σκοτωθήκαν για την αδελφή τους.
Όμως τα λόγια φτάνουνε· δε θέλω
διπλά να κλαίω γι' αυτά και να στενάζω.
Σκοπός μου που ήρθα στο παλάτι ετούτο
είναι να βρω τη μάντισσα Θεονόη·
βοήθησέ με εσύ μαντείες να πάρω
με πρίμο αγέρι πώς θα ταξιδέψω,
στη θαλασσόζωστη να φτάσω Κύπρο,
που με χρησμό με πρόσταξεν ο Φοίβος
μια πόλη εκεί να ιδρύσω κατοικώντας
και να την ονομάσω Σαλαμίνα,
το πατρικό νησί μου έτσι τιμώντας.
ΕΛΕΝΗ
Θα σ' οδηγήσει το ίδιο το ταξίδι·
μα φύγε, ξένε, γρήγορα απ' τη χώρα,
ο γιος πριν σ' αντικρίσει του Πρωτέα
που βασιλεύει εδώ· πήγε κυνήγι
με τα σκυλιά του· κι όποιον θα πετύχει
Έλληνα τον σκοτώνει.
Την αιτία μη θέλεις να τη μάθεις· δε στη λέω·
έπειτα και σε τι θα σ' ωφελούσα;
ΤΕΥΚΡΟΣ
Γυναίκα, μίλησες σωστά· μακάρι
τη χάρη σου οι θεοί να ξεπληρώσουν.
Είσαι όμοια στο κορμί με την Ελένη,
μα δεν της μοιάζεις στην ψυχή. Να πάει
κατά χαμού, ποτέ της στον Ευρώτα
μη φτάσει· εσύ καλό να βλέπεις πάντα.